Konflikt izraelsko-arabski po 1945 roku

1.Syjonizm

Ruch polityczny, który od końca XIX w. dążył do utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie, czyli w historycznej ojczyźnie Żydów. Jego twórcą był Theodor Herzl.

2.Mandat brytyjski w Palestynie

Zarząd Wielkiej Brytanii nad Palestyną po I wojnie światowej. Napływ żydowskich osadników prowadził wtedy do starć z Arabami. W 1947 r. Brytyjczycy przekazali sprawę Palestyny ONZ.

3.Wpływ Holokaustu na sprawę państwa żydowskiego

Zagłada Żydów w czasie II wojny światowej zwiększyła na świecie poparcie dla utworzenia państwa żydowskiego. Wielu ocalałych chciało wyjechać do Palestyny.

4.Plan podziału Palestyny (1947)

Uchwała Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 29 listopada 1947 r.: Palestyna miała zostać podzielona na państwo żydowskie i państwo arabskie, a Jerozolima - znaleźć się pod zarządem międzynarodowym. Żydzi plan przyjęli, a Arabowie go odrzucili.

5.Proklamowanie Izraela (14 maja 1948)

14 maja 1948 r. w Tel Awiwie Dawid Ben Gurion ogłosił powstanie państwa Izrael, gdy kończył się mandat brytyjski. Ben Gurion został pierwszym premierem Izraela.

6.Pierwsza wojna arabsko-izraelska (1948-1949)

Wojna, którą rozpoczęły dzień po proklamowaniu Izraela armie państw arabskich, m.in. Egiptu, Transjordanii (Jordanii), Syrii, Libanu i Iraku. Izrael zwyciężył i objął więcej ziem, niż przewidywał plan ONZ.

7.Ziemie Palestyny po wojnie 1948-1949

Państwo arabskie w Palestynie nie powstało. Zachodni Brzeg Jordanu zajęła Jordania, a Strefę Gazy - Egipt. Jerozolimę podzielono: zachodnia część należała do Izraela, a wschodnia ze Starym Miastem - do Jordanii.

8.Uchodźcy palestyńscy

Arabowie z Palestyny, którzy w czasie wojny 1948-1949 uciekli albo zostali wypędzeni z domów - około 700 tysięcy osób. Zamieszkali w obozach, m.in. w Strefie Gazy, na Zachodnim Brzegu, w Jordanii, Libanie i Syrii.

9.Jerozolima w konflikcie

Święte miasto trzech religii: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Po wojnie 1948-1949 była podzielona między Izrael i Jordanię, a w 1967 r. Izrael zajął jej wschodnią część ze Starym Miastem.

10.Nacjonalizacja Kanału Sueskiego (1956)

Przejęcie Kanału Sueskiego na własność państwa egipskiego przez prezydenta Gamala Abdela Nasera w lipcu 1956 r. Wcześniej kanałem zarządzała spółka, w której udziały mieli głównie Brytyjczycy i Francuzi.

11.Kryzys sueski (1956)

Wojna z jesieni 1956 r.: po nacjonalizacji kanału Izrael, Wielka Brytania i Francja zaatakowały Egipt. Pod naciskiem USA, ZSRS i ONZ musiały wycofać wojska, a Naser umocnił swoją pozycję w świecie arabskim.

12.Przyczyny wojny sześciodniowej

W 1967 r. Egipt zażądał wycofania wojsk ONZ z Synaju, zamknął Cieśninę Tirańską dla izraelskich statków i gromadził wojska przy granicy, a Syria i Jordania z nim współdziałały. Izrael uznał to za zapowiedź ataku i uderzył pierwszy.

13.Wojna sześciodniowa (1967)

Wojna z 5-10 czerwca 1967 r., w której Izrael w kilka dni pokonał Egipt, Syrię i Jordanię i zajął rozległe terytoria arabskie.

14.Ziemie zajęte przez Izrael w 1967 r.

Od Egiptu - Półwysep Synaj i Strefa Gazy, od Jordanii - Zachodni Brzeg Jordanu z Jerozolimą Wschodnią, od Syrii - Wzgórza Golan.

15.Wojna sześciodniowa a PRL

Po wojnie ZSRS i większość jego sojuszników, w tym PRL, zerwały stosunki dyplomatyczne z Izraelem. Władze PRL rozpoczęły kampanię antysyjonistyczną, w praktyce antysemicką, która nasiliła się w marcu 1968 r. i zmusiła tysiące Polaków żydowskiego pochodzenia do emigracji.

16.Wojna Jom Kippur (1973)

Wojna rozpoczęta 6 października 1973 r. atakiem Egiptu i Syrii na Izrael w żydowskie święto Jom Kippur (Dzień Pojednania). Arabowie odnieśli początkowe sukcesy, ale Izrael po ciężkich walkach odparł atak.

17.Kryzys naftowy (1973)

Arabscy producenci ropy naftowej w czasie wojny Jom Kippur ograniczyli jej wydobycie i wstrzymali dostawy do USA i innych państw wspierających Izrael. Ceny ropy wzrosły kilkakrotnie, co wywołało kryzys gospodarczy na Zachodzie.

18.Chronologia wojen arabsko-izraelskich

1948-1949 - pierwsza wojna po proklamowaniu Izraela; 1956 - kryzys sueski; 1967 - wojna sześciodniowa; 1973 - wojna Jom Kippur.

19.Anwar as-Sadat

Prezydent Egiptu po Naserze. W 1977 r. jako pierwszy przywódca arabski odwiedził Izrael i przemawiał w izraelskim parlamencie. Zawarł pokój z Izraelem, a w 1981 r. zginął w zamachu islamskich radykałów.

20.Porozumienia z Camp David (1978)

Porozumienia zawarte we wrześniu 1978 r. w Camp David w USA przez prezydenta Egiptu Anwara as-Sadata i premiera Izraela Menachema Begina przy udziale prezydenta USA Jimmy'ego Cartera. Otworzyły drogę do pokoju między Egiptem a Izraelem.

21.Traktat pokojowy egipsko-izraelski (1979)

Traktat podpisany w marcu 1979 r. w Waszyngtonie. Egipt jako pierwsze państwo arabskie uznał Izrael, a Izrael zwrócił Egiptowi Półwysep Synaj (do 1982 r.).

22.Organizacja Wyzwolenia Palestyny (OWP)

Organizacja założona w 1964 r., która walczyła o utworzenie państwa palestyńskiego. Prowadziła walkę zbrojną z Izraelem, a ugrupowania palestyńskie stosowały też terroryzm, np. zamach na izraelskich sportowców podczas igrzysk w Monachium w 1972 r.

23.Jaser Arafat

Przywódca Organizacji Wyzwolenia Palestyny od 1969 r. W 1993 r. zawarł porozumienie z Izraelem, w 1994 r. otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla i stanął na czele Autonomii Palestyńskiej.

24.Intifada

Powstanie Palestyńczyków przeciw izraelskiej okupacji Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu. Pierwsza intifada wybuchła w grudniu 1987 r.: młodzi Palestyńczycy rzucali kamieniami w izraelskich żołnierzy, organizowano strajki i bojkoty.

25.Porozumienia z Oslo (1993)

Porozumienia Izraela z OWP, wynegocjowane w tajnych rozmowach w Oslo i podpisane 13 września 1993 r. w Waszyngtonie. Obie strony uznały się wzajemnie, a Palestyńczycy otrzymali ograniczony samorząd.

26.Autonomia Palestyńska

Samorząd palestyński utworzony na mocy porozumień z Oslo, najpierw w Strefie Gazy i w Jerychu, potem na części Zachodniego Brzegu. Na jej czele stanął Jaser Arafat.

27.Icchak Rabin

Premier Izraela, który zawarł porozumienia z Oslo. W 1994 r. razem z Szimonem Peresem i Jaserem Arafatem otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla, a w 1995 r. zginął z rąk izraelskiego przeciwnika porozumień.

28.Główne sporne sprawy konfliktu

Granice państwa palestyńskiego, status Jerozolimy, żydowskie osiedla na Zachodnim Brzegu, powrót uchodźców palestyńskich oraz bezpieczeństwo Izraela.