Podbój Europy przez Hitlera i Stalina (1939–1941)

W latach 1939–1941 ZSRS współpracował z hitlerowskimi Niemcami i prowadził politykę ekspansji. Jednym z jej kierunków była Finlandia. W październiku 1939 r. Sowieci zażądali przesunięcia granicy i oddania części terytorium. Rząd fiński odmówił, licząc na pomoc Ligi Narodów oraz państw skandynawskich.

30 listopada 1939 r., bez formalnego wypowiedzenia wojny, Armia Czerwona rozpoczęła atak. Mimo wielkiej przewagi Sowieci długo nie potrafili przełamać fińskich fortyfikacji obronnych.

Finlandia zawarła w marcu 1940 r. traktat pokojowy z ZSRS. Straciła 10% terytorium, ale zachowała niepodległość.

Kolejnym obszarem ekspansji ZSRS były Litwa, Łotwa i Estonia. Jesienią 1939 r. Stalin wymusił na rządach tych państw zgodę na rozmieszczenie na ich terytoriach sowieckich baz wojskowych.

W czerwcu 1940 r. władze sowieckie bezpodstawnie oskarżyły te kraje o ostrzelanie baz Armii Czerwonej. Następnie rozpoczęły okupację wojskową, obaliły dotychczasowe rządy i ustanowiły nowe władze zależne od Moskwy. Wkrótce rozpoczęły się prześladowania elit politycznych, a państwa bałtyckie zostały przyłączone do ZSRS.

W tym samym miesiącu ZSRS zmusił także Rumunię do oddania Besarabii, należącej przed 1914 r. do Rosji.

Po zajęciu Polski Hitler skierował uwagę na Danię i Norwegię. Niemcy zaatakowali oba państwa w kwietniu 1940 r. Dania poddała się pierwszego dnia bez walki, natomiast Norwegowie stawiali opór. Niemcom pomagał miejscowy faszysta Vidkun Quisling.

Najcięższe walki rozegrały się o port w Narwiku. Alianci zajęli ten ważny punkt, ale niemiecki atak na Francję zmusił ich do ewakuacji oddziałów.

Od września 1939 r. na zachodzie Europy trwała dziwna wojna. Wojska francuskie pozostawały bierne za potężnymi fortyfikacjami nazywanymi linią Maginota. Niemcy nie zamierzali jej szturmować: chcieli obejść ją przez Holandię, Belgię i Luksemburg, a główne uderzenie poprowadzić przez Ardeny.

10 maja 1940 r. rozpoczął się niemiecki atak na Francję. Luksemburg poddał się bez walki tego samego dnia, Holandia skapitulowała 14 maja, a Belgia 28 maja. Główne zgrupowanie niemieckie przeszło przez Ardeny, które alianci uznawali za teren niemożliwy do przebycia dla broni pancernej.

Szybki marsz Niemców do wybrzeża Morza Północnego doprowadził do okrążenia części wojsk alianckich. Brytyjczykom udało się ewakuować większość żołnierzy przez port w Dunkierce do Wielkiej Brytanii. W ewakuacji brały udział okręty wojenne, statki pasażerskie i prywatne jachty.

10 czerwca do wojny z Francją przystąpiły Włochy rządzone przez Benita Mussoliniego, lecz ich wojska nie zdołały przełamać francuskiej obrony granicznej.

Wśród francuskich polityków przewagę zdobyli zwolennicy kapitulacji. Utworzono nowy rząd, którego premierem został marszałek Philippe Pétain. 22 czerwca 1940 r. Francja podpisała z Niemcami zawieszenie broni.

Zachodnie i północne obszary Francji znalazły się pod niemiecką okupacją, a kraj utracił Alzację i Lotaryngię. Z południowych obszarów utworzono marionetkowe państwo Vichy, ze stolicą w Vichy.

Państwo marionetkowe jest formalnie odrębnym państwem, lecz jego polityka i gospodarka są zależne od innego kraju. Władze Vichy prowadziły kolaborację z Niemcami: francuski przemysł dostarczał Niemcom uzbrojenie, a policja przekazywała im wrogów oraz przeciwników politycznych Hitlera.

Po klęsce Francji Wielka Brytania samotnie prowadziła walkę z Niemcami, korzystając również ze wsparcia dominiów i kolonii. Od maja 1940 r. premierem był Winston Churchill, który odrzucił niemieckie propozycje pokojowe.

Hitler planował desant na Wyspy Brytyjskie, ale do jego przeprowadzenia potrzebował najpierw przewagi w powietrzu. Niemieckie lotnictwo, czyli Luftwaffe, skierowano przeciw brytyjskiemu RAF-owi. Niemcy atakowali także komunikację i przemysł zbrojeniowy.

Walki powietrzne od lipca do października 1940 r. nazywa się bitwą o Anglię. RAF skutecznie przeciwstawił się Luftwaffe.

Włochy, zachęcone sukcesami III Rzeszy, zaatakowały w październiku 1940 r. Grecję. Wojska greckie stawiły jednak silny opór i odnosiły sukcesy, dlatego Hitler musiał wesprzeć włoskiego sojusznika. Niemiecka dyplomacja doprowadziła wcześniej do zawarcia porozumień z Rumunią i Bułgarią; sojusznikami III Rzeszy były też Węgry.

W kwietniu 1941 r. armia niemiecka, wspierana przez sojuszników, uderzyła na Jugosławię i Grecję. Ich armie zostały szybko rozbite, a pomoc brytyjska była zbyt słaba, by zmienić sytuację.

Hitler wykorzystał wewnętrzne spory w Jugosławii, zwłaszcza konflikt między Serbami a Chorwatami. Pod niemiecką kontrolą utworzono marionetkowe Niepodległe Państwo Chorwackie.