Okrągły Stół i wybory czerwcowe 1989

1.Kryzys gospodarczy PRL w latach 80.

Braki towarów w sklepach, kolejki, kartki na podstawowe produkty, rosnące ceny i ogromne zadłużenie zagraniczne. Wielu młodych ludzi wyjeżdżało z kraju.

2.Reglamentacja (kartki)

Przydział ograniczonej ilości towarów na osobę. W latach 80. na kartki kupowano m.in. mięso, cukier, masło i benzynę, bo w sklepach brakowało towarów.

3.Zadłużenie zagraniczne PRL

Długi wobec państw i banków zachodnich, zaciągnięte głównie w latach 70. za rządów Edwarda Gierka. W latach 80. PRL nie była w stanie ich spłacać.

4.Pierestrojka

Reformy Michaiła Gorbaczowa, przywódcy ZSRS od 1985 r., które miały unowocześnić państwo i gospodarkę. ZSRS przestał siłą narzucać swoją wolę krajom bloku, co ułatwiło zmiany w Polsce.

5.Strajki w 1988 r.

Dwie fale strajków: wiosną i w sierpniu 1988 r., m.in. w Hucie im. Lenina w Nowej Hucie, Stoczni Gdańskiej i kopalniach na Śląsku. Strajkujący domagali się przede wszystkim ponownej legalizacji „Solidarności".

6.Propozycja rozmów z opozycją (sierpień 1988 r.)

31 sierpnia 1988 r. szef MSW gen. Czesław Kiszczak spotkał się z Lechem Wałęsą i zaproponował rozmowy przy okrągłym stole. W zamian Wałęsa doprowadził do zakończenia strajków.

7.Rozmowy w Magdalence

Poufne rozmowy przedstawicieli władz i opozycji w ośrodku MSW w Magdalence pod Warszawą, prowadzone od września 1988 r., także w czasie obrad Okrągłego Stołu. Uzgadniano w nich najważniejsze sprawy.

8.Obrady Okrągłego Stołu

Rozmowy przedstawicieli władz PRL i opozycji solidarnościowej, prowadzone w Warszawie od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 r. Zakończyły się porozumieniem o legalizacji „Solidarności" i częściowo wolnych wyborach.

9.Uczestnicy obrad Okrągłego Stołu

Strona rządowa (PZPR i jej sojusznicy, ZSL i SD) z gen. Czesławem Kiszczakiem na czele oraz strona solidarnościowo-opozycyjna z Lechem Wałęsą. Przedstawiciele Kościoła byli obserwatorami i pomagali w porozumieniu.

10.Lech Wałęsa

Elektryk ze Stoczni Gdańskiej i przywódca „Solidarności", laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1983 r. Przy Okrągłym Stole kierował stroną solidarnościowo-opozycyjną.

11.Legalizacja „Solidarności"

Zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu sąd ponownie zarejestrował „Solidarność" w kwietniu 1989 r. Związek, zdelegalizowany w czasie stanu wojennego, mógł znów działać jawnie.

12.Wybory kontraktowe

Wybory do Sejmu z 1989 r., w których podział miejsc ustalono przy Okrągłym Stole: 65% miejsc zagwarantowano PZPR i jej sojusznikom, a o 35% mogli rywalizować kandydaci bezpartyjni.

13.Przywrócenie Senatu

Okrągły Stół przywrócił Senat, zlikwidowany po referendum z 1946 r. Wszystkich 100 senatorów wybierano w całkowicie wolnych wyborach.

14.Urząd prezydenta (ustalenia Okrągłego Stołu)

Przywrócono urząd prezydenta, który miało wybierać Zgromadzenie Narodowe, czyli Sejm i Senat obradujące razem, na 6 lat.

15.„Gazeta Wyborcza" i media opozycji

Opozycja uzyskała dostęp do mediów: w maju 1989 r. ukazała się „Gazeta Wyborcza", wznowiono „Tygodnik Solidarność", a kandydaci mieli czas antenowy w radiu i telewizji.

16.Komitet Obywatelski „Solidarność"

Organizacja opozycji przy Lechu Wałęsie, która wystawiła kandydatów w wyborach 1989 r. Kandydaci fotografowali się z Wałęsą na plakatach, żeby wyborcy wiedzieli, kogo popiera „Solidarność".

17.Plakat „W samo południe"

Najbardziej znany plakat wyborczy „Solidarności" z 1989 r. Przedstawiał szeryfa z amerykańskiego filmu, który zamiast broni trzyma kartę do głosowania, z datą 4 czerwca 1989 r.

18.Wybory 4 czerwca 1989 r.

Częściowo wolne wybory do Sejmu i wolne do Senatu (druga tura 18 czerwca). Kandydaci „Solidarności" zdobyli wszystkie 161 miejsc w Sejmie, o które mogli walczyć, i 99 ze 100 miejsc w Senacie.

19.Znaczenie wyborów czerwcowych

Wybory pokazały, że większość społeczeństwa odrzuca władzę komunistów. Był to początek końca PRL i ważny krok do przemian w całej Europie Środkowo-Wschodniej.

20.Wybór gen. Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta

19 lipca 1989 r. Zgromadzenie Narodowe wybrało gen. Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta PRL przewagą jednego głosu. Zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu urząd ten objął przedstawiciel władz.

21.„Wasz prezydent, nasz premier"

Tytuł artykułu Adama Michnika z lipca 1989 r. w „Gazecie Wyborczej". Proponował, by prezydentem był przedstawiciel PZPR, a premierem - kandydat „Solidarności".

22.Rząd Tadeusza Mazowieckiego

24 sierpnia 1989 r. Sejm wybrał na premiera Tadeusza Mazowieckiego, doradcę „Solidarności". Był pierwszym niekomunistycznym premierem w bloku wschodnim. Większość w Sejmie dało mu przejście ZSL i SD na stronę „Solidarności".

23.Zmiany w konstytucji w grudniu 1989 r.

Sejm zmienił nazwę państwa z Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na Rzeczpospolitą Polską i usunął zapis o kierowniczej roli PZPR. Koronę orłowi w godle przywrócono wkrótce potem, w lutym 1990 r.

24.Jesień Ludów

Upadek rządów komunistycznych w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w 1989 r.: w Polsce, na Węgrzech, w NRD, Czechosłowacji, Bułgarii i Rumunii. Prawie wszędzie przebiegł pokojowo.

25.Upadek muru berlińskiego

9 listopada 1989 r. władze NRD otworzyły przejścia w murze dzielącym Berlin, a mieszkańcy zaczęli go rozbierać. Był to symbol końca podziału Europy; Niemcy zjednoczyły się w 1990 r.

26.Aksamitna rewolucja

Pokojowe obalenie komunizmu w Czechosłowacji pod koniec 1989 r. Prezydentem kraju został opozycjonista Václav Havel.

27.Upadek komunizmu w Rumunii

Jedyny krwawy przewrót Jesieni Ludów: w grudniu 1989 r. walki pochłonęły wiele ofiar, a dyktatora Nicolae Ceaușescu stracono.