Historia
Wojny grecko-perskie: przyczyny, bitwy i znaczenie
autor: Athena
Poznasz przyczyny konfliktu Greków z Persami oraz przebieg najazdów od wyprawy Mardoniosa po zwycięstwa pod Platejami i Mykale. Utrwalisz najważniejsze daty, dowódców, zasady walki falangi i floty oraz skutki odparcia perskich najazdów.
1.Cyrus Wielki i powstanie imperium perskiego
Cyrus Wielki stworzył w VI w. p.n.e. imperium perskie obejmujące większość ziem Bliskiego Wschodu. Podporządkował sobie także Azję Mniejszą wraz z greckimi miastami na jej zachodnim wybrzeżu.
2.Powstanie jońskie - czas, przyczyna, pomoc i wynik
W latach 499-494 p.n.e. Grecy z Jonii zbuntowali się przeciw panowaniu perskiemu za rządów Dariusza. Pomocy udzieliły im Ateny i Eretria. Persowie brutalnie stłumili powstanie.
3.Przyczyny wojen grecko-perskich
Konflikt wywołały podporządkowanie Persji greckich miast w Azji Mniejszej i ich bunt, pomoc Aten i Eretrii dla powstańców oraz dążenie Dariusza do podporządkowania Grecji i odmowa uznania jego władzy przez część polis.
4.Wyprawa Mardoniosa w 492 r. p.n.e.
Mardonios, zięć Dariusza, poprowadził perską wyprawę do Grecji przez Hellespont. Straty wojsk lądowych w walkach z plemionami trackimi i zniszczenie floty przez burzę zmusiły go do wycofania się do Azji.
5.Żądanie „ziemi i wody”
Było symbolicznym żądaniem uznania władzy Dariusza. W 491 r. p.n.e. spełniły je państwa wyspiarskie Morza Egejskiego i liczne polis Grecji kontynentalnej, lecz Ateny i Sparta odmówiły.
6.Hoplita
Ciężkozbrojny piechur grecki walczący w falandze, głównie włócznią, rzadziej krótkim mieczem. Hoplici pochodzili z zamożnych obywateli oraz chłopów, których było stać na posiadanie zaprzęgu wołów.
7.Uzbrojenie i osłony hoplity
Hoplita walczył włócznią długości około 2,5 m, rzadziej krótkim mieczem. Hoplon, czyli duża okrągła tarcza, osłaniał korpus i uda; hełm z brązu chronił głowę i policzki, a nagolenice - części nóg nieosłonięte tarczą.
8.Falanga - budowa i współdziałanie
Falanga była zwartym szykiem hoplitów, zwykle złożonym z ośmiu szeregów. Wojownicy stali blisko siebie, a każdy osłaniał tarczą swój lewy bok i prawy bok sąsiada. Skuteczność zależała od wyszkolenia i współdziałania.
9.Zadania szeregów falangi
Dwa pierwsze szeregi walczyły bezpośrednio, bo ich włócznie sięgały przeciwnika. Dalsze pchały towarzyszy, pomagając przełamać szyk wroga i zapobiec odwrotowi, a także zastępowały poległych z pierwszej linii.
10.Zalety i słabości falangi
Falanga była skuteczna w starciu frontalnym, lecz podatna na ataki ze skrzydeł i starcia z konnicą. Dlatego wybierano miejsca, gdzie jej boki osłaniały bagna, lasy lub strome zbocza.
11.Bitwa pod Maratonem - data, dowódcy i wynik
W 490 r. p.n.e. Grecy dowodzeni przez ateńskiego stratega Miltiadesa pokonali Persów. Perską wyprawą kierowali Datys z Medii i Artafernes, którym dowództwo powierzył Dariusz.
12.Miltiades i decyzja o walce pod Maratonem
Miltiades przekonał polemarchę Kallimacha do poparcia bitwy mimo podziału wśród dziesięciu strategów. Ostrzegał, że zwłoka wywoła spory i skłoni część Ateńczyków do poddania się Persom; zwycięstwo miało ocalić wolność i wzmocnić Ateny.
13.Pomoc dla Aten i bezpośredni impuls do ataku pod Maratonem
Plateje przysłały około 600 hoplitów, a Sparta opóźniła pomoc z powodu świąt. Miltiades rozpoczął atak po otrzymaniu od Jonów wiadomości, że perska konnica opuściła obóz.
14.Taktyka Greków pod Maratonem
Miltiades wzmocnił skrzydła, ustawiając tam po osiem szeregów, a w centrum cztery. Grecy skrócili ostrzał łuczników, kończąc podejście biegiem. Zwycięskie skrzydła zawróciły i zaatakowały od tyłu Persów walczących z cofającym się greckim centrum.
15.Znaczenie zwycięstwa pod Maratonem
Grecy po raz pierwszy pokonali Persów i wykazali swoją przewagę wojskową. Szybki powrót hoplitów do Aten udaremnił próbę zajęcia miasta przez perską flotę, a Persowie nie osiągnęli celów wyprawy z 490 r. p.n.e.
16.Wyprawa Kserksesa i grecka koalicja
W 480 r. p.n.e. Kserkses, syn Dariusza, osobiście poprowadził nową wyprawę na Grecję. Do walki stanęło 31 spośród około tysiąca greckich polis, a koalicją dowodzili Spartanie.
17.Termopile - wybór miejsca obrony
Termopile były wąskim przejściem z północnej do środkowej Grecji. Grecy wybrali je zamiast obrony w Tesalii po otrzymaniu wiadomości o wielkości armii perskiej.
18.Bitwa pod Termopilami - przebieg i wynik
W sierpniu 480 r. p.n.e. około 7 tys. Greków pod wodzą Leonidasa przez dwa dni odpierało Persów. Wskazana przez pasterza ścieżka Anopaja pozwoliła Nieśmiertelnym obejść obronę. Leonidas odesłał większość wojsk; opór pozostałych zakończył się zwycięstwem Persów.
19.Znaczenie ostatniej obrony Leonidasa
Po odesłaniu większości wojsk przy Leonidasie pozostało 300 Spartan, 700 Tespijczyków i 400 Tebańczyków. Obrona prawdopodobnie miała opóźnić Persów lub osłonić odwrót Greków, lecz motywy decyzji Leonidasa nie są pewne.
20.Triera - budowa, napęd i obsada
Triera, czyli trójrzędowiec, była zwrotnym okrętem długości około 40 m. Główny napęd zapewniało 170 wioślarzy obsługujących wiosła w trzech rzędach; żagle wykorzystywano przy korzystnym wietrze, a przed bitwą chowano. Wiosłowali dobrowolnie najubożsi mieszkańcy polis, nie niewolnicy.
21.Sposoby walki greckich trier
Stosowano taranowanie dziobowym taranem okutym brązem, abordaż, czyli walkę wręcz na pokładach po zetknięciu okrętów, oraz łamanie wioseł przeciwnika w celu unieruchomienia jego jednostki.
22.Bitwa pod Salaminą - data, plan i wynik
28 września 480 r. p.n.e. Grecy pokonali flotę perską. Temistokles podstępem sprowokował atak w wąskiej cieśninie, gdzie Persowie nie mogli wykorzystać przewagi liczebnej, a mniejsze, zwrotniejsze greckie triery były skuteczniejsze. Flotą grecką dowodził Eurybiades.
23.Plateje i Mykale w 479 r. p.n.e.
Latem 479 r. p.n.e. Grecy pokonali Persów pod Platejami; ważną rolę odegrali Spartanie dowodzeni przez Pauzaniasza, a Mardonios poległ. W tym samym czasie Grecy pokonali flotę perską pod Mykale w Azji Mniejszej.
24.Skutki odparcia najazdów perskich
Grecy ocalili wolność, przejęli inicjatywę w dalszych walkach i mogli wyzwalać pozostałe ziemie spod władzy Persji. Zwycięstwa umocniły ich poczucie wyjątkowości i umożliwiły rozwój cywilizacji, która stworzyła podstawy współczesnej Europy.
Notatka
Od perskich podbojów do konfliktu z Grecją
W VI w. p.n.e. Cyrus Wielki zbudował imperium obejmujące większość Bliskiego Wschodu i Azję Mniejszą. Zależne od Persji stały się także miasta greckie na jej zachodnim wybrzeżu.
Za Dariusza doszło do powstania jońskiego, trwającego w latach 499-494 p.n.e. Zbuntowani Grecy otrzymali wsparcie Aten i Eretrii, lecz Persowie stłumili opór. Milet, ważny ośrodek powstania i handlu, został zdobyty i zburzony.
Pomoc dla Jonów naraziła Ateny i Eretrię na perski odwet. Jednocześnie Dariusz dążył do rozszerzenia swojej władzy na Grecję właściwą.
Mardonios i żądania Dariusza
W 492 r. p.n.e. Mardonios przeprawił wojska przez Hellespont i początkowo odnosił sukcesy na europejskim brzegu. Walki z plemionami trackimi przyniosły jednak duże straty, a burza zniszczyła flotę. Wyprawa została przerwana, a jej dowódca wrócił do Azji.
W 491 r. p.n.e. wysłannicy Dariusza zażądali od greckich miast „ziemi i wody”. Część Greków zgodziła się na podporządkowanie, ale Ateny i Sparta odrzuciły żądanie.
Ważne
„Ziemia i woda” oznaczały uznanie perskiego zwierzchnictwa, a nie prośbę o zaopatrzenie wojska.
Odmowa części polis doprowadziła do nowej wyprawy w 490 r. p.n.e., dowodzonej przez Datysa i Artafernesa. Persowie najpierw zdobyli Eretrię, następnie popłynęli do Attyki i wylądowali pod Maratonem.
Jak walczyli hoplici?
Hoplici byli ciężkozbrojnymi piechurami. Skuteczna walka wymagała od nich umiejętności posługiwania się bronią, znajomości własnego miejsca w oddziale i rozumienia wspólnej taktyki.
Ich liczyła zwykle osiem szeregów. Dwa pierwsze dosięgały wroga włóczniami, dalsze zwiększały nacisk i zajmowały miejsca poległych. Muzycy grą na fletach lub piszczałkach towarzyszyli atakowi prowadzonemu miarowym krokiem.
Hoplon, duża okrągła tarcza, miał dwa uchwyty: na przedramię i dłoń. W zwartym szyku chronił nie tylko właściciela, lecz także sąsiada. Błąd jednego żołnierza mógł naruszyć osłonę pozostałych i doprowadzić do załamania szyku.
Właściwości falangi wpływały na wybór pola bitwy.
| Cecha | Znaczenie w walce |
|---|---|
| Zwarty front | Skuteczne starcie czołowe |
| Współdziałanie | Wzajemna osłona tarczami |
| Odsłonięte skrzydła | Zagrożenie atakiem z boku |
| Naturalne przeszkody | Ochrona boków szyku |
Maraton: decyzja, manewr i ocalenie Aten
Przed bitwą pod Maratonem ateńscy stratedzy spierali się, czy walczyć z silniejszym przeciwnikiem. Miltiades przekonał polemarchę Kallimacha, ostrzegając przed wewnętrznymi sporami, utratą wolności i oddaniem Aten pod władzę Hippiasza wspieranego przez Persów.
Plateje wysłały około 600 . Spartanie opóźnili pomoc z powodu świąt. Wiadomość od Jonów o odejściu perskiej konnicy skłoniła Miltiadesa do wykorzystania dogodnego momentu; przyczyna nieobecności konnicy nie jest pewna.
Grecki front miał około 1,5 km długości. Skrzydła ustawiono głębiej niż centrum, aby uzyskać na nich przewagę. Końcową część podejścia hoplici pokonali biegiem, ograniczając czas narażenia na ostrzał.
Zapamiętaj
Maraton: 490 r. p.n.e., Miltiades, zwycięstwo Greków dzięki rozstrzygającemu działaniu skrzydeł.
Po wygranej na skrzydłach Grecy uderzyli od tyłu na Persów walczących w centrum. Wróg cofnął się ku okrętom, z których siedem zdobyli Ateńczycy. Następnie hoplici szybko wrócili do Aten i udaremnili próbę zaskakującego ataku floty.
Zwycięstwo podważyło przekonanie o perskiej przewadze wojskowej. Dariusz nie osiągnął celów wyprawy z 490 r. p.n.e.
Kserkses i obrona Termopil
W 480 r. p.n.e. Kserkses, syn Dariusza, poprowadził wielką armię przeciw Grecji. Koalicja pod przewodnictwem Spartan objęła 31 spośród około tysiąca polis. Zrezygnowano z obrony Tesalii na rzecz wąskiego przejścia w .
W sierpniu około 7 tys. Greków pod wodzą Leonidasa odpierało ataki przez dwa dni. Miejscowy pasterz wskazał Persom ścieżkę Anopaja. Oddział Nieśmiertelnych obszedł nią obrońców nocą i znalazł się na ich tyłach; straż fokijska nie powstrzymała tego manewru.
Leonidas odesłał większość sił. Pozostało przy nim 300 Spartan, 700 Tespijczyków i 400 Tebańczyków. W końcowej walce polegli wszyscy Tespijczycy, a Tebańczycy postanowili się poddać.
Ważne
Osłona odwrotu i opóźnienie Persów to przypuszczalne cele decyzji Leonidasa, nie pewne ustalenia.
Po przełamaniu obrony Persowie zajęli środkową Grecję. Wielu mieszkańców, w tym Ateńczycy, uciekło na Peloponez i pobliskie wyspy.
Triery i zwycięstwo pod Salaminą
Przed najazdem Kserksesa Ateny rozbudowały silną flotę wojenną. Jej podstawą były , czyli trójrzędowce. Około 170 wioślarzy zapewniało napęd, a na okręcie służyli także marynarze, hoplici i łucznicy.
Podczas walki żagle chowano, polegając na wiosłach. Okręty taranowały przeciwnika, łamały jego wiosła lub zbliżały się do abordażu. Dziobowy taran był okuty brązem.
Flotą grecką dowodził Eurybiades ze Sparty, lecz plan bitwy pod Salaminą wiązał się przede wszystkim z Temistoklesem. Przekazana Kserksesowi fałszywa wiadomość o planowanym odpłynięciu Greków sprowokowała perski atak.
Walka 28 września 480 r. p.n.e. odbyła się w wąskiej cieśninie, gdzie liczniejsza flota perska nie mogła w pełni wykorzystać przewagi. Mniejsze i zwrotniejsze jednostki greckie odniosły zwycięstwo, które stało się punktem zwrotnym wojny.
Zwycięstwa w 479 r. p.n.e. i ich następstwa
Po Salaminie Kserkses wrócił do Azji, ale pozostawił w Grecji armię Mardoniosa. Rozstrzygnięcie walk lądowych nastąpiło latem 479 r. p.n.e. pod Platejami. Spartanie dowodzeni przez Pauzaniasza przyjęli główne uderzenie Persów i przyczynili się do zwycięstwa koalicji. Mardonios poległ, a pozostali Persowie uciekli na północ.
W tym samym czasie Grecy pokonali flotę perską pod Mykale w Azji Mniejszej. Po odparciu najazdu mogli przejąć inicjatywę i wyzwalać dalsze ziemie spod perskiej władzy.
Najważniejsze rozstrzygnięcia najazdów można uporządkować według dat i zwycięskiej strony.
| Bitwa | Data p.n.e. | Zwycięzcy |
|---|---|---|
| Maraton | 490 | Grecy |
| Termopile | 480 | Persowie |
| Salamina | 480 | Grecy |
| Plateje | 479 | Grecy |
| Mykale | 479 | Grecy |
490 p.n.e.
Maraton
480 p.n.e.
Termopile i Salamina
479 p.n.e.
Plateje i Mykale
Grecy zachowali wolność, a sukcesy umocniły ich przekonanie o własnej wyjątkowości. Ocalenie samodzielności umożliwiło dalszy rozwój cywilizacji greckiej, która stworzyła podstawy współczesnej Europy.
W skrócie
- 01Perski podbój miast jońskich, ich bunt i wsparcie z Grecji połączyły lokalne powstanie z szerszym konfliktem.
- 02Niepowodzenie wyprawy Mardoniosa nie zatrzymało Dariusza: po żądaniu poddaństwa przygotował kolejny najazd.
- 03Siła falangi wynikała ze wspólnego działania; jej boki wymagały osłony terenu.
- 04Miltiades wykorzystał brak konnicy, wzmocnił skrzydła i po zwycięstwie zdążył zabezpieczyć Ateny.
- 05Termopile pokazały znaczenie terenu i zagrożenie obejściem pozycji; po klęsce otworzyła się droga do środkowej Grecji.
- 06Pod Salaminą Temistokles skłonił Persów do walki w miejscu sprzyjającym zwrotnym greckim okrętom.
- 07Plateje i Mykale utrwaliły odparcie najazdu; wolni Grecy mogli przejść do dalszych działań przeciw Persji.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Wojny grecko-perskie - Maraton, Termopile, SalaminaKlasa 5
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
40 pytań w 5 etapach
Etap 1: Źródła konfliktu i pierwsze wyprawy
Etap 1 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Hoplici i szyk falangi
Etap 2 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Maraton i obrona Aten
Etap 3 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Kserkses i obrona Termopil
Etap 4 · 4 fiszki · 8 pytań
Etap 5: Flota i odparcie najazdu
Etap 5 · 5 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 1
36 fiszek uczy się 2
40 fiszek
40 fiszek uczy się 3
32 fiszki uczy się 2
40 fiszek uczy się 2
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
