Kongres wiedeński i podział ziem polskich
Historia
Zestaw wyjaśnia cele i decyzje kongresu wiedeńskiego oraz pokazuje, jak ukształtował on nowy porządek w Europie po upadku Napoleona. Nauczysz się też, jak podzielono ziemie polskie i jakie znaczenie miały Królestwo Polskie, Wielkie Księstwo Poznańskie i Rzeczpospolita Krakowska.
1.Kongres wiedeński
Zjazd przedstawicieli państw europejskich po klęsce Napoleona, obradujący w latach 1814–1815 w Wiedniu. Jego celem było ustalenie nowego porządku politycznego w Europie, przywrócenie równowagi sił i rozstrzygnięcie spraw terytorialnych, w tym sprawy polskiej.
2.nowy ład europejski
System polityczny ukształtowany po kongresie wiedeńskim. Opierał się na dążeniu do stabilizacji Europy, zapobiegania rewolucjom i utrzymania równowagi między największymi mocarstwami.
3.równowaga sił
Zasada polityki międzynarodowej, według której żadne państwo nie powinno uzyskać takiej przewagi, by zdominować całą Europę. Miała zapobiec powtórzeniu się sytuacji z czasów ekspansji napoleońskiej.
4.legitymizm
Zasada uznająca prawa legalnych, dawnych dynastii do rządzenia. W praktyce oznaczała przywracanie na trony władców obalonych w czasie rewolucji i wojen napoleońskich.
5.restauracja
Przywracanie dawnych porządków politycznych i dynastii obalonych w epoce rewolucji francuskiej i Napoleona. Była jednym z głównych kierunków polityki kongresu wiedeńskiego.
6.Księstwo Warszawskie
Państwo polskie utworzone przez Napoleona w 1807 roku. Po jego upadku sprawa dalszych losów tych ziem stała się jednym z ważnych problemów kongresu wiedeńskiego.
7.Królestwo Polskie
Państwo utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego z większości ziem Księstwa Warszawskiego. Było połączone unią personalną z Rosją, a jego królem był car rosyjski.
8.unia personalna
Związek dwóch państw połączonych osobą wspólnego władcy. W przypadku Królestwa Polskiego oznaczało to, że królem Polski był jednocześnie car Rosji.
9.Wielkie Księstwo Poznańskie
Obszar utworzony po kongresie wiedeńskim pod panowaniem Prus, obejmujący część ziem dawnego Księstwa Warszawskiego. Miało pewne ograniczone odrębności, ale pozostawało zależne od państwa pruskiego.
10.Rzeczpospolita Krakowska
Niewielkie, formalnie wolne miasto-państwo utworzone po kongresie wiedeńskim pod opieką Rosji, Prus i Austrii. Obejmowało Kraków i okolice.
11.Galicja
Ziemie polskie pozostające po kongresie wiedeńskim pod panowaniem Austrii. Austria utrzymała ten obszar już od czasów rozbiorów.
12.ziemie zabrane
Dawne ziemie Rzeczypospolitej wcielone bezpośrednio do Imperium Rosyjskiego jeszcze w okresie rozbiorów. Po kongresie wiedeńskim nie weszły one do Królestwa Polskiego.
Notatka
Czym był kongres wiedeński
Po klęsce Napoleona najważniejsze państwa Europy spotkały się na kongresie wiedeńskim w latach 1814–1815, aby uporządkować sytuację na kontynencie. Chodziło o zakończenie okresu wojen i wyznaczenie takiego układu granic oraz wpływów, który zapewniłby Europie stabilność. Obrady dotyczyły nie tylko losów Francji, ale także wielu spornych obszarów, w tym ziem polskich po upadku Księstwa Warszawskiego.
Nowy układ sił miał być odpowiedzią na doświadczenia epoki napoleońskiej. Mocarstwa chciały uniknąć sytuacji, w której jedno państwo zdominuje kontynent i narzuci innym swoją wolę. Dlatego kongres był próbą odbudowania porządku opartego na współpracy i kontroli wzajemnych wpływów.
Zasady nowego ładu europejskiego
Porządek ustalony po kongresie opierał się na kilku ważnych zasadach. Jedną z nich była równowaga sił, czyli dążenie do tego, by żadne państwo nie zyskało przewagi nad całą Europą. Drugą był legitymizm, a więc uznanie praw dawnych, legalnych dynastii do rządzenia. Z tym wiązała się restauracja, czyli przywracanie obalonych monarchów i dawnych porządków.
W praktyce oznaczało to przewagę polityki konserwatywnej nad hasłami rewolucyjnymi i narodowymi. Mocarstwa bardziej ceniły stabilizację, porządek i interesy dynastyczne niż prawo narodów do samodzielnego decydowania o swoim losie.
Ważne
Kongres wiedeński nie przywrócił niepodległej Polski; podporządkował sprawę polską interesom mocarstw.
Sprawa polska po upadku Napoleona
Dla Polaków szczególnie ważne były losy Księstwa Warszawskiego, które powstało dzięki Napoleonowi. Po jego klęsce trzeba było rozstrzygnąć, co stanie się z tym terytorium. Mocarstwa nie zamierzały jednak odbudować w pełni suwerennego państwa polskiego. Każde z nich patrzyło na ziemie polskie przede wszystkim przez pryzmat własnych interesów strategicznych.
Największe znaczenie miała tu Rosja, która dążyła do objęcia kontroli nad znaczną częścią dawnych ziem Księstwa Warszawskiego. Prusy chciały utrzymać wpływy w zachodniej części ziem polskich, a Austria dążyła do zachowania swoich nabytków z czasów rozbiorów. W efekcie nie doszło do zjednoczenia ziem polskich, lecz do ich ponownego podziału w nowych formach politycznych.
Podział ziem polskich po kongresie
Najważniejszą decyzją było utworzenie Królestwa Polskiego, zwanego też Królestwem Kongresowym. Powstało ono z większości ziem dawnego Księstwa Warszawskiego, ale nie było państwem w pełni niezależnym. Zostało połączone z Rosją przez unię personalną, co oznaczało, że królem Polski był jednocześnie car rosyjski.
Zachodnia część ziem dawnego Księstwa Warszawskiego przypadła Prusom i utworzono tam Wielkie Księstwo Poznańskie. Miało ono pewne cechy odrębności, ale pozostawało pod panowaniem pruskim. Galicja pozostała pod władzą Austrii. Z kolei Kraków wraz z okolicą stał się Rzeczpospolitą Krakowską, czyli wolnym miastem-państwem znajdującym się pod opieką trzech mocarstw: Rosji, Prus i Austrii.
Poza granicami Królestwa Polskiego znalazły się też tzw. ziemie zabrane, czyli obszary dawnej Rzeczypospolitej wcielone bezpośrednio do Imperium Rosyjskiego.
Zapamiętaj
Po kongresie wiedeńskim ziemie polskie były rozdzielone między Rosję, Prusy i Austrię, a tylko część z nich tworzyła Królestwo Polskie.
Znaczenie Królestwa Polskiego i innych tworów
Królestwo Polskie miało dla Polaków duże znaczenie, ponieważ zachowywało pewną odrębność polityczną i przypominało o istnieniu polskiej państwowości. Trzeba jednak pamiętać, że jego samodzielność była ograniczona przez zależność od cara, czyli władcy Rosji. Nie była to więc odbudowa dawnej Rzeczypospolitej, lecz kompromis podporządkowany interesom rosyjskim.
Wielkie Księstwo Poznańskie i Rzeczpospolita Krakowska również nie rozwiązywały sprawy polskiej. Pierwsze pozostawało pod kontrolą Prus, drugie było niewielkim tworem zależnym od trzech mocarstw. Dla Polaków oznaczało to, że mimo istnienia pewnych odrębnych form ustrojowych naród nadal żył w warunkach politycznego rozbicia.
Skutki kongresu wiedeńskiego
Kongres wiedeński stworzył w Europie system, który miał zapewnić dłuższy okres stabilizacji i zapobiec kolejnym wielkim wojnom. Jednocześnie był to porządek konserwatywny, niechętny ideom narodowym i liberalnym. W wielu regionach, także na ziemiach polskich, oznaczało to lekceważenie aspiracji narodowych.
Dla Polaków skutkiem kongresu było utrzymanie braku pełnej niepodległości. Zamiast jednego państwa powstało kilka różnych organizmów politycznych o odmiennym statusie, ale wszystkie zależne od zaborców lub od decyzji mocarstw. Sprawa polska nie została rozwiązana, lecz jedynie ułożona na nowo według zasad porządku wiedeńskiego.
Przykład
Jeśli w zadaniu maturalnym pojawia się pytanie o skutki kongresu dla Polaków, warto wskazać utworzenie Królestwa Polskiego, powstanie Rzeczypospolitej Krakowskiej i pozostawienie Galicji oraz Wielkiego Księstwa Poznańskiego pod kontrolą zaborców.
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu