Rozbiory Polski i upadek Rzeczypospolitej
Historia
Zestaw pomaga zrozumieć, dlaczego Rzeczpospolita osłabła i jak doszło do trzech rozbiorów. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, wydarzenia i postacie: Sejm Wielki, Konstytucję 3 maja, konfederację targowicką, powstanie kościuszkowskie oraz skutki utraty niepodległości.
1.Rozbiór Polski
Zabór części terytorium Rzeczypospolitej przez sąsiednie państwa. W XVIII wieku Polska została podzielona między Rosję, Prusy i Austrię w trzech rozbiorach.
2.I rozbiór Polski
Pierwszy podział ziem Rzeczypospolitej między Rosję, Prusy i Austrię w 1772 roku. Był skutkiem osłabienia państwa i ingerencji sąsiadów w jego sprawy.
3.II rozbiór Polski
Drugi podział ziem Polski w 1793 roku, dokonany przez Rosję i Prusy. Nastąpił po obaleniu reform Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 maja.
4.III rozbiór Polski
Ostatni rozbiór Polski w 1795 roku. Po nim Rzeczpospolita zniknęła z mapy Europy na 123 lata.
5.Liberum veto
Zasada, według której jeden poseł mógł zerwać obrady sejmu i unieważnić jego uchwały. Bardzo osłabiała państwo, bo utrudniała przeprowadzenie potrzebnych reform.
6.Sejm Wielki
Sejm obradujący w latach 1788–1792. Przeprowadził ważne reformy państwa i uchwalił Konstytucję 3 maja.
7.Konstytucja 3 maja
Ustawa zasadnicza uchwalona w 1791 roku. Miała wzmocnić państwo, ograniczyć liberum veto i poprawić sposób rządzenia.
8.Konfederacja targowicka
Związek przeciwników reform i Konstytucji 3 maja, którzy zwrócili się o pomoc do Rosji. Ich działania przyczyniły się do klęski reform i kolejnego rozbioru.
9.Stanisław August Poniatowski
Ostatni król Polski. Rządził w czasach prób reform, ale też w okresie rozbiorów i upadku Rzeczypospolitej.
10.Sejm Wielki reformy
Najważniejsze zmiany Sejmu Wielkiego to wzmocnienie władzy państwowej, powiększenie wojska i uchwalenie Konstytucji 3 maja.
11.Powstanie kościuszkowskie
Zbrojne wystąpienie Polaków w 1794 roku przeciw Rosji i Prusom pod wodzą Tadeusza Kościuszki. Była to próba obrony państwa po II rozbiorze.
12.Tadeusz Kościuszko
Przywódca powstania kościuszkowskiego, bohater walk o wolność Polski. Ogłosił powstanie w Krakowie i stanął na jego czele.
13.Insurekcja
Inne określenie powstania zbrojnego przeciw władzy lub okupantowi. Powstanie kościuszkowskie nazywa się też insurekcją kościuszkowską.
14.Naczelnik powstania
Najwyższy dowódca powstania kościuszkowskiego. Funkcję tę pełnił Tadeusz Kościuszko.
15.Uniwersał połaniecki
Dokument wydany przez Tadeusza Kościuszkę podczas powstania. Przyznawał chłopom pewne ulgi i miał zachęcić ich do udziału w walce.
16.Kosynierzy
Chłopi uzbrojeni między innymi w kosy osadzone na sztorc. Walczyli w powstaniu kościuszkowskim i zasłynęli szczególnie pod Racławicami.
17.Bitwa pod Racławicami
Zwycięska bitwa powstania kościuszkowskiego w 1794 roku. Stała się symbolem udziału chłopów i nadziei na uratowanie kraju.
18.Przyczyny upadku Rzeczypospolitej
Do najważniejszych przyczyn należały słaba władza, liberum veto, konflikty wewnętrzne, przewaga sąsiadów oraz ich ingerencja w sprawy Polski.
19.Rosja, Prusy i Austria
Trzy państwa, które dokonały rozbiorów Polski. Wykorzystały osłabienie Rzeczypospolitej i podzieliły jej ziemie między siebie.
20.Utrata niepodległości
Sytuacja, w której państwo przestaje istnieć jako samodzielny kraj. Polska utraciła niepodległość po III rozbiorze w 1795 roku.
Notatka
1. Dlaczego Rzeczpospolita słabła?
W XVIII wieku Rzeczpospolita była państwem coraz słabszym. Miała duże terytorium, ale jej ustrój utrudniał sprawne rządzenie. Król miał ograniczoną władzę, a ważne decyzje zależały od sejmu i szlachty. Dużym problemem było liberum veto. Wystarczył sprzeciw jednego posła, aby zerwać obrady sejmu i unieważnić jego uchwały. To bardzo utrudniało wprowadzanie potrzebnych zmian.
Państwo osłabiały też spory wewnętrzne i przewaga możnych rodów magnackich. Sąsiedzi Polski - Rosja, Prusy i Austria - wykorzystywali tę sytuację i coraz częściej mieszali się do polskich spraw. Rzeczpospolita była więc osłabiana jednocześnie od środka i z zewnątrz.
2. I rozbiór Polski i próby naprawy państwa
Pierwszy rozbiór Polski nastąpił w 1772 roku. Rosja, Prusy i Austria zajęły część ziem Rzeczypospolitej. Był to wyraźny znak, że państwo znalazło się w wielkim niebezpieczeństwie.
Po I rozbiorze wielu Polaków zrozumiało, że kraj trzeba pilnie reformować. Na tronie zasiadał wtedy Stanisław August Poniatowski, ostatni król Polski. W końcu XVIII wieku obradował Sejm Wielki, który podjął próbę naprawy państwa.
Najważniejszym osiągnięciem Sejmu Wielkiego była Konstytucja 3 maja uchwalona w 1791 roku. Jej celem było wzmocnienie państwa. Ograniczała szkodliwe zasady starego ustroju, zwłaszcza liberum veto, i miała usprawnić rządzenie. Była to bardzo ważna próba ratowania Rzeczypospolitej.
3. Targowica i II rozbiór
Nie wszyscy popierali reformy. Część magnatów bała się utraty swoich przywilejów. Przeciwnicy zmian zawiązali konfederację targowicką i zwrócili się o pomoc do Rosji. To działanie uznaje się za zdradę interesów państwa.
Interwencja Rosji doprowadziła do upadku reform. W 1793 roku doszło do II rozbioru Polski, którego dokonały Rosja i Prusy. Rzeczpospolita straciła kolejne ziemie i stała się jeszcze słabsza. Dla wielu Polaków było jasne, że bez walki kraj może całkowicie przestać istnieć.
4. Powstanie kościuszkowskie
W 1794 roku wybuchło powstanie kościuszkowskie, nazywane też insurekcją kościuszkowską. Na jego czele stanął Tadeusz Kościuszko jako naczelnik powstania. Celem było ratowanie resztek państwa i obrona przed Rosją oraz Prusami.
Jednym z najbardziej znanych wydarzeń powstania była bitwa pod Racławicami. Zasłynęli w niej kosynierzy, czyli chłopi uzbrojeni między innymi w kosy. Kościuszko chciał włączyć do walki także chłopów, dlatego wydał Uniwersał połaniecki. Dokument ten przyznawał im pewne ulgi i miał zachęcić do udziału w powstaniu.
Mimo początkowych sukcesów powstanie upadło. Siły zaborców były zbyt duże, a Polska zbyt osłabiona, by samodzielnie wygrać walkę.
5. III rozbiór i utrata niepodległości
Po klęsce powstania kościuszkowskiego doszło do III rozbioru Polski w 1795 roku. Rosja, Prusy i Austria podzieliły między siebie pozostałe ziemie Rzeczypospolitej.
Był to koniec państwa polskiego. Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata. Oznaczało to utratę niepodległości, czyli brak własnego, samodzielnego państwa. Polacy znaleźli się pod władzą zaborców, ale nie przestali myśleć o odzyskaniu wolności.
6. Najważniejsze przyczyny i skutki upadku państwa
Do najważniejszych przyczyn upadku Rzeczypospolitej należały:
- słaba władza królewska
- liberum veto i niesprawny sejm
- spory wewnętrzne i przewaga magnaterii
- ingerencja Rosji, Prus i Austrii
- przewaga militarna i polityczna sąsiadów
Najważniejsze skutki były bardzo poważne:
- trzy rozbiory w latach 1772, 1793 i 1795
- utrata ogromnych obszarów ziem
- upadek reform Sejmu Wielkiego
- klęska powstania kościuszkowskiego
- zniknięcie Polski z mapy Europy
Temat rozbiorów pokazuje, że państwo musi być dobrze rządzone i zdolne do obrony. Pokazuje też, jak ważna jest zgoda wewnętrzna i odpowiedzialność za wspólne dobro.
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu