Pierwsza wojna światowa

1.Pierwsza wojna światowa

Wojna tocząca się w latach 1914–1918 między państwami europejskimi i ich sojusznikami. Objęła wiele frontów i państw, dlatego bywa nazywana pierwszym konfliktem o skali światowej.

2.Trójprzymierze

Sojusz polityczno-wojskowy Niemiec, Austro-Węgier i Włoch zawarty przed wybuchem wojny. W czasie wojny Włochy opuściły ten blok i stanęły po stronie przeciwników Niemiec i Austro-Węgier.

3.Trójporozumienie

Porozumienie Francji, Wielkiej Brytanii i Rosji, zwane też Ententą. Państwa te stanowiły główny blok przeciwny państwom centralnym.

4.Państwa centralne

Główni przeciwnicy Ententy w czasie I wojny światowej: przede wszystkim Niemcy i Austro-Węgry, później także Imperium Osmańskie oraz Bułgaria.

5.Ententa

Nazwa bloku państw walczących przeciw państwom centralnym. Początkowo tworzyły ją Francja, Wielka Brytania i Rosja, a później dołączyły m.in. Włochy i Stany Zjednoczone.

6.Zamach w Sarajewie

Zamach z 28 czerwca 1914 roku, w którym zginął arcyksiążę Franciszek Ferdynand, następca tronu Austro-Węgier. Stał się bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny.

7.Franciszek Ferdynand

Następca tronu Austro-Węgier zamordowany w Sarajewie. Jego śmierć wywołała kryzys międzynarodowy prowadzący do wojny.

8.Militaryzm

Przekonanie o dużym znaczeniu armii i rozbudowy sił zbrojnych. Przed 1914 rokiem państwa europejskie intensywnie się zbroiły, co zwiększało napięcia.

9.System sojuszy

Sieć porozumień między państwami europejskimi przed 1914 rokiem. Sprawił, że lokalny konflikt po zamachu w Sarajewie szybko przerodził się w wojnę ogólnoeuropejską.

10.Wojna pozycyjna

Rodzaj walki, w której obie strony przez długi czas utrzymują umocnione linie frontu, a przesunięcia są niewielkie. Typowa zwłaszcza dla frontu zachodniego.

11.Wojna manewrowa

Rodzaj działań wojennych oparty na szybkim przemieszczaniu wojsk i zmianach położenia frontu. Dominowała zwłaszcza w początkowym okresie wojny i częściej na froncie wschodnim.

12.Front zachodni

Główny front wojny biegnący przez Belgię i Francję. Tutaj szczególnie widoczna była wojna okopowa i wielkie bitwy na wyniszczenie.

13.Front wschodni

Front obejmujący działania wojenne głównie między Niemcami, Austro-Węgrami i Rosją. Był bardziej ruchliwy niż front zachodni.

14.Bitwa pod Verdun

Jedna z najkrwawszych bitew I wojny światowej, toczona w 1916 roku między Francją a Niemcami. Stała się symbolem wojny na wyniszczenie.

15.Bitwa nad Sommą

Bitwa z 1916 roku na froncie zachodnim, w której po stronie Ententy walczyli głównie Brytyjczycy i Francuzi. Przyniosła bardzo duże straty i niewielkie zdobycze terenu.

16.Broń maszynowa

Szybkostrzelna broń piechoty, która znacząco zwiększyła siłę ognia. Przyczyniła się do ogromnych strat atakujących żołnierzy i utrwalenia wojny okopowej.

17.Czołgi

Nowy rodzaj broni użyty podczas I wojny światowej. Miały przełamywać linie okopów i osłaniać piechotę, choć początkowo były powolne i zawodne.

18.Gazy bojowe

Substancje trujące używane na polu walki, np. chlor czy iperyt. Ich użycie powodowało ciężkie obrażenia i budziło grozę wśród żołnierzy.

19.Wojna podwodna

Działania prowadzone głównie przez niemieckie okręty podwodne przeciw statkom handlowym i wojennym. Miała osłabić przeciwnika, ale przyczyniła się też do przystąpienia USA do wojny.

20.Rewolucja w Rosji

Wydarzenia z 1917 roku, które doprowadziły do upadku caratu i przejęcia władzy przez bolszewików. Osłabiły Rosję i doprowadziły do jej wycofania się z wojny.

21.Pokój brzeski

Traktat zawarty w 1918 roku między Rosją bolszewicką a państwami centralnymi. Oznaczał wyjście Rosji z wojny i duże ustępstwa terytorialne.

22.Przystąpienie USA do wojny

Stany Zjednoczone weszły do wojny w 1917 roku po stronie Ententy. Wzmocniły ją gospodarczo i militarnie, co miało duże znaczenie dla końcowego zwycięstwa.

23.Orędzie Wilsona

Program pokojowy ogłoszony przez prezydenta USA Thomasa Woodrowa Wilsona w 1918 roku. Zawierał 14 punktów, m.in. zasadę samostanowienia narodów.

24.Rozejm w Compiègne

Zawieszenie broni podpisane 11 listopada 1918 roku między Niemcami a Ententą. Przyjmuje się tę datę za zakończenie działań wojennych I wojny światowej.

25.Traktat wersalski

Traktat pokojowy podpisany w 1919 roku z Niemcami. Nakładał na nie straty terytorialne, ograniczenia wojskowe i obowiązek reparacji.

26.Legiony Polskie

Polskie formacje wojskowe utworzone z inicjatywy Józefa Piłsudskiego, walczące początkowo u boku Austro-Węgier przeciw Rosji. Miały przybliżyć sprawę odzyskania niepodległości przez Polskę.

27.Akt 5 listopada

Odezwa cesarzy Niemiec i Austro-Węgier z 1916 roku zapowiadająca utworzenie Królestwa Polskiego. Miała pozyskać Polaków do walki po stronie państw centralnych.

28.Błękitna Armia

Armia polska formowana we Francji podczas I wojny światowej pod dowództwem Józefa Hallera. Walczyła po stronie Ententy i odegrała rolę po wojnie.