Ilustracja do zestawu: Potęga Aten, wojna peloponeska i walka o hegemonię

Historia

Potęga Aten, wojna peloponeska i walka o hegemonię

autor: Athena

34 fiszek40 pytań w 5 etapachnotatka

Poznasz przyczyny rozkwitu Aten, przebieg wojny peloponeskiej i skutki rywalizacji greckich polis. Uporządkujesz najważniejsze daty, dokonania polityków oraz znaczenie wyprawy dziesięciu tysięcy.

1.Hegemonia

Przywództwo i przewaga jednego państwa nad innymi.

2.Powstanie Związku Morskiego

Związek Morski powstał w 478 r. p.n.e. z inicjatywy Aten, aby kontynuować walkę z Persami. Skupiał początkowo 200, a ostatecznie ponad 400 polis z basenu Morza Egejskiego.

3.Obowiązki członków Związku Morskiego i jego osiągnięcie militarne

Członkowie dostarczali okręty lub wpłacali pieniądze do wspólnego skarbca na rozbudowę floty. Związek uwolnił spod panowania perskiego Greków z zachodniego wybrzeża Azji Mniejszej.

4.Podporządkowywanie Związku Morskiego Atenom

Ateny przeniosły skarbiec z Delos do Aten, wykorzystywały pieniądze sojuszników na własne potrzeby i tłumiły ich bunty. Wywoływało to napięcia w związku oraz obawy Sparty przed wzrostem potęgi Aten.

5.Kimon - kierunki polityki

Kimon sprzeciwiał się radykalnym reformom demokratycznym, dążył do utrzymania dobrych stosunków ze Spartą i wyparcia Persów z ziem greckich. W 468 r. p.n.e. zwyciężył Persów u ujścia Eurymedontu.

6.Zerwanie sojuszu Aten ze Spartą i wygnanie Kimona

W 462 r. p.n.e. Sparta odrzuciła pomoc Kimona przeciw zbuntowanym helotom po prodemokratycznych reformach w Atenach. Ateńczycy uznali to za obrazę i zerwali sojusz. W 461 r. p.n.e. wygnali Kimona przez ostracyzm; władzę przejęli zwolennicy Peryklesa.

7.Złoty wiek Aten - przyczyny i charakter

Po zwycięstwach nad Persami wzrosły znaczenie polityczne, zamożność i wiara Ateńczyków we własne możliwości. Za Peryklesa rozkwitły budownictwo, nauka i literatura; w połowie V w. p.n.e. Ateny stały się najważniejszym ośrodkiem kultury i myśli greckiej.

8.Perykles - rola polityczna i reformy

Ateński polityk i mówca, przywódca zwolenników radykalnej demokracji. Jego reformy ograniczały rolę Areopagu i zwiększały udział ludu w kierowaniu państwem. Ponad 30 lat kierował polityką Aten i 16 razy sprawował urząd stratega.

9.Perykles - działalność kulturalna i śmierć

Zainicjował wzniesienie Propylejów i Partenonu oraz dokończył Długie Mury. Wspierał naukę i literaturę wraz z partnerką Aspazją. Zmarł wskutek zarazy w 429 r. p.n.e., na początku wojny peloponeskiej.

10.Długie Mury

Umocnienia łączące Ateny z portem w Pireusie. Ich budowę kontynuowano za Kimona dzięki łupom wojennym, a ukończono za Peryklesa.

11.Propyleje i Partenon

Propyleje stanowiły wejście na ateński Akropol. Partenon był świątynią w porządku doryckim, poświęconą Atenie Partenos, czyli Atenie Dziewicy.

12.W jakim porządku architektonicznym zbudowano Partenon?

Partenon zbudowano w porządku doryckim.

13.Erechtejon, świątynia Ateny Nike i Chalkoteka

Erechtejon był świątynią Posejdona i Ateny. Świątynię Ateny Nike poświęcono Atenie Zwycięskiej. Chalkoteka była zbrojownią, w której mieścił się także skarbiec Aten.

14.Fidiasz i odbudowa Akropolu

Fidiasz był rzeźbiarzem kierującym odbudową Akropolu podjętą z inicjatywy Peryklesa w drugiej połowie V w. p.n.e. Wyrzeźbił posąg Ateny Promachos, ukazanej z tarczą i włócznią.

15.Wojna peloponeska - czas i strony konfliktu

Wojna trwała od 431 do 404 r. p.n.e. Walczyły Ateny ze Związkiem Morskim przeciw Sparcie ze Związkiem Peloponeskim.

16.Przyczyny wojny peloponeskiej

Ateny rozszerzały hegemonię i wpływy w basenie Morza Egejskiego, nie licząc się z interesami innych polis. Sparta obawiała się nadmiernego wzrostu ich potęgi, a stosunki między oboma państwami się pogarszały.

17.Przewaga militarna Aten i Sparty

Ateny miały najpotężniejszą flotę w Grecji i odnosiły zwycięstwa na morzu. Sparta dysponowała najlepszą armią lądową i odnosiła sukcesy na lądzie. Utrudniało to zdobycie decydującej przewagi przez jedną stronę.

18.Pokój Nikiasza

Zawarto go w 421 r. p.n.e. i przywrócono stan sprzed wojny peloponeskiej. Nie zakończył konfliktu: sojusznicy obu stron nadal walczyli, wspierani przez Ateny i Spartę.

19.Wyprawa sycylijska

Ateńczycy wyruszyli w 415 r. p.n.e., aby zdobyć Syrakuzy. Wyprawa zakończyła się klęską w 413 r. p.n.e. Sparta pomogła Syrakuzom, a walki wznowiono. Osłabienie Związku Morskiego doprowadziło do wystąpienia z niego części członków.

20.Alkibiades podczas wojny peloponeskiej

Ateński arystokrata i polityk, jeden z dowódców wyprawy sycylijskiej. Jeszcze przed wyprawą oskarżono go o świętokradztwo, a po jej rozpoczęciu wezwano na proces do Aten. Aby uniknąć procesu, uciekł do Sparty.

21.Droga Aten do klęski i przyczyny zwycięstwa Sparty

Po rozpoczętej w 415 r. p.n.e. wyprawie sycylijskiej i klęsce w 413 r. p.n.e. Ateny nie odbudowały dawnej potęgi. Oblężone skapitulowały w 404 r. p.n.e. Sparta zwyciężyła dzięki błędom Ateńczyków i pomocy finansowej Persów.

22.Polityczne skutki wojny peloponeskiej dla Aten

Rozwiązano Związek Morski, władzę w Atenach przejęło trzydziestu przedstawicieli oligarchów, a Ateny spadły do roli drugorzędnego polis.

23.Terytorialne i wojskowe skutki klęski Aten

Zburzono Długie Mury łączące Ateny z Pireusem oraz umocnienia Pireusu. Ateny utraciły wszystkie terytoria poza Attyką i wyspą Salaminą oraz oddały Sparcie flotę z wyjątkiem 12 okrętów.

24.Ogólnogreckie skutki wojny peloponeskiej

Wojna przyniosła ogromne straty materialne i ludzkie oraz kryzys moralności Hellenów. Podczas walk łamano dawne obyczaje wojenne i nakazy religijne.

25.Wojna koryncka

Trwała w latach 395-387 p.n.e. Koalicja m.in. Teb, Koryntu i Aten, utworzona przy wsparciu perskim, walczyła ze Spartą. Nie pokonała Spartan, którym Persowie także udzielili pomocy.

26.Powstanie w Tebach i bitwa pod Leuktrami

W 379 r. p.n.e. w Tebach wybuchło powstanie przeciw Spartanom. W 371 r. p.n.e. siły tebańskie pokonały pod Leuktrami słynącą z siły armię spartańską, kończąc hegemonię Sparty.

27.Jak Teby osłabiły Spartę po zwycięstwie pod Leuktrami?

Tebańczycy interweniowali na Peloponezie, wkroczyli na ziemię spartańską, doprowadzili do powstania niezależnego państwa w Mesenii, założenia Megalopolis jako stolicy Związku Arkadyjskiego i rozpadu Związku Peloponeskiego. Sparta została odizolowana.

28.Hegemonia Sparty i Teb - ramy czasowe

Hegemonia Sparty trwała w latach 404-371 p.n.e., a hegemonia Teb w latach 371-362 p.n.e. Po krótkiej przewadze Teb pojawiło się nowe mocarstwo - Macedonia.

29.Wojska najemne - charakter i przyczyna upowszechnienia

Wojska najemne tworzyli doświadczeni i wyszkoleni wojownicy zatrudniani za pieniądze. Upowszechniły się podczas wojny peloponeskiej, ponieważ armie obywatelskie nie wystarczały do długotrwałych walk.

30.Cyrus Młodszy i bitwa pod Kunaksą

Cyrus Młodszy, pretendent do tronu perskiego, z pomocą Spartan zgromadził około 13 tys. greckich najemników, którzy stanowili część jego armii, i wyruszył do Mezopotamii. Pod Kunaksą Grecy pokonali przeciwników na swoim odcinku, lecz Cyrus zginął, a tron zachował jego brat Artakserkses II.

31.Dlaczego greccy najemnicy Cyrusa rozpoczęli odwrót?

Po śmierci Cyrusa Persowie podstępnie wymordowali greckich oficerów. Około 10 tys. najemników zostało bez dowództwa i zdecydowało się wycofać przez Armenię ku Morzu Czarnemu.

32.Wyprawa dziesięciu tysięcy - przebieg i wynik

Greccy najemnicy wycofywali się z Mezopotamii przez Armenię na wybrzeże Morza Czarnego. Walczyli z wrogimi siłami i trudnym klimatem. Około 8 tys. dotarło do Trapezuntu.

33.Znaczenie wyprawy dziesięciu tysięcy

Była jednym z większych dokonań wojsk greckich i obnażyła słabość olbrzymiego imperium perskiego.

34.Ksenofont - udział w wyprawie i pisarstwo

Ateńczyk, uczeń Sokratesa, najemnik w służbie perskiej i jeden z przywódców greckich najemników. Opisał ich marsz w „Wyprawie Cyrusa”, zwanej „Anabazą”. W „Historii greckiej” kontynuował opis wojny peloponeskiej od wydarzeń z 411 r. p.n.e., na których zakończył Tukidydes.

Notatka

Od walk z Persją do ateńskiej hegemonii

Po odparciu najazdów perskich walki trwały jeszcze około 30 lat. Gdy Sparta zrezygnowała z przywództwa nad Grekami, przejęły je Ateny.

W 478 r. p.n.e. Ateńczycy utworzyli Związek Morski, aby kontynuować walkę z Persami. Początkowo należało do niego 200 polis, a ostatecznie ponad 400. Sojusznicy dostarczali okręty albo pieniądze przeznaczane na rozbudowę floty. Związek uwolnił Greków z zachodniego wybrzeża Azji Mniejszej spod panowania perskiego.

oznacza przywództwo i przewagę. Ateny stopniowo podporządkowywały sobie sprzymierzeńców. Przeniosły skarbiec z Delos do Aten i wydawały wspólne pieniądze na własne potrzeby. W latach 440/439 p.n.e. stłumił bunt mieszkańców Samos. Działania Aten budziły opór sojuszników i obawy Sparty.

Mapa historyczna - starożytna Grecja

Ważne

Związek utworzony do wspólnej walki z Persami stał się narzędziem ateńskiej dominacji.

Kimon i Perykles - zmiana kierunku polityki

W Atenach ścierały się odmienne poglądy na demokrację i stosunki ze Spartą.

PolitykDemokracjaStosunek do Sparty
Kimonsprzeciw wobec radykalnych reformwspółpraca
Peryklespoparcie radykalnych reformnarastająca rywalizacja

dążył do wyparcia Persów z ziem greckich. W 468 r. p.n.e. pokonał ich u ujścia Eurymedontu. W 462 r. p.n.e. ruszył pomóc Sparcie w walce ze zbuntowanymi helotami. Pod jego nieobecność ograniczono w Atenach rolę Areopagu. Sparta odrzuciła pomoc, a obrażeni Ateńczycy zerwali sojusz.

W 461 r. p.n.e. Kimona wygnano przez ostracyzm na 10 lat. Przewagę uzyskali zwolennicy Peryklesa. Reformy Peryklesa zwiększały udział ludu w kierowaniu państwem. Przez ponad 30 lat kierował polityką Aten, a 16 razy był strategiem. Zmarł wskutek zarazy w 429 r. p.n.e.

Od sukcesów Kimona do rządów Peryklesa

Złoty wiek Aten i zabudowa Akropolu

Zwycięstwa nad Persami zwiększyły zamożność, znaczenie polityczne i pewność siebie Ateńczyków. Sprzyjało to kulturze. Za Peryklesa Ateny stały się najważniejszym greckim ośrodkiem intelektualnym i kulturalnym. On i Aspazja wspierali naukę oraz literaturę. Świętom religijnym towarzyszyły agony, czyli zawody, podczas których wystawiano tragedie i komedie.

Odbudową Akropolu kierował rzeźbiarz Fidiasz, a jej inicjatorem był Perykles.

Propyleje
wejście na Akropol.
Partenon
dorycka świątynia Ateny Partenos, czyli Dziewicy.
Erechtejon
świątynia Posejdona i Ateny.
Świątynia Ateny Nike
świątynia Ateny Zwycięskiej.
Chalkoteka
zbrojownia mieszcząca także skarbiec Aten.
Posąg Ateny Promachos
dzieło Fidiasza; bogini trzymała tarczę i opierała się na włóczni.
Świątynia grecka w porządku doryckim

Poza Akropolem ważną inwestycją były łączące Ateny z Pireusem. Kontynuowano ich budowę za Kimona, a ukończono za Peryklesa.

Wojna peloponeska - przyczyny i przebieg

Rozszerzanie wpływów Aten bez liczenia się z innymi polis pogarszało ich stosunki ze Spartą. W 431 r. p.n.e. rozpoczęła się wojna dwóch bloków: Aten ze Związkiem Morskim i Sparty ze Związkiem Peloponeskim.

StronaNajwiększy atutGłówne sukcesy
Atenynajpotężniejsza flotana morzu
Spartanajlepsza armia lądowana lądzie

Przewaga w różnych rodzajach walk utrudniała rozstrzygnięcie wojny. z 421 r. p.n.e. przywrócił stan sprzed konfliktu. Sojusznicy obu stron nadal jednak walczyli z poparciem Aten i Sparty.

W 415 r. p.n.e. Ateny rozpoczęły wyprawę sycylijską, aby zdobyć Syrakuzy. Jednym z dowódców był Alkibiades. Oskarżony o świętokradztwo uciekł do Sparty, unikając procesu. Sparta pomogła Syrakuzom. Klęska wyprawy w 413 r. p.n.e. osłabiła Ateńczyków i skłoniła część sprzymierzeńców do opuszczenia związku.

Ateny nie odzyskały dawnej potęgi. Oblężone miasto skapitulowało w 404 r. p.n.e. Zwycięstwu Sparty sprzyjały błędy przeciwnika i perskie pieniądze.

Najważniejsze momenty wojny

Zapamiętaj

trwała od 431 do 404 r. p.n.e.; pokój Nikiasza nie zakończył całego konfliktu.

Cena klęski Aten

Teby i Korynt domagały się całkowitego zniszczenia Aten. Sparta odmówiła, przypominając ateńskie zasługi w wojnach z Persami. Zachowane Ateny miały stanowić przeciwwagę dla rosnących w siłę sojuszników Sparty. Głód w oblężonym mieście skłaniał Ateńczyków do przyjęcia warunków pokoju.

Klęska oznaczała utratę podstaw ateńskiej potęgi:

  • Rozwiązano Związek Morski.
  • Zburzono Długie Mury łączące Ateny z Pireusem oraz umocnienia Pireusu.
  • Pozostawiono Atenom tylko Attykę i wyspę Salaminę.
  • Nakazano oddać flotę z wyjątkiem 12 okrętów.
  • Władzę przejęło trzydziestu przedstawicieli oligarchów; rozpoczęły się rządy trzydziestu.

Ateny stały się drugorzędnym polis.

Wojna przyniosła Grekom wielkie straty ludzkie i materialne. Łamanie obyczajów wojennych i nakazów religijnych doprowadziło do kryzysu moralności Hellenów.

Od hegemonii Sparty do przewagi Teb

Po zwycięstwie w wojnie Sparta objęła hegemonię, ale spotkała się z oporem innych polis. Teby, Korynt, Ateny i ich sprzymierzeńcy utworzyli koalicję wspieraną przez perską dyplomację i pieniądze. Podczas wojny korynckiej w latach 395-387 p.n.e. nie zdołali pokonać Sparty. Persowie udzielili pomocy także Spartanom.

W 379 r. p.n.e. wybuchło antyspartańskie powstanie w Tebach. W 371 r. p.n.e. pod Leuktrami Tebańczycy pokonali słynącą z siły armię spartańską.

Teby następnie interweniowały na Peloponezie i wkroczyły na ziemię spartańską. Z ich inicjatywy powstało niezależne państwo w Mesenii. Założono Megalopolis, stolicę Związku Arkadyjskiego. Rozpadł się Związek Peloponeski, a Sparta została odizolowana od dawnych sojuszników.

Hegemonia Sparty obejmowała lata 404-371 p.n.e., a Teb lata 371-362 p.n.e. Przewaga Teb była krótka. Osłabienie greckich polis ułatwiło wzrost nowego mocarstwa - Macedonii.

Najemnicy i wyprawa dziesięciu tysięcy

Długotrwałe walki przekraczały możliwości armii obywatelskich. Zaczęto więc powszechnie zatrudniać najemników - wyszkolonych wojowników walczących za pieniądze. Po wojnie peloponeskiej wielu służyło Persom.

Cyrus Młodszy, pretendent do tronu perskiego, zgromadził z pomocą Spartan około 13 tys. greckich najemników, którzy stanowili część jego armii. Wyruszył do Mezopotamii. Pod Kunaksą Grecy pokonali przeciwników na swoim odcinku, ale Cyrus zginął, a tron zachował jego brat Artakserkses II. Następnie Persowie podstępnie zabili greckich oficerów.

Około 10 tys. Greków pozostało bez dowództwa. Rozpoczęli odwrót przez Armenię ku Morzu Czarnemu. Musieli pokonywać wrogie siły i trudności klimatyczne. Do Trapezuntu dotarło około 8 tys. Marsz nazwano wyprawą dziesięciu tysięcy. Wykazał sprawność Greków i słabość wielkiego imperium perskiego.

, Ateńczyk i uczeń Sokratesa, był jednym z przywódców najemników. Opisał wydarzenia w „Wyprawie Cyrusa”, zwanej „Anabazą”. Napisał także „Historię grecką”, kontynuując opis Tukidydesa od wydarzeń z 411 r. p.n.e.

Zapamiętaj

Nazwa wyprawy odnosi się do liczby najemników pozostawionych bez dowództwa, nie do liczby ocalałych.

13 tys.

greccy najemnicy zgromadzeni przez Cyrusa

10 tys.

Grecy bez dowództwa

8 tys.

dotarli do Trapezuntu

W skrócie

  • 01Związek Morski powstał w 478 r. p.n.e.; wzrost kontroli Aten nad sojusznikami niepokoił Spartę.
  • 02Odrzucenie pomocy Kimona przyspieszyło zerwanie ze Spartą; po jego wygnaniu przewagę uzyskali zwolennicy Peryklesa.
  • 03Rozkwit Aten obejmował demokrację, kulturę i budownictwo; Perykles inicjował inwestycje, a Fidiasz kierował odbudową Akropolu.
  • 04Klęska wyprawy na Syrakuzy osłabiła Ateny; ostatecznie zwyciężyła Sparta wspierana finansowo przez Persów.
  • 05Ateny utraciły sojusz, większość floty i terytoriów; wojna osłabiła też ludność, gospodarkę i zasady życia Greków.
  • 06Leuktry zakończyły hegemonię Sparty; Teby osłabiły ją politycznie, lecz ich własna przewaga nie trwała długo.
  • 07Odwrót najemników po śmierci Cyrusa pokazał możliwości wojsk greckich; jego uczestnikiem i kronikarzem był Ksenofont.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

40 pytań w 5 etapach

  1. Etap 1: Ekspansja i dominacja Aten

    Etap 1 · 7 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Złoty wiek Aten

    Etap 2 · 7 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3: Przebieg wojny peloponeskiej

    Etap 3 · 8 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Skutki i nowe hegemonie

    Etap 4 · 6 fiszek · 8 pytań

  5. Etap 5: Wyprawa dziesięciu tysięcy

    Etap 5 · 6 fiszek · 8 pytań

  6. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z historii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.