Egipt faraonów - państwo, społeczeństwo, religia i osiągnięcia

1.Dlaczego Egipt nazywano „darem Nilu”?

Dobrobyt Egiptu zależał od wylewów Nilu, które nawadniały ziemię i nanosiły żyzny namuł, umożliwiając rozwój rolnictwa. Określenia „dar Nilu” użył grecki historyk Herodot.

2.Delta Nilu

Obszar u ujścia Nilu, gdzie rzeka rozdziela się na liczne odnogi. Delta stanowiła północną część Dolnego Egiptu i była ważnym obszarem upraw.

3.Trzy pory roku rolniczego w starożytnym Egipcie

Egipcjanie wyróżniali porę wylewu, porę siewu i porę zbiorów. Kolejność prac rolnych była związana z corocznymi wylewami Nilu.

4.System irygacyjny w starożytnym Egipcie

System nawadniania składający się z wałów zatrzymujących wodę oraz kanałów doprowadzających ją na pola położone dalej od Nilu. Pomagał ograniczać zagrożenie niedoborem żywności.

5.Jak niekorzystne wylewy Nilu zagrażały państwu?

Zbyt niski poziom wody sprawiał, że wylew nie obejmował wszystkich pól, a zbyt gwałtowna i długotrwała powódź uniemożliwiała prace polowe. Niedobór żywności prowadził do głodu, zamieszek i kryzysów politycznych.

6.Skąd Egipcjanie sprowadzali brakujące surowce?

Złoto sprowadzali z Nubii, miedź i ołów z afrykańskich wybrzeży Morza Czerwonego, a drewno z Libanu w Fenicji. Handel uzupełniał niedobory surowców i sprzyjał rozwojowi rzemiosła.

7.Papirus

Materiał pisarski wytwarzany z trzciny papirusowej od III tysiąclecia p.n.e. Był jednym z najważniejszych towarów eksportowych Egiptu aż do późnej starożytności.

8.Zjednoczenie Górnego i Dolnego Egiptu

Nastąpiło pod koniec IV tysiąclecia p.n.e.; za zjednoczyciela uważa się Narmera. Połączono Górny Egipt na południu z Dolnym Egiptem na północy, obejmującym deltę Nilu, pod władzą jednego faraona.

9.Pschent

Podwójna korona faraonów, łącząca białą koronę Górnego Egiptu z czerwoną koroną Dolnego Egiptu. Symbolizowała panowanie nad obiema częściami państwa.

10.Trzy główne okresy dziejów starożytnego Egiptu

Stare Państwo: 2675-2170 p.n.e. - centralizacja, władza absolutna i epoka piramid. Średnie Państwo: 2000-1760 p.n.e. - umocnienie władzy faraonów. Nowe Państwo: 1565-1085 p.n.e. - największa potęga i zasięg terytorialny Egiptu.

11.Totmes I i Totmes III - rozwój imperium

Totmes I stworzył imperium egipskie: wyprawił się do Syrii i Kanaanu, przekroczył Eufrat oraz wymusił daniny. Totmes III umocnił imperium, a daniny i rozległe wpływy zapewniły Egiptowi rozkwit gospodarczy.

12.Reforma religijna Amenhotepa IV

Amenhotep IV chciał ograniczyć wpływy kapłanów Amona. Zastąpił jego kult kultem Atona, przyjął imię Echnaton i przeniósł stolicę do nowego miasta. Reforma nie zyskała poparcia, a Tutanchamon przywrócił pierwszeństwo Amona.

13.Utrata niezależności przez Egipt - najważniejsze daty

W VI w. p.n.e. Egipt podbili Persowie. W 332 r. p.n.e. zajęły go wojska Aleksandra Wielkiego. W 30 r. p.n.e., po śmierci Kleopatry, Egipt stał się prowincją Imperium Rzymskiego.

14.Egipt za panowania Ptolemeuszów

Po śmierci Aleksandra Wielkiego władzę przejęła macedońska dynastia Ptolemeuszów. Egipt przyswajał elementy kultury greckiej, a jego stolica, Aleksandria, stała się ważnym centrum gospodarczym i kulturalnym.

15.Faraon - zakres władzy

Faraon miał nieograniczoną władzę: ustanawiał prawa, dowodził armią, nadzorował administrację i był najwyższym kapłanem, pośredniczącym między ludźmi a bogami. Należała do niego cała ziemia w Egipcie.

16.Kapłani - zadania i wiedza

Kapłani doradzali faraonom i ich nauczali, opiekowali się świątyniami oraz organizowali święta i ceremonie religijne. Zajmowali się matematyką, przyrodą, astronomią i medycyną, przeprowadzali operacje i nadzorowali balsamowanie zwłok.

17.Wezyr

Najważniejszy urzędnik Egiptu. W imieniu faraona zarządzał skarbem, nadzorował gospodarkę, pilnował przestrzegania prawa i kontrolował nomarchów.

18.Nom i nomarcha

Nom był okręgiem administracyjnym Egiptu, a nomarcha jego naczelnikiem. Nomarcha kierował urzędnikami niższego szczebla, w tym poborcami podatków, oraz nadzorował miejscowe garnizony.

19.Pisarze w administracji egipskiej

Pisarze pełnili ważne funkcje w administracji dzięki umiejętności czytania i pisania. Opanowało ją niewielu ludzi, ponieważ egipski system pisma był skomplikowany.

20.Chłopi w społeczeństwie egipskim

Byli najliczniejszą grupą społeczną. Musieli pracować w majątkach króla, arystokratów i świątyń; niektórzy mieli też własne niewielkie działki. Służba w piechocie dawała im szansę poprawy sytuacji społecznej i materialnej.

21.Niewolnicy w starożytnym Egipcie

Niewolników było niewielu. Najczęściej zostawali nimi jeńcy wojenni, którzy zwykle pracowali jako służba domowa.

22.Politeizm i hierarchia bogów egipskich

Politeizm to wiara w wielu bogów. W Egipcie bogowie mieli różne funkcje i tworzyli hierarchię: najwyższe miejsce zajmował Re (Ra) w Starym Państwie, a Amon-Ra w Nowym Państwie. Horus był bogiem nieba, a Re bogiem słońca.

23.Ozyrys w wierzeniach Egipcjan

Ozyrys był władcą świata zmarłych. Według mitu został zabity przez brata Seta, a Izyda z pomocą Horusa doprowadziła do jego wskrzeszenia. Z Ozyrysem wiązano sąd nad zmarłymi.

24.Wiara w życie po śmierci a obrzędy pogrzebowe

Egipcjanie uważali zachowanie ciała za warunek życia w zaświatach, dlatego mumifikowali zmarłych. Do grobowców wkładali przedmioty potrzebne po śmierci, żywność, wino i zaklęcia zapisane w Księdze umarłych.

25.Księga umarłych i sąd Ozyrysa

Księga umarłych była zbiorem zaklęć zapisywanych na papirusie i wkładanych do grobowca, które miały pomagać zmarłemu w zaświatach. Na sądzie Ozyrysa ważono serce zmarłego: lżejsze od strusiego pióra oznaczało wolność od grzechu, cięższe pożerała Ammit.

26.Mumifikacja - znaczenie i cel

Mumifikacja to konserwacja zwłok zapobiegająca ich rozkładowi. Miała zachować ciało, co Egipcjanie uznawali za konieczne do życia po śmierci.

27.Najważniejsze etapy mumifikacji

Usuwano wnętrzności, pozostawiając serce, a pozostałe narządy konserwowano i wkładano do kanop. Ciało osuszano solą, balsamowano, owijano lnianymi pasami z amuletami i smarowano żywicą lub gumą. Mumię składano w sarkofagu, a następnie w grobowcu.

28.Kanopy i sarkofag

Kanopy to cztery rytualne naczynia na zakonserwowane wnętrzności zmarłego: wątrobę, płuca, jelita i żołądek. Sarkofag to drewniana lub kamienna trumna, do której wkładano mumię.

29.Piramidy - funkcja i początki budowy

Piramidy były królewskimi grobowcami, charakterystycznymi dla Starego Państwa. Ich budowę zapoczątkował Dżeser, a największą wzniesiono dla Cheopsa.

30.Jak budowano egipskie piramidy?

Bloki kamienne odłupywano w kamieniołomach, transportowano saniami i barkami w pobliże budowy, a następnie przemieszczano po nasypach i rampach. Prace wymagały udziału dziesiątek tysięcy robotników i sprawnej organizacji.

31.Pismo hieroglificzne

Egipski system pisma zawierający różne rodzaje znaków, które odpowiadały zarówno dźwiękom mowy, jak i pojęciom.

32.Rozwój matematyki w starożytnym Egipcie

Matematyka rozwijała się dzięki pracom irygacyjnym i budowlanym. Egipcjanie obliczali pola powierzchni i objętości brył, znali system dziesiętny, potęgi, ułamki oraz pierwiastki.

33.Kalendarz egipski

Opracowano go około 3000 r. p.n.e. na podstawie obserwacji odstępów między wylewami Nilu. Rok liczył 365 dni i dzielił się na trzy pory: wylewu, siewu i zbiorów.

34.Osiągnięcia medycyny egipskiej

Egipcjanie przygotowywali leki z roślin, części zwierząt i minerałów, podawane jako pigułki, maści i krople. Stosowali środki przeciwbólowe i znieczulenie, przeprowadzali operacje, m.in. trepanację czaszki, oraz używali protez w stomatologii.

35.Kanon przedstawiania scen w malarstwie egipskim

Postacie malowano tak, by podkreślać ruch sylwetek przy użyciu niewielu środków wyrazu. Sceny o różnych tematach umieszczano w kolejnych rzędach oddzielonych równoległymi liniami. Głowę i nogi przedstawiano z profilu, a oko i barki od przodu. Wielkość postaci zależała od jej znaczenia.