Legiony i Księstwo Warszawskie - Poznać przeszłość 2 (ZP)

1.Emigracja po III rozbiorze

Po klęsce insurekcji kościuszkowskiej i III rozbiorze z kraju wyjechali głównie dawni działacze polityczni i oficerowie, którzy nie chcieli służyć w armiach zaborczych. Głównym ośrodkiem emigracji stał się Paryż.

2.Plany odbudowy państwa wśród emigrantów

Emigranci liczyli na: przychylność jednego z zaborców, pomoc Turcji wrogiej Rosji i Austrii, sukces nowego powstania narodowego albo wsparcie rewolucyjnej Francji - jedynego mocarstwa walczącego z zaborcami.

3.Jan Henryk Dąbrowski

Generał, uczestnik wojny w obronie Konstytucji 3 maja i powstania kościuszkowskiego. W 1796 r. przedstawił dyrektoriatowi projekt polskich jednostek, w 1797 r. został dowódcą Legionów Polskich we Włoszech. Po śmierci księcia Józefa Poniatowskiego - naczelny wódz wojsk polskich.

4.Legiony Polskie we Włoszech

Polskie oddziały utworzone na mocy umowy Dąbrowskiego z władzami Lombardii ze stycznia 1797 r. Formalnie należały do armii Republiki Lombardzkiej, zależnej od Francji. Francja nie mogła ich przyjąć, bo jej konstytucja zabraniała cudzoziemcom służby w armii.

5.Żołnierze i oficerowie Legionów

W kwietniu 1797 r. pod bronią było 3 tys., a w maju już 7 tys. żołnierzy. Dużą część stanowili jeńcy i dezerterzy z armii austriackiej, do której przymusowo wcielano mieszkańców Galicji. Trzon kadry oficerskiej tworzyli uczestnicy insurekcji kościuszkowskiej o poglądach republikańskich.

6.Zasady panujące w Legionach

Uczono żołnierzy czytania i pisania oraz historii kraju, awans zależał od zasług na polu walki, a nie od pochodzenia stanowego, zniesiono hańbiące kary cielesne, zwalczano pojedynki, pijaństwo i hazard. Chciano wychować żołnierzy-obywateli, więc dezercje były rzadkie.

7.Symbolika Legionów Polskich

Oddziały nosiły nazwę legionów Polskich posiłkujących Lombardię, mundury nawiązywały do dawnego wojska polskiego, a żołnierze nosili kokardę francuską. Na szlifach umieszczono hasło „Ludzie wolni są braćmi”, a sztandary łączyły symbole i barwy Francji, Polski i Lombardii.

8.Pieśń Legionów Polskich

Utwór napisany przez Józefa Wybickiego w lipcu 1797 r., znany dziś jako Mazurek Dąbrowskiego. Wyrażał wiarę w siłę narodu i dodawał ducha kolejnym pokoleniom walczącym o niepodległość. Hymnem państwowym jest od 1927 r.

9.Legiony po pokoju w Campo Formio (1797)

Wiosną 1797 r. Bonaparte skierował legiony do tłumienia antyfrancuskich wystąpień w północnej Italii. Jesienią Francja zawarła z Austrią pokój w Campo Formio, co zawiodło nadzieje legionistów na szybką walkę z zaborcą i powrót do kraju. Legionów nie rozwiązano - weszły do armii nowej Republiki Cisalpińskiej.

10.Walki Legionów we Włoszech (1798-1799)

Po wznowieniu wojny legioniści przyczynili się do zwycięstwa nad wojskami Królestwa Neapolu pod Civita Castellana, ale ponieśli ciężkie straty w walkach z Austriakami. W 1799 r. skapitulowała broniona przez nich Mantua, a dawnych dezerterów z armii austriackiej Austriacy wychłostali i ponownie wcielili do swoich wojsk.

11.Legia Naddunajska

Polska formacja utworzona we wrześniu 1799 r. w Alzacji i Lotaryngii pod dowództwem gen. Karola Kniaziewicza. Walczyła u boku Francji, m.in. w bitwie pod Hohenlinden w 1800 r.

12.Pokój w Lunéville (1801)

Pokój Francji z Austrią zawarty po bitwie pod Hohenlinden. Napoleon jako I konsul zrezygnował w nim z popierania ruchów narodowowyzwoleńczych w państwie austriackim, a sprawy polskiej w ogóle nie poruszono.

13.Wyprawa na Santo Domingo

W 1802 r. dwie z trzech polskich półbrygad wysłano na Santo Domingo (dziś Haiti), by tłumiły powstanie wywołane przywróceniem niewolnictwa przez Napoleona. W 1803 r. korpus wycofano: z niespełna 6 tys. Polaków do Europy wróciło tylko 700, a ok. 400 osiadło na wyspie.

14.Kryzys idei legionowej

Rozczarowanie Napoleonem po wyprawie na Santo Domingo i wieloletniej tułaczce legionistów we Włoszech. Uznano, że o niepodległość trzeba walczyć siłami własnego narodu, np. w powszechnym zrywie z udziałem chłopów. Służba u boku Francji pozostała jednak jedyną drogą kariery dla polskich żołnierzy.

15.Znaczenie Legionów Polskich

Legiony nie odzyskały niepodległości i nie odegrały decydującej roli w wojnach napoleońskich, a z ok. 35 tys. żołnierzy aż 20 tys. poległo. Dały jednak doświadczenie wojskowe przydatne w kolejnych walkach, a postawa legionistów stała się wzorem patriotyzmu.

16.Nadzieje Polaków w latach 1805-1806

Nadzieje na odbudowę Polski odżyły w 1805 r., gdy z Francją wojnę podjęły Austria i Rosja, a wzrosły w 1806 r., gdy wojnę wypowiedziały Prusy. Po rozbiciu armii pruskiej Rosja przystąpiła do wojny po stronie Prus, więc walki miały się toczyć na ziemiach polskich. Pod koniec listopada 1806 r. Francuzi z łatwością zajęli Warszawę.

17.Obietnica Napoleona z 1806 r.

Mglista obietnica odbudowy państwa polskiego złożona Dąbrowskiemu i Wybickiemu („Zobaczę, czy Polacy godni są być narodem”). Warunkiem był udział Polaków w wojnie z Prusami, więc obaj wezwali Wielkopolan do powstania i wkroczyli do Poznania.

18.Komisja Rządząca

Organ władzy utworzony w styczniu 1807 r. na czele ze Stanisławem Małachowskim, dawnym marszałkiem Sejmu Wielkiego. Sprawami wojska kierował w niej książę Józef Poniatowski.

19.Józef Poniatowski

Bratanek Stanisława Augusta, zwycięzca spod Zieleniec w 1792 r. W Księstwie Warszawskim minister wojny i naczelny dowódca armii, marszałek Francji. Uczestniczył w wyprawie na Moskwę, pozostał wierny Napoleonowi i zginął w bitwie pod Lipskiem w 1813 r.

20.Cele Napoleona w rokowaniach z carem (1807)

Ponad 30-tysięczne wojsko polskie walczyło o Pomorze i Gdańsk, ale wojnę rozstrzygnęło zwycięstwo Napoleona nad Rosjanami pod Frydlandem. W rokowaniach cesarz chciał zakończyć kosztowną wojnę, rozerwać sojusz prusko-rosyjski i nakłonić Rosję do blokady kontynentalnej Wielkiej Brytanii. Sprawa państwa polskiego była dla niego drugorzędna.

21.Pokój w Tylży (7 lipca 1807 r.)

Utworzono Księstwo Warszawskie z ziem II i III zaboru pruskiego, z królem Saksonii Fryderykiem Augustem I jako władcą. Prusy zachowały Pomorze Gdańskie bez Gdańska, który został wolnym miastem, a okręg białostocki przypadł Rosji.

22.Niedosyt Polaków po pokoju w Tylży

Polacy cieszyli się z odbudowy państwa, ale raziło ich, że jest ono maleńkie w porównaniu z dawną Rzecząpospolitą, ma status „księstwa” i nie nazwano go wprost państwem polskim.

23.Konstytucja Księstwa Warszawskiego

Ustawa zasadnicza nadana przez Napoleona w lipcu 1807 r. Wprowadziła zdobycze rewolucji francuskiej: wolność osobistą i religijną oraz równość wszystkich obywateli wobec prawa.

24.Władza wykonawcza i ustawodawcza w Księstwie

Władzę wykonawczą sprawował król Saksonii Fryderyk August I wraz z mianowaną przez siebie Radą Ministrów. Władzę ustawodawczą miał dwuizbowy sejm, ale realnie kontrolowali ją król i ministrowie.

25.Sejm Księstwa Warszawskiego

Dwuizbowy: izba poselska (początkowo 60 posłów wybieranych przez szlachtę i 40 deputowanych gmin, wybieranych przez mieszczan i najzamożniejszych chłopów) oraz senat (18 senatorów). Zbierał się co dwa lata na dwa tygodnie i uchwalał głównie podatki.

26.Dekret grudniowy (1807)

Akt wydany pod koniec 1807 r. po zniesieniu poddaństwa chłopów. Zachował pańszczyznę i pozostawił ziemię użytkowaną przez chłopów własnością dziedzica, więc chłop, który odchodził ze wsi, tracił cały majątek.

27.Kodeks cywilny Napoleona w Księstwie

Zbiór przepisów prawa cywilnego wprowadzony w Księstwie Warszawskim. Zlikwidował sądownictwo patrymonialne - właściciele ziemscy stracili władzę sądową nad chłopami.

28.Zależność Księstwa od Napoleona

Księstwo Warszawskie nie było państwem suwerennym - miało przede wszystkim wykonywać zadania wyznaczone przez Napoleona. Pilnował tego francuski rezydent, powołany na mocy układu francusko-saskiego.

29.Sumy bajońskie

20 mln franków, które na mocy porozumienia zawartego w Bajonnie Księstwo Warszawskie miało zapłacić Francji. Był to dług mieszkańców wobec króla Prus, przejęty przez Napoleona. Dziś tak nazywa się ogromne i nie do końca uzasadnione roszczenia.

30.Trudności gospodarcze Księstwa Warszawskiego

Kraj niszczyły przemarsze obcych armii, był zadłużony, a większość budżetu pochłaniało wojsko. Z braku kruszców władze wydawały banknoty. Rozbudowa armii ożywiła jednak warsztaty produkujące broń i mundury.

31.Oświata i kultura w Księstwie Warszawskim

Izba Edukacyjna zwiększyła liczbę szkół średnich i elementarnych, powstały Szkoła Prawa i Szkoła Lekarska, wznowiło działalność Towarzystwo Przyjaciół Nauk, pracowano nad słownikiem języka polskiego, a teatrem warszawskim kierował Wojciech Bogusławski.

32.Liczebność armii Księstwa Warszawskiego

Stale rosła: ok. 30 tys. żołnierzy w 1807 r., 60 tys. w 1809 r. i 120 tys. w 1812 r. Modernizował ją książę Józef Poniatowski. Oficerowie pochodzili głównie ze szlachty i mieszczaństwa, ale awansować mogli też chłopi.

33.Szarża pod Somosierrą (1808)

Atak polskiego 1 Pułku Szwoleżerów Gwardii Cesarskiej w Hiszpanii, którym dowodził płk Jan Kozietulski. Szwoleżerowie przeszli przez wąski wąwóz broniony przez artylerię i zdobyli przełęcz Somosierra, co otworzyło Napoleonowi drogę do Madrytu.

34.Bitwa pod Raszynem (1809)

Starcie z kwietnia 1809 r., gdy do Księstwa wkroczył 30-tysięczny korpus austriacki. Dwukrotnie słabsza armia księcia Józefa Poniatowskiego zwyciężyła, ale wobec przewagi wroga oddała Austriakom Warszawę.

35.Wojna z Austrią w 1809 r.

Po Raszynie i oddaniu Warszawy Poniatowski przeniósł walki do Galicji i zajął m.in. Lublin, Zamość i Kraków, więc Austriacy opuścili Warszawę. Wojnę zakończyło zwycięstwo Napoleona pod Wagram.

36.Nabytki Księstwa Warszawskiego w 1809 r.

Po wojnie z Austrią przyłączono część Galicji - cztery departamenty: krakowski, lubelski, radomski i siedlecki. Powierzchnia wzrosła ze 104 tys. do 157 tys. km², a ludność z 2,5 mln do 4,3 mln.

37.Konfederacja Generalna (1812)

Konfederacja zawiązana w Warszawie w czerwcu 1812 r., gdy Napoleon ogłosił tzw. drugą wojnę polską. Proklamowała przywrócenie Królestwa Polskiego. W Wilnie powstała wtedy Komisja Rządu Tymczasowego.

38.Polacy w wyprawie na Moskwę (1812)

W wyprawie Napoleona przeciw Rosji wzięło udział prawie 100 tys. żołnierzy z Księstwa Warszawskiego. Mimo dużych strat polskie oddziały wróciły ze sztandarami i działami, zachowując zdolność bojową.

39.Upadek Księstwa Warszawskiego

Po klęsce Napoleona w Rosji wojska rosyjskie zajęły Księstwo wiosną 1813 r., a władzę przejęła rada powołana przez cara Aleksandra I. Armia polska walczyła dalej pod Lipskiem, gdzie zginął książę Józef Poniatowski.

40.Znaczenie Księstwa Warszawskiego

Księstwo nie było suwerenne i istniało tylko w latach 1807-1813, ale narzucona przez Napoleona konstytucja wymusiła modernizację administracji i stosunków społecznych. Kilkuletnie istnienie tego państwa wystarczyło, by po upadku Napoleona nie powtórzyły się wydarzenia z 1795 r. - Polski nie wymazano całkowicie z mapy Europy.