Sejm Wielki i Konstytucja 3 maja
Historia
Zestaw wyjaśnia, czym był Sejm Wielki, dlaczego podjęto reformy i jakie znaczenie miała Konstytucja 3 maja. Uczeń pozna najważniejsze wydarzenia, postacie, decyzje sejmu oraz skutki prób ratowania Rzeczypospolitej przed upadkiem.
1.Sejm Wielki
Sejm obradujący w latach 1788–1792, nazywany też Sejmem Czteroletnim. Jego celem było przeprowadzenie reform i wzmocnienie państwa, które było osłabione po latach kryzysu.
2.reformy
Zmiany w państwie, które mają naprawić jego słabe strony. W czasach Sejmu Wielkiego reformy miały poprawić wojsko, władzę i sytuację mieszkańców Rzeczypospolitej.
3.Konstytucja 3 maja
Ustawa uchwalona 3 maja 1791 roku. Porządkowała sposób rządzenia państwem i miała wzmocnić Rzeczpospolitą. Była jedną z pierwszych nowoczesnych konstytucji w Europie.
4.Rzeczpospolita
Państwo polsko-litewskie istniejące przed rozbiorami. W XVIII wieku było osłabione przez konflikty wewnętrzne i ingerencję sąsiednich państw.
5.liberum veto
Zasada, według której jeden poseł mógł zerwać obrady sejmu i unieważnić jego decyzje. Utrudniało to rządzenie i osłabiało państwo.
6.wolna elekcja
Sposób wyboru króla przez szlachtę. W praktyce często prowadził do sporów i wpływów obcych państw na wybór władcy.
7.monarchia dziedziczna
Taki sposób rządzenia, w którym tron przechodzi na następcę z dynastii. Konstytucja 3 maja ograniczyła wolną elekcję i wprowadziła dziedziczność tronu.
8.trójpodział władzy
Podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Dzięki temu jedna część władzy nie skupia wszystkiego w swoich rękach.
9.mieszczanie
Mieszkańcy miast, na przykład kupcy i rzemieślnicy. W czasach reform ich znaczenie wzrosło, a część ich praw została poszerzona.
10.chłopi
Najliczniejsza grupa społeczeństwa w dawnej Polsce, pracująca głównie na wsi. Konstytucja 3 maja obejmowała ich opieką prawa i rządu.
11.Stanisław August Poniatowski
Ostatni król Polski. Popierał reformy i należał do osób związanych z uchwaleniem Konstytucji 3 maja.
12.Straż Praw
Najwyższy organ władzy wykonawczej utworzony przez Konstytucję 3 maja. Miał czuwać nad wykonywaniem praw i pomagać królowi w rządzeniu.
13.konfederacja targowicka
Związek przeciwników reform i Konstytucji 3 maja. Jej uczestnicy zwrócili się o pomoc do Rosji, co doprowadziło do wojny i dalszego osłabienia państwa.
14.rozbiory Polski
Podział ziem Rzeczypospolitej między Rosję, Prusy i Austrię. Reformy Sejmu Wielkiego były próbą uratowania państwa przed całkowitym upadkiem.
Notatka
Dlaczego potrzebne były reformy?
W XVIII wieku Rzeczpospolita była państwem słabym. Coraz trudniej było nią rządzić, a sąsiednie mocarstwa mieszały się do jej spraw. Jednym z głównych problemów było liberum veto. Przez tę zasadę jeden poseł mógł zerwać obrady sejmu i unieważnić jego decyzje. To sprawiało, że potrzebne zmiany często nie mogły zostać przeprowadzone.
Kłopotem była też wolna elekcja, czyli wybór króla przez szlachtę. Taki system prowadził do sporów i dawał obcym państwom możliwość wpływania na wybór władcy. Państwo miało też za słabą armię i niewystarczająco sprawne władze. Dlatego część polityków uznała, że bez reform Rzeczpospolita może upaść.
Sejm Wielki, czyli Sejm Czteroletni
Aby ratować państwo, zwołano Sejm Wielki, nazywany też Sejmem Czteroletnim. Obradował on w latach 1788–1792. Jego zadaniem było naprawienie ustroju państwa i wzmocnienie Rzeczypospolitej.
Podczas obrad próbowano poprawić najważniejsze dziedziny życia państwowego:
- sposób sprawowania władzy
- działanie sejmu
- sytuację wojska
- pozycję mieszczan
Sejm Wielki był ważny, bo pokazał, że część społeczeństwa rozumiała zagrożenie i chciała ratować kraj poprzez mądre zmiany, a nie tylko przez walkę zbrojną.
Konstytucja 3 maja
Najważniejszym osiągnięciem Sejmu Wielkiego było uchwalenie Konstytucji 3 maja w 1791 roku. Była to najważniejsza ustawa w państwie. Jej celem było uporządkowanie zasad rządzenia i wzmocnienie Rzeczypospolitej.
Konstytucja ograniczała to, co szkodziło państwu. Odrzucono liberum veto, które wcześniej paraliżowało pracę sejmu. Ograniczono także wolną elekcję i wprowadzono monarchię dziedziczną. Dzięki temu władza królewska miała być bardziej stabilna, a państwo mniej narażone na obce wpływy.
Konstytucja wprowadzała też trójpodział władzy. Oznaczało to podział na władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Taki układ miał zapobiegać chaosowi i nadużyciom.
Zmiany społeczne i nowe władze
Reformy Sejmu Wielkiego nie dotyczyły tylko króla i sejmu. Ważne były także zmiany odnoszące się do społeczeństwa. Większe znaczenie zyskali mieszczanie, czyli mieszkańcy miast, na przykład kupcy i rzemieślnicy. Był to krok w stronę nowocześniejszego państwa.
Konstytucja obejmowała także chłopów opieką prawa i rządu. Nie oznaczało to jeszcze pełnej równości, ale było sygnałem, że państwo zaczyna dostrzegać los najliczniejszej grupy mieszkańców.
Do wykonywania prawa utworzono Straż Praw. Był to organ władzy wykonawczej, który pomagał w rządzeniu państwem i miał pilnować przestrzegania ustaw.
Przeciwnicy reform i targowica
Nie wszyscy popierali zmiany. Część magnatów i polityków uważała, że reformy odbierają im dawne przywileje. Z tych powodów powstała konfederacja targowicka. Jej uczestnicy byli przeciwnikami Konstytucji 3 maja i zwrócili się o pomoc do Rosji.
To działanie było bardzo niebezpieczne dla państwa. Zamiast wzmacniać Rzeczpospolitą, targowiczanie wsparli obcą ingerencję. Doprowadziło to do wojny i dalszego osłabienia kraju.
Znaczenie Konstytucji 3 maja
Konstytucja 3 maja była próbą uratowania Rzeczypospolitej przed upadkiem. Pokazywała, że państwo można naprawiać przez rozsądne reformy. Choć nie udało się ocalić niepodległości, dokument ten stał się symbolem troski o dobro kraju i odpowiedzialności za państwo.
Dziś Konstytucja 3 maja jest jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Polski. Przypomina, że obywatele i władze powinni dbać o sprawne państwo, dobre prawo i wspólne dobro. Jest też ważnym symbolem polskiej tradycji wolności i reform.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu