Historia
Potęga Aten, wojna peloponeska i walka o hegemonię
autor: Athena
Poznasz przyczyny rozkwitu Aten, przebieg wojny peloponeskiej i skutki rywalizacji greckich polis. Uporządkujesz najważniejsze daty, dokonania polityków oraz znaczenie wyprawy dziesięciu tysięcy.
1.Hegemonia
Przywództwo i przewaga jednego państwa nad innymi.
2.Powstanie Związku Morskiego
Związek Morski powstał w 478 r. p.n.e. z inicjatywy Aten, aby kontynuować walkę z Persami. Skupiał początkowo 200, a ostatecznie ponad 400 polis z basenu Morza Egejskiego.
3.Obowiązki członków Związku Morskiego i jego osiągnięcie militarne
Członkowie dostarczali okręty lub wpłacali pieniądze do wspólnego skarbca na rozbudowę floty. Związek uwolnił spod panowania perskiego Greków z zachodniego wybrzeża Azji Mniejszej.
4.Podporządkowywanie Związku Morskiego Atenom
Ateny przeniosły skarbiec z Delos do Aten, wykorzystywały pieniądze sojuszników na własne potrzeby i tłumiły ich bunty. Wywoływało to napięcia w związku oraz obawy Sparty przed wzrostem potęgi Aten.
5.Kimon - kierunki polityki
Kimon sprzeciwiał się radykalnym reformom demokratycznym, dążył do utrzymania dobrych stosunków ze Spartą i wyparcia Persów z ziem greckich. W 468 r. p.n.e. zwyciężył Persów u ujścia Eurymedontu.
6.Zerwanie sojuszu Aten ze Spartą i wygnanie Kimona
W 462 r. p.n.e. Sparta odrzuciła pomoc Kimona przeciw zbuntowanym helotom po prodemokratycznych reformach w Atenach. Ateńczycy uznali to za obrazę i zerwali sojusz. W 461 r. p.n.e. wygnali Kimona przez ostracyzm; władzę przejęli zwolennicy Peryklesa.
7.Złoty wiek Aten - przyczyny i charakter
Po zwycięstwach nad Persami wzrosły znaczenie polityczne, zamożność i wiara Ateńczyków we własne możliwości. Za Peryklesa rozkwitły budownictwo, nauka i literatura; w połowie V w. p.n.e. Ateny stały się najważniejszym ośrodkiem kultury i myśli greckiej.
8.Perykles - rola polityczna i reformy
Ateński polityk i mówca, przywódca zwolenników radykalnej demokracji. Jego reformy ograniczały rolę Areopagu i zwiększały udział ludu w kierowaniu państwem. Ponad 30 lat kierował polityką Aten i 16 razy sprawował urząd stratega.
9.Perykles - działalność kulturalna i śmierć
Zainicjował wzniesienie Propylejów i Partenonu oraz dokończył Długie Mury. Wspierał naukę i literaturę wraz z partnerką Aspazją. Zmarł wskutek zarazy w 429 r. p.n.e., na początku wojny peloponeskiej.
10.Długie Mury
Umocnienia łączące Ateny z portem w Pireusie. Ich budowę kontynuowano za Kimona dzięki łupom wojennym, a ukończono za Peryklesa.
11.Propyleje i Partenon
Propyleje stanowiły wejście na ateński Akropol. Partenon był świątynią w porządku doryckim, poświęconą Atenie Partenos, czyli Atenie Dziewicy.
12.W jakim porządku architektonicznym zbudowano Partenon?
Partenon zbudowano w porządku doryckim.
13.Erechtejon, świątynia Ateny Nike i Chalkoteka
Erechtejon był świątynią Posejdona i Ateny. Świątynię Ateny Nike poświęcono Atenie Zwycięskiej. Chalkoteka była zbrojownią, w której mieścił się także skarbiec Aten.
14.Fidiasz i odbudowa Akropolu
Fidiasz był rzeźbiarzem kierującym odbudową Akropolu podjętą z inicjatywy Peryklesa w drugiej połowie V w. p.n.e. Wyrzeźbił posąg Ateny Promachos, ukazanej z tarczą i włócznią.
15.Wojna peloponeska - czas i strony konfliktu
Wojna trwała od 431 do 404 r. p.n.e. Walczyły Ateny ze Związkiem Morskim przeciw Sparcie ze Związkiem Peloponeskim.
16.Przyczyny wojny peloponeskiej
Ateny rozszerzały hegemonię i wpływy w basenie Morza Egejskiego, nie licząc się z interesami innych polis. Sparta obawiała się nadmiernego wzrostu ich potęgi, a stosunki między oboma państwami się pogarszały.
17.Przewaga militarna Aten i Sparty
Ateny miały najpotężniejszą flotę w Grecji i odnosiły zwycięstwa na morzu. Sparta dysponowała najlepszą armią lądową i odnosiła sukcesy na lądzie. Utrudniało to zdobycie decydującej przewagi przez jedną stronę.
18.Pokój Nikiasza
Zawarto go w 421 r. p.n.e. i przywrócono stan sprzed wojny peloponeskiej. Nie zakończył konfliktu: sojusznicy obu stron nadal walczyli, wspierani przez Ateny i Spartę.
19.Wyprawa sycylijska
Ateńczycy wyruszyli w 415 r. p.n.e., aby zdobyć Syrakuzy. Wyprawa zakończyła się klęską w 413 r. p.n.e. Sparta pomogła Syrakuzom, a walki wznowiono. Osłabienie Związku Morskiego doprowadziło do wystąpienia z niego części członków.
20.Alkibiades podczas wojny peloponeskiej
Ateński arystokrata i polityk, jeden z dowódców wyprawy sycylijskiej. Jeszcze przed wyprawą oskarżono go o świętokradztwo, a po jej rozpoczęciu wezwano na proces do Aten. Aby uniknąć procesu, uciekł do Sparty.
21.Droga Aten do klęski i przyczyny zwycięstwa Sparty
Po rozpoczętej w 415 r. p.n.e. wyprawie sycylijskiej i klęsce w 413 r. p.n.e. Ateny nie odbudowały dawnej potęgi. Oblężone skapitulowały w 404 r. p.n.e. Sparta zwyciężyła dzięki błędom Ateńczyków i pomocy finansowej Persów.
22.Polityczne skutki wojny peloponeskiej dla Aten
Rozwiązano Związek Morski, władzę w Atenach przejęło trzydziestu przedstawicieli oligarchów, a Ateny spadły do roli drugorzędnego polis.
23.Terytorialne i wojskowe skutki klęski Aten
Zburzono Długie Mury łączące Ateny z Pireusem oraz umocnienia Pireusu. Ateny utraciły wszystkie terytoria poza Attyką i wyspą Salaminą oraz oddały Sparcie flotę z wyjątkiem 12 okrętów.
24.Ogólnogreckie skutki wojny peloponeskiej
Wojna przyniosła ogromne straty materialne i ludzkie oraz kryzys moralności Hellenów. Podczas walk łamano dawne obyczaje wojenne i nakazy religijne.
25.Wojna koryncka
Trwała w latach 395-387 p.n.e. Koalicja m.in. Teb, Koryntu i Aten, utworzona przy wsparciu perskim, walczyła ze Spartą. Nie pokonała Spartan, którym Persowie także udzielili pomocy.
26.Powstanie w Tebach i bitwa pod Leuktrami
W 379 r. p.n.e. w Tebach wybuchło powstanie przeciw Spartanom. W 371 r. p.n.e. siły tebańskie pokonały pod Leuktrami słynącą z siły armię spartańską, kończąc hegemonię Sparty.
27.Jak Teby osłabiły Spartę po zwycięstwie pod Leuktrami?
Tebańczycy interweniowali na Peloponezie, wkroczyli na ziemię spartańską, doprowadzili do powstania niezależnego państwa w Mesenii, założenia Megalopolis jako stolicy Związku Arkadyjskiego i rozpadu Związku Peloponeskiego. Sparta została odizolowana.
28.Hegemonia Sparty i Teb - ramy czasowe
Hegemonia Sparty trwała w latach 404-371 p.n.e., a hegemonia Teb w latach 371-362 p.n.e. Po krótkiej przewadze Teb pojawiło się nowe mocarstwo - Macedonia.
29.Wojska najemne - charakter i przyczyna upowszechnienia
Wojska najemne tworzyli doświadczeni i wyszkoleni wojownicy zatrudniani za pieniądze. Upowszechniły się podczas wojny peloponeskiej, ponieważ armie obywatelskie nie wystarczały do długotrwałych walk.
30.Cyrus Młodszy i bitwa pod Kunaksą
Cyrus Młodszy, pretendent do tronu perskiego, z pomocą Spartan zgromadził około 13 tys. greckich najemników, którzy stanowili część jego armii, i wyruszył do Mezopotamii. Pod Kunaksą Grecy pokonali przeciwników na swoim odcinku, lecz Cyrus zginął, a tron zachował jego brat Artakserkses II.
31.Dlaczego greccy najemnicy Cyrusa rozpoczęli odwrót?
Po śmierci Cyrusa Persowie podstępnie wymordowali greckich oficerów. Około 10 tys. najemników zostało bez dowództwa i zdecydowało się wycofać przez Armenię ku Morzu Czarnemu.
32.Wyprawa dziesięciu tysięcy - przebieg i wynik
Greccy najemnicy wycofywali się z Mezopotamii przez Armenię na wybrzeże Morza Czarnego. Walczyli z wrogimi siłami i trudnym klimatem. Około 8 tys. dotarło do Trapezuntu.
33.Znaczenie wyprawy dziesięciu tysięcy
Była jednym z większych dokonań wojsk greckich i obnażyła słabość olbrzymiego imperium perskiego.
34.Ksenofont - udział w wyprawie i pisarstwo
Ateńczyk, uczeń Sokratesa, najemnik w służbie perskiej i jeden z przywódców greckich najemników. Opisał ich marsz w „Wyprawie Cyrusa”, zwanej „Anabazą”. W „Historii greckiej” kontynuował opis wojny peloponeskiej od wydarzeń z 411 r. p.n.e., na których zakończył Tukidydes.
Notatka
Od walk z Persją do ateńskiej hegemonii
Po odparciu najazdów perskich walki trwały jeszcze około 30 lat. Gdy Sparta zrezygnowała z przywództwa nad Grekami, przejęły je Ateny.
W 478 r. p.n.e. Ateńczycy utworzyli Związek Morski, aby kontynuować walkę z Persami. Początkowo należało do niego 200 polis, a ostatecznie ponad 400. Sojusznicy dostarczali okręty albo pieniądze przeznaczane na rozbudowę floty. Związek uwolnił Greków z zachodniego wybrzeża Azji Mniejszej spod panowania perskiego.
oznacza przywództwo i przewagę. Ateny stopniowo podporządkowywały sobie sprzymierzeńców. Przeniosły skarbiec z Delos do Aten i wydawały wspólne pieniądze na własne potrzeby. W latach 440/439 p.n.e. stłumił bunt mieszkańców Samos. Działania Aten budziły opór sojuszników i obawy Sparty.
Ważne
Związek utworzony do wspólnej walki z Persami stał się narzędziem ateńskiej dominacji.
Kimon i Perykles - zmiana kierunku polityki
W Atenach ścierały się odmienne poglądy na demokrację i stosunki ze Spartą.
| Polityk | Demokracja | Stosunek do Sparty |
|---|---|---|
| Kimon | sprzeciw wobec radykalnych reform | współpraca |
| Perykles | poparcie radykalnych reform | narastająca rywalizacja |
dążył do wyparcia Persów z ziem greckich. W 468 r. p.n.e. pokonał ich u ujścia Eurymedontu. W 462 r. p.n.e. ruszył pomóc Sparcie w walce ze zbuntowanymi helotami. Pod jego nieobecność ograniczono w Atenach rolę Areopagu. Sparta odrzuciła pomoc, a obrażeni Ateńczycy zerwali sojusz.
W 461 r. p.n.e. Kimona wygnano przez ostracyzm na 10 lat. Przewagę uzyskali zwolennicy Peryklesa. Reformy Peryklesa zwiększały udział ludu w kierowaniu państwem. Przez ponad 30 lat kierował polityką Aten, a 16 razy był strategiem. Zmarł wskutek zarazy w 429 r. p.n.e.
Złoty wiek Aten i zabudowa Akropolu
Zwycięstwa nad Persami zwiększyły zamożność, znaczenie polityczne i pewność siebie Ateńczyków. Sprzyjało to kulturze. Za Peryklesa Ateny stały się najważniejszym greckim ośrodkiem intelektualnym i kulturalnym. On i Aspazja wspierali naukę oraz literaturę. Świętom religijnym towarzyszyły agony, czyli zawody, podczas których wystawiano tragedie i komedie.
Odbudową Akropolu kierował rzeźbiarz Fidiasz, a jej inicjatorem był Perykles.
- Propyleje
- wejście na Akropol.
- Partenon
- dorycka świątynia Ateny Partenos, czyli Dziewicy.
- Erechtejon
- świątynia Posejdona i Ateny.
- Świątynia Ateny Nike
- świątynia Ateny Zwycięskiej.
- Chalkoteka
- zbrojownia mieszcząca także skarbiec Aten.
- Posąg Ateny Promachos
- dzieło Fidiasza; bogini trzymała tarczę i opierała się na włóczni.
Poza Akropolem ważną inwestycją były łączące Ateny z Pireusem. Kontynuowano ich budowę za Kimona, a ukończono za Peryklesa.
Wojna peloponeska - przyczyny i przebieg
Rozszerzanie wpływów Aten bez liczenia się z innymi polis pogarszało ich stosunki ze Spartą. W 431 r. p.n.e. rozpoczęła się wojna dwóch bloków: Aten ze Związkiem Morskim i Sparty ze Związkiem Peloponeskim.
| Strona | Największy atut | Główne sukcesy |
|---|---|---|
| Ateny | najpotężniejsza flota | na morzu |
| Sparta | najlepsza armia lądowa | na lądzie |
Przewaga w różnych rodzajach walk utrudniała rozstrzygnięcie wojny. z 421 r. p.n.e. przywrócił stan sprzed konfliktu. Sojusznicy obu stron nadal jednak walczyli z poparciem Aten i Sparty.
W 415 r. p.n.e. Ateny rozpoczęły wyprawę sycylijską, aby zdobyć Syrakuzy. Jednym z dowódców był Alkibiades. Oskarżony o świętokradztwo uciekł do Sparty, unikając procesu. Sparta pomogła Syrakuzom. Klęska wyprawy w 413 r. p.n.e. osłabiła Ateńczyków i skłoniła część sprzymierzeńców do opuszczenia związku.
Ateny nie odzyskały dawnej potęgi. Oblężone miasto skapitulowało w 404 r. p.n.e. Zwycięstwu Sparty sprzyjały błędy przeciwnika i perskie pieniądze.
Zapamiętaj
trwała od 431 do 404 r. p.n.e.; pokój Nikiasza nie zakończył całego konfliktu.
Cena klęski Aten
Teby i Korynt domagały się całkowitego zniszczenia Aten. Sparta odmówiła, przypominając ateńskie zasługi w wojnach z Persami. Zachowane Ateny miały stanowić przeciwwagę dla rosnących w siłę sojuszników Sparty. Głód w oblężonym mieście skłaniał Ateńczyków do przyjęcia warunków pokoju.
Klęska oznaczała utratę podstaw ateńskiej potęgi:
- Rozwiązano Związek Morski.
- Zburzono Długie Mury łączące Ateny z Pireusem oraz umocnienia Pireusu.
- Pozostawiono Atenom tylko Attykę i wyspę Salaminę.
- Nakazano oddać flotę z wyjątkiem 12 okrętów.
- Władzę przejęło trzydziestu przedstawicieli oligarchów; rozpoczęły się rządy trzydziestu.
Ateny stały się drugorzędnym polis.
Wojna przyniosła Grekom wielkie straty ludzkie i materialne. Łamanie obyczajów wojennych i nakazów religijnych doprowadziło do kryzysu moralności Hellenów.
Od hegemonii Sparty do przewagi Teb
Po zwycięstwie w wojnie Sparta objęła hegemonię, ale spotkała się z oporem innych polis. Teby, Korynt, Ateny i ich sprzymierzeńcy utworzyli koalicję wspieraną przez perską dyplomację i pieniądze. Podczas wojny korynckiej w latach 395-387 p.n.e. nie zdołali pokonać Sparty. Persowie udzielili pomocy także Spartanom.
W 379 r. p.n.e. wybuchło antyspartańskie powstanie w Tebach. W 371 r. p.n.e. pod Leuktrami Tebańczycy pokonali słynącą z siły armię spartańską.
Teby następnie interweniowały na Peloponezie i wkroczyły na ziemię spartańską. Z ich inicjatywy powstało niezależne państwo w Mesenii. Założono Megalopolis, stolicę Związku Arkadyjskiego. Rozpadł się Związek Peloponeski, a Sparta została odizolowana od dawnych sojuszników.
Hegemonia Sparty obejmowała lata 404-371 p.n.e., a Teb lata 371-362 p.n.e. Przewaga Teb była krótka. Osłabienie greckich polis ułatwiło wzrost nowego mocarstwa - Macedonii.
Najemnicy i wyprawa dziesięciu tysięcy
Długotrwałe walki przekraczały możliwości armii obywatelskich. Zaczęto więc powszechnie zatrudniać najemników - wyszkolonych wojowników walczących za pieniądze. Po wojnie peloponeskiej wielu służyło Persom.
Cyrus Młodszy, pretendent do tronu perskiego, zgromadził z pomocą Spartan około 13 tys. greckich najemników, którzy stanowili część jego armii. Wyruszył do Mezopotamii. Pod Kunaksą Grecy pokonali przeciwników na swoim odcinku, ale Cyrus zginął, a tron zachował jego brat Artakserkses II. Następnie Persowie podstępnie zabili greckich oficerów.
Około 10 tys. Greków pozostało bez dowództwa. Rozpoczęli odwrót przez Armenię ku Morzu Czarnemu. Musieli pokonywać wrogie siły i trudności klimatyczne. Do Trapezuntu dotarło około 8 tys. Marsz nazwano wyprawą dziesięciu tysięcy. Wykazał sprawność Greków i słabość wielkiego imperium perskiego.
, Ateńczyk i uczeń Sokratesa, był jednym z przywódców najemników. Opisał wydarzenia w „Wyprawie Cyrusa”, zwanej „Anabazą”. Napisał także „Historię grecką”, kontynuując opis Tukidydesa od wydarzeń z 411 r. p.n.e.
Zapamiętaj
Nazwa wyprawy odnosi się do liczby najemników pozostawionych bez dowództwa, nie do liczby ocalałych.
13 tys.
greccy najemnicy zgromadzeni przez Cyrusa
10 tys.
Grecy bez dowództwa
8 tys.
dotarli do Trapezuntu
W skrócie
- 01Związek Morski powstał w 478 r. p.n.e.; wzrost kontroli Aten nad sojusznikami niepokoił Spartę.
- 02Odrzucenie pomocy Kimona przyspieszyło zerwanie ze Spartą; po jego wygnaniu przewagę uzyskali zwolennicy Peryklesa.
- 03Rozkwit Aten obejmował demokrację, kulturę i budownictwo; Perykles inicjował inwestycje, a Fidiasz kierował odbudową Akropolu.
- 04Klęska wyprawy na Syrakuzy osłabiła Ateny; ostatecznie zwyciężyła Sparta wspierana finansowo przez Persów.
- 05Ateny utraciły sojusz, większość floty i terytoriów; wojna osłabiła też ludność, gospodarkę i zasady życia Greków.
- 06Leuktry zakończyły hegemonię Sparty; Teby osłabiły ją politycznie, lecz ich własna przewaga nie trwała długo.
- 07Odwrót najemników po śmierci Cyrusa pokazał możliwości wojsk greckich; jego uczestnikiem i kronikarzem był Ksenofont.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
40 pytań w 5 etapach
Etap 1: Ekspansja i dominacja Aten
Etap 1 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Złoty wiek Aten
Etap 2 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Przebieg wojny peloponeskiej
Etap 3 · 8 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Skutki i nowe hegemonie
Etap 4 · 6 fiszek · 8 pytań
Etap 5: Wyprawa dziesięciu tysięcy
Etap 5 · 6 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek
36 fiszek uczy się 2
40 fiszek
40 fiszek uczy się 3
32 fiszki uczy się 2
24 fiszki uczy się 1
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
