Historia jako nauka: źródła i czas

Historia to nauka o przeszłości ludzi. Dzięki niej dowiadujemy się, jak żyli dawniej ludzie, jakie tworzyli państwa, jak wyglądały ich domy, szkoły, ubrania, praca i ważne wydarzenia. Historia pomaga zrozumieć, skąd się wzięły różne zwyczaje, święta, symbole i zabytki, które znamy dziś.

Historia nie jest zbiorem przypadkowych opowieści. Opiera się na badaniu śladów przeszłości. Dlatego ważne jest odróżnianie informacji pewnych od takich, które są tylko przypuszczeniem albo piękną opowieścią.

Historyk to osoba, która bada przeszłość. Jego praca przypomina pracę detektywa. Szuka śladów dawnych wydarzeń, zbiera informacje, porównuje je i sprawdza, czy są wiarygodne.

Historyk nie powinien wierzyć bez zastanowienia jednej relacji. Jeśli kilka źródeł mówi podobnie, łatwiej uznać informację za prawdziwą. Gdy źródła się różnią, trzeba sprawdzić, kto je stworzył, kiedy powstały i czego dotyczą.

W badaniu przeszłości pomagają też inni specjaliści, na przykład archeolodzy, którzy odkrywają dawne przedmioty i budowle.

Źródła historyczne to wszystkie ślady po przeszłości, z których można dowiedzieć się czegoś o dawnych czasach. To podstawa pracy historyka.

Najczęściej wyróżnia się kilka rodzajów źródeł:

• źródła pisane, na przykład listy, kroniki, pamiętniki, dokumenty, napisy
• źródła materialne, na przykład monety, narzędzia, broń, ubrania, naczynia, budowle
• źródła ikonograficzne, na przykład obrazy, rysunki, fotografie, plakaty, mapy
• źródła ustne, na przykład wspomnienia świadków, opowieści rodzinne, nagrane wywiady

Każdy rodzaj źródła może przekazać inne informacje. Moneta pokaże, jakiego używano pieniądza, zdjęcie pokaże wygląd ludzi lub miejsca, a pamiętnik może opisać uczucia i przeżycia autora.

Nie każda opowieść o dawnych czasach jest historią. Legenda to opowieść, w której mogą pojawiać się prawdziwe miejsca lub postacie, ale często są też elementy zmyślone i fantastyczne. Dlatego legendy mogą być ciekawe i ważne dla tradycji, ale nie są pewnym źródłem wiedzy o przeszłości.

Historia opiera się na źródłach i ich sprawdzaniu. Gdy czytamy dawną opowieść, warto zadać pytanie: czy można ją potwierdzić innymi źródłami? To pomaga odróżnić fakt od wyobraźni.

W historii bardzo ważna jest kolejność wydarzeń. Żeby ją uporządkować, używa się osi czasu. Na osi zaznacza się wydarzenia od wcześniejszych do późniejszych. Dzięki temu łatwiej zobaczyć, co było najpierw, a co później.

Czas można mierzyć latami, wiekami i tysiącleciami.

• rok to podstawowa jednostka czasu
• wiek to 100 lat
• tysiąclecie to 1000 lat, czyli 10 wieków

Przykłady:

• lata 1–100 to I wiek
• lata 101–200 to II wiek
• lata 1901–2000 to XX wiek

Trzeba pamiętać, że numer wieku jest o jeden większy niż liczba setek w dacie, jeśli rok nie kończy się na 00. Dlatego rok 1410 należy do XV wieku.

W historii używa się dwóch sposobów liczenia lat: przed naszą erą i naszej ery. Skrót p.n.e. oznacza czas wcześniejszy niż początek naszej ery, a skrót n.e. oznacza lata późniejsze.

Na osi czasu wydarzenia p.n.e. umieszcza się przed początkiem naszej ery, a wydarzenia n.e. po nim. To ważne, gdy porównujemy bardzo dawne wydarzenia z tymi, które wydarzyły się później.

Umiejętność odczytywania dat, wieków i miejsca wydarzenia na osi czasu pomaga lepiej rozumieć historię i porządkować wiedzę.