Kościół katolicki w PRL i pontyfikat Jana Pawła II

1.Stosunek komunistów do Kościoła

Komuniści głosili ateizm i chcieli kontrolować całe społeczeństwo. Kościół był jedyną dużą instytucją niezależną od władzy, dlatego dążyli do ograniczenia jego wpływów.

2.Zerwanie konkordatu

W 1945 r. władze uznały za nieważny konkordat z 1925 r., czyli umowę Polski ze Stolicą Apostolską regulującą sytuację Kościoła.

3.Ograniczenia działalności Kościoła w latach 50.

Władze m.in. przejęły majątek ziemski Kościoła i kościelną organizację charytatywną Caritas (1950), zamykały katolickie szkoły i pisma oraz utrudniały działalność zakonów.

4.Usunięcie religii ze szkół

Władze stopniowo usuwały religię ze szkół. Po 1956 r. na krótko wróciła, a w 1961 r. ustawa całkowicie ją z nich usunęła. Katecheza odbywała się odtąd w salkach przy parafiach.

5.Represje wobec duchownych

Aresztowania i pokazowe procesy księży i biskupów, np. biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka (1953). Dekret z 1953 r. dał władzom wpływ na obsadzanie stanowisk kościelnych.

6.Non possumus

Po łacinie „nie możemy". Słowa z memoriału biskupów do władz z 1953 r., w którym odmówili podporządkowania Kościoła państwu w sprawie obsadzania stanowisk kościelnych.

7.Stefan Wyszyński

Prymas Polski od 1948 r. do śmierci w 1981 r. i kardynał. Kierował Kościołem w najtrudniejszych latach PRL i bronił go przed władzami. Nazywany Prymasem Tysiąclecia.

8.Uwięzienie prymasa Wyszyńskiego

We wrześniu 1953 r. władze aresztowały prymasa bez wyroku sądu i przetrzymywały go w kilku miejscach, ostatnio w Komańczy. Uwolniono go w październiku 1956 r., po dojściu Władysława Gomułki do władzy.

9.Jasnogórskie Śluby Narodu

Przyrzeczenia wierności Bogu i Kościołowi oraz poprawy życia narodu, złożone 26 sierpnia 1956 r. na Jasnej Górze przez tłumy wiernych. Tekst napisał uwięziony prymas Wyszyński, a jego nieobecność symbolizował pusty fotel z kwiatami.

10.Wielka Nowenna

Ogłoszony przez prymasa Wyszyńskiego dziewięcioletni program duchowego przygotowania Polaków do Millennium Chrztu Polski, trwający w latach 1957-1966.

11.Peregrynacja obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej

Wędrówka kopii obrazu z Jasnej Góry od parafii do parafii w czasie Wielkiej Nowenny. W 1966 r. władze zatrzymały obraz, więc po parafiach wędrowały same puste ramy.

12.Millennium Chrztu Polski

Obchody tysiąclecia chrztu Mieszka I (966) w 1966 r. Główne uroczystości kościelne odbyły się 3 maja 1966 r. na Jasnej Górze z udziałem prymasa Wyszyńskiego i ogromnych tłumów wiernych.

13.Obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego

Państwowe uroczystości w 1966 r., które władze organizowały jako konkurencję dla kościelnych obchodów Millennium, często w tych samych miastach i dniach. Władze nie zgodziły się też na przyjazd do Polski papieża Pawła VI.

14.Orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich

List z 1965 r. zapraszający biskupów niemieckich na obchody Millennium, ze słowami „przebaczamy i prosimy o przebaczenie". Był pierwszym krokiem do pojednania polsko-niemieckiego.

15.Reakcja władz PRL na orędzie biskupów

Władze rozpętały kampanię propagandową przeciw biskupom: oskarżały ich, że bez zgody narodu przebaczają Niemcom zbrodnie wojenne i mieszają się do polityki.

16.Karol Wojtyła

Urodzony w 1920 r. w Wadowicach, arcybiskup krakowski i kardynał. 16 października 1978 r. został wybrany na papieża i przyjął imię Jan Paweł II.

17.Znaczenie wyboru Polaka na papieża

Jan Paweł II był pierwszym papieżem z Polski i pierwszym od ponad 450 lat spoza Włoch. Jego wybór dał Polakom radość i poczucie siły, wzmocnił Kościół, a władzom PRL przysporzył kłopotów.

18.Pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski

Podróż papieża do ojczyzny od 2 do 10 czerwca 1979 r., m.in. do Warszawy, Gniezna, Częstochowy, Krakowa i Oświęcimia. Na spotkania z nim przychodziły miliony ludzi.

19.„Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi."

Słowa Jana Pawła II z mszy na placu Zwycięstwa w Warszawie 2 czerwca 1979 r. Polacy odczytali je jako wezwanie do duchowej odnowy i przemiany ojczyzny.

20.Wpływ pielgrzymki z 1979 r. na powstanie „Solidarności"

W czasie pielgrzymki Polacy zobaczyli, jak wielu ich jest, i poczuli, że mogą działać wspólnie bez władzy. Ta odwaga i poczucie wspólnoty pomogły w strajkach i powstaniu „Solidarności" w 1980 r.

21.Kościół wobec strajków i „Solidarności"

W sierpniu 1980 r. księża odprawiali msze w strajkujących zakładach, a na bramie Stoczni Gdańskiej wisiały obraz Matki Boskiej i portret Jana Pawła II. Po wprowadzeniu stanu wojennego Kościół pomagał internowanym i ich rodzinom.

22.Ks. Jerzy Popiełuszko

Warszawski ksiądz, kapelan „Solidarności". W kościele św. Stanisława Kostki na Żoliborzu odprawiał Msze za Ojczyznę, w czasie których upominał się o prawa człowieka i wolność.

23.„Zło dobrem zwyciężaj"

Słowa z Listu św. Pawła do Rzymian, które ks. Jerzy Popiełuszko często powtarzał w kazaniach. Wzywał w nich, by walczyć ze złem bez przemocy i nienawiści.

24.Zabójstwo ks. Jerzego Popiełuszki

19 października 1984 r. ksiądz został porwany i zamordowany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, a jego ciało wrzucono do Wisły. Pogrzeb stał się wielką manifestacją, a sprawców skazano w procesie w Toruniu.

25.Rola Kościoła w PRL

Kościół był jedyną dużą instytucją niezależną od władzy: chronił wiarę, tradycję i kulturę narodową, bronił praw człowieka i dawał oparcie ludziom represjonowanym, także opozycji.

26.Kościół w PRL - najważniejsze daty

1953 - uwięzienie prymasa Wyszyńskiego; 1956 - Jasnogórskie Śluby Narodu; 1966 - Millennium Chrztu Polski; 1978 - wybór Jana Pawła II; 1984 - zabójstwo ks. Jerzego Popiełuszki.