Wielka Emigracja i Wiosna Ludów w Polsce - Poznać przeszłość 2 (ZP)

1.Wielka Emigracja

Największa w XIX w. polska emigracja polityczna po upadku powstania listopadowego - ok. 8-10 tys. Polaków, głównie do Francji. Wyjechała elita narodu: artyści, literaci, naukowcy, politycy i wojskowi.

2.Stosunek Europy do polskich uchodźców po 1831 r.

Mieszkańcy wielu państw witali Polaków jak bohaterów walczących z carem Mikołajem I, a władze państwowe odnosiły się do nich z rezerwą. Na przyjęcie uchodźców zgodziły się tylko niektóre rządy, m.in. rząd Francji. Władze pruskie próbowały siłą zmusić Polaków do powrotu pod panowanie cara.

3.Paryż - ośrodek Wielkiej Emigracji

Główny ośrodek działalności polskich emigrantów, w którym rozkwitła polska kultura romantyczna. Polacy zakładali tu stowarzyszenia i instytucje kulturalne, wydawali książki i prasę, tworzyli koncepcje walki o niepodległość, organizacje konspiracyjne i plany powstań w zaborach.

4.Hasło „W imię Boga za waszą wolność i naszą”

Hasło emigrantów, którzy walczyli w ruchach narodowowyzwoleńczych innych ludów Europy. Uważali, że wspierając wyzwolenie narodów, przybliżają odzyskanie niepodległości przez Polskę.

5.Emisariusze

Tajni wysłannicy polityczni, których organizacje emigracyjne wysyłały na ziemie polskie. Prowadzili agitację, zakładali tajne stowarzyszenia i przygotowywali powstanie narodowe.

6.Komitet Narodowy Polski (1831)

Organizacja powołana przez Joachima Lelewela w grudniu 1831 r. w Paryżu - pierwsza próba zjednoczenia emigracji. Głosił poglądy republikańskie, dążył do niepodległości przez powstanie zbrojne i krytykował władze powstania listopadowego za brak reform społecznych, które zjednałyby chłopów.

7.Joachim Lelewel (1786-1861)

Historyk i działacz niepodległościowy, członek władz powstania listopadowego, jeden z najaktywniejszych działaczy Wielkiej Emigracji. Stał na czele Komitetu Narodowego Polskiego, a potem Młodej Polski; chciał zjednoczenia stronnictw emigracyjnych i uwłaszczenia chłopów.

8.Młoda Polska (1834)

Związek założony w 1834 r. w Bernie w ramach Młodej Europy Giuseppe Mazziniego, związany z Lelewelem. Chciał zorganizować powstanie we wszystkich zaborach i przygotowywał do niego Polaków przez emisariuszy.

9.Hôtel Lambert

Konserwatywne stronnictwo księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, nazwane od jego paryskiej siedziby. Krytykowało ideę powstania, prowadziło dyplomację na rzecz sprawy polskiej i liczyło na niepodległość w wyniku konfliktu między zaborcami. Chciało monarchii konstytucyjnej i stopniowych reform, w tym uwłaszczenia za pełną odpłatnością.

10.Adam Jerzy Czartoryski (1770-1861)

Książę i polityk, przyjaciel cara Aleksandra I, w latach 1804-1806 minister spraw zagranicznych Rosji, uczestnik kongresu wiedeńskiego. W powstaniu listopadowym prezes Rządu Narodowego, a na emigracji przywódca Hôtel Lambert. Ze swojego majątku finansował działalność patriotyczną i wspierał uchodźców.

11.Towarzystwo Demokratyczne Polskie (TDP)

Lewicowa organizacja założona w 1832 r. w Paryżu, największa organizacja Wielkiej Emigracji. W Małym manifeście (1832) i Wielkim manifeście (1836) zapowiadało trójzaborowe powstanie z udziałem chłopów i wsparciem europejskich rewolucjonistów, a po zwycięstwie republikę, likwidację przywilejów stanowych i uwłaszczenie.

12.Gromady Ludu Polskiego (1835)

Najbardziej radykalna organizacja emigracyjna, założona w 1835 r. w Wielkiej Brytanii, zrzeszająca emigrantów z niższych warstw; przywódcami byli m.in. Stanisław Worcell i Tadeusz Krępowiecki. Gromady chciały powstania ludowego, republiki i likwidacji własności prywatnej, a szlachtę obwiniały o utratę niepodległości.

13.Stronnictwa Wielkiej Emigracji

Obóz konserwatywny tworzył Hôtel Lambert Czartoryskiego. Program republikański i lewicowy głosiły Komitet Narodowy Polski i Młoda Polska Lelewela oraz Towarzystwo Demokratyczne Polskie. Najbardziej radykalne były Gromady Ludu Polskiego.

14.Konspiracja na ziemiach polskich w latach 30. i 40. XIX w.

Odradzała się dzięki emisariuszom TDP i Młodej Polski, a jej głównym ośrodkiem był najsłabiej kontrolowany Kraków. Szymon Konarski założył w 1835 r. Stowarzyszenie Ludu Polskiego, Karol Libelt kierował Centralizacją Poznańską, a ks. Piotr Ściegienny zachęcał chłopów do walki o niepodległość.

15.Ośrodki polskiego romantyzmu

Romantyzm narodził się na ziemiach zabranych (Kresach), a jego głównym ośrodkiem do powstania listopadowego było Wilno. Potem dotarł do Warszawy, dotąd ostoi klasycyzmu, a po powstaniu - wraz z Wielką Emigracją - do Paryża.

16.Cechy romantyzmu

Romantycy przeciwstawiali racjonalizmowi emocje, intuicję, fantazję i wiarę w ideały. Cenili miłość, buntowali się przeciw ograniczeniom społecznym, szukali tego, co indywidualne, czerpali z kultury ludowej i narodowej, z historii i kultury Wschodu, a twórczość traktowali jako służbę narodowi.

17.Początek i koniec polskiego romantyzmu

Początek wyznacza wydanie przez Adama Mickiewicza w 1822 r. w Wilnie zbioru Ballady i romanse, a koniec - powstanie styczniowe. Potem zaczął dominować pozytywizm, nurt kładący nacisk na rozwój nauki i gospodarki.

18.Mesjanizm

Idea, według której Polska - przedstawicielka uciemiężonych narodów - jak Mesjasz miała przez swoje cierpienie wyzwolić inne narody i stanąć na czele moralnej rewolucji w Europie. Była bliska także innym narodom, m.in. Żydom, Niemcom i Francuzom.

19.Andrzej Towiański

Przywódca religijny, uważany za jednego z ważniejszych twórców mesjanizmu. Pod jego wpływem była znaczna część emigracji w Paryżu, w tym Adam Mickiewicz.

20.Wieszczowie narodowi

Najwybitniejsi poeci romantyzmu: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński, a czasem także Cyprian Norwid. Ich poezja miała kształtować i ożywiać ducha narodowego, a w ich utworach szukano wskazówek o przyszłych losach Polski.

21.Ważne dzieła romantyków i daty ich publikacji

1822 r. - Ballady i romanse Adama Mickiewicza, 1834 r. - Pan Tadeusz Adama Mickiewicza, 1835 r. - Nie-Boska komedia Zygmunta Krasińskiego, 1836 r. - Balladyna Juliusza Słowackiego.

22.Fryderyk Chopin

Jeden z najważniejszych kompozytorów romantyzmu i najwybitniejszy twórca w dziejach polskiej muzyki. Był jedną z najważniejszych postaci polskiej emigracji w Paryżu.

23.Plan powstania w 1846 r.

Emisariusze TDP i działacze krajowi przygotowywali powstanie we wszystkich zaborach, połączone z rewolucją społeczną - chłopi w zaborze rosyjskim i austriackim mieli dostać ziemię na własność. Aresztowania na Litwie i w Wielkopolsce (m.in. Ludwika Mierosławskiego) sparaliżowały plany, więc doszło tylko do pojedynczych wystąpień.

24.Rabacja galicyjska (rzeź galicyjska), II-III 1846 r.

Krwawe wystąpienia chłopów galicyjskich przeciw szlachcie (nazwa od niem. Raub - rabunek). Władze austriackie podsycały je plotką, że szlachta szykuje powstanie przeciw cesarzowi, który chce uwłaszczyć chłopów. Chłopi mordowali szlachtę, palili dwory i niszczyli wykazy powinności, co uniemożliwiło powstanie w Galicji.

25.Jakub Szela (1787-1860)

Galicyjski chłop, przywódca rabacji w 1846 r., najprawdopodobniej działający w porozumieniu z Austriakami. Nie poniósł kary, a od cesarza dostał gospodarstwo na Bukowinie. Jedni uważają go za współpracownika zaborcy, inni za mściciela krzywd chłopów.

26.Powstanie krakowskie (21-27 II 1846 r.)

Zryw w Krakowie, w którym powołano Rząd Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej z dyktatorem Janem Tyssowskim; jego manifest zapowiadał m.in. uwłaszczenie i zniesienie pańszczyzny. Upadło po kilku dniach, a w listopadzie 1846 r. Wolne Miasto Kraków wcielono do Austrii.

27.Wiosna Ludów w Wielkopolsce (III-V 1848 r.)

Po wystąpieniach w Berlinie powstał w Poznaniu Komitet Narodowy i zaczęto tworzyć polskie oddziały zbrojne. Mimo zwycięstwa Ludwika Mierosławskiego pod Miłosławiem (30 IV 1848 r.) powstańcy skapitulowali 9 V 1848 r.

28.Zniesienie pańszczyzny w Galicji (22 IV 1848 r.)

Gubernator Franz von Stadion ogłosił zniesienie pańszczyzny i uwłaszczenie, aby zniechęcić chłopów do udziału w polskich wystąpieniach. Chłopi dostali na własność użytkowaną ziemię i zachowali serwituty.

29.Serwituty

Prawo chłopów do korzystania z pańskich łąk i lasów, zachowane przy uwłaszczeniu w Galicji. Z lasów chłopi brali drewno na budowę i chrust na opał, a ziemianie chcieli wprowadzić za to opłaty.

30.Skutki Wiosny Ludów na ziemiach polskich

Nie udało się odzyskać niepodległości, a uczestników wystąpień spotkały represje; w Galicji wystąpienia zakończyła pacyfikacja Lwowa przez Austriaków (XI 1848 r.). Polacy zyskali reprezentację w parlamentach pruskim i austriackim, wzrosła świadomość narodowa Polaków na Pomorzu, Śląsku, Warmii i Mazurach, a w Galicji zaostrzył się konflikt polsko-ukraiński.