Konferencje Wielkiej Trójki i zmiany granic Polski po II wojnie

1.Wielka Trójka

Przywódcy trzech głównych mocarstw koalicji antyhitlerowskiej: USA (Franklin D. Roosevelt, potem Harry Truman), Wielkiej Brytanii (Winston Churchill, potem Clement Attlee) i ZSRS (Józef Stalin).

2.Następcy w Wielkiej Trójce w 1945 r.

Roosevelt zmarł w kwietniu 1945 r., więc USA reprezentował potem Harry Truman. Churchill przegrał wybory w lipcu 1945 r. i w trakcie konferencji w Poczdamie zastąpił go Clement Attlee. Stalin rządził ZSRS przez cały czas.

3.Konferencje Wielkiej Trójki - kolejność

Teheran (28 listopada - 1 grudnia 1943 r.), Jałta (4-11 lutego 1945 r.), Poczdam (17 lipca - 2 sierpnia 1945 r.).

4.Konferencja w Teheranie

Pierwsze spotkanie Roosevelta, Churchilla i Stalina, w stolicy Iranu, od 28 listopada do 1 grudnia 1943 r. Postanowiono otworzyć drugi front i wstępnie ustalono granice Polski.

5.Drugi front

Front walki z Niemcami w Europie Zachodniej, o który Stalin zabiegał, bo ZSRS walczył sam na wschodzie. W Teheranie postanowiono, że alianci wylądują we Francji w 1944 r.; desant w Normandii nastąpił 6 czerwca 1944 r.

6.Linia Curzona

Linia zaproponowana w 1920 r. przez brytyjskiego ministra spraw zagranicznych lorda Curzona, biegnąca mniej więcej wzdłuż Bugu. W Teheranie uznano ją wstępnie za przyszłą wschodnią granicę Polski.

7.Ustalenia w sprawie Polski w Teheranie

Wielka Trójka wstępnie i bez wiedzy rządu RP uzgodniła, że wschodnia granica Polski przebiegnie wzdłuż linii Curzona, a Polska otrzyma rekompensatę na zachodzie kosztem Niemiec.

8.Konferencja w Jałcie

Spotkanie Roosevelta, Churchilla i Stalina na Krymie od 4 do 11 lutego 1945 r., gdy Niemcy przegrywały wojnę. Ustalono m.in. granicę wschodnią Polski, zasady utworzenia jej rządu, podział Niemiec na strefy okupacyjne i zwołanie konferencji ONZ.

9.Wschodnia granica Polski według ustaleń z Jałty

Granica wzdłuż linii Curzona, z niewielkimi odchyleniami na korzyść Polski. Lwów i Wilno znalazły się w ZSRS.

10.Rekompensata dla Polski na zachodzie (Jałta)

W Jałcie zapowiedziano, że Polska otrzyma znaczne ziemie na północy i zachodzie kosztem Niemiec. Ostateczny przebieg zachodniej granicy miała ustalić konferencja pokojowa.

11.Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej (TRJN)

Rząd utworzony w czerwcu 1945 r. zgodnie z postanowieniami jałtańskimi: komunistyczny Rząd Tymczasowy poszerzono o polityków z kraju i z emigracji. Premierem był Edward Osóbka-Morawski, wicepremierem m.in. Stanisław Mikołajczyk, a przewagę mieli komuniści.

12.Cofnięcie uznania rządu RP na uchodźstwie

W lipcu 1945 r. USA i Wielka Brytania uznały TRJN i przestały uznawać rząd RP w Londynie, który był prawowitym rządem Polski przez całą wojnę.

13.Wolne wybory w Polsce zapowiedziane w Jałcie

TRJN miał jak najszybciej przeprowadzić wolne wybory. Odbyły się dopiero w styczniu 1947 r. i zostały sfałszowane przez komunistów.

14.Strefy okupacyjne Niemiec

Po wojnie Niemcy i Berlin podzielono na cztery strefy: amerykańską, brytyjską, radziecką i francuską. W Jałcie postanowiono, że czwartą strefę otrzyma Francja.

15.Jałta a ONZ

W Jałcie postanowiono zwołać konferencję założycielską ONZ (odbyła się w San Francisco w 1945 r.) i uzgodniono, że stali członkowie Rady Bezpieczeństwa będą mieli prawo weta.

16.Konferencja w Poczdamie

Spotkanie przywódców USA, Wielkiej Brytanii i ZSRS pod Berlinem od 17 lipca do 2 sierpnia 1945 r., już po kapitulacji Niemiec. Wzięli w nim udział Truman, Stalin i Churchill, którego w trakcie obrad zastąpił Attlee.

17.Granica na Odrze i Nysie Łużyckiej

Zachodnia granica Polski ustalona w Poczdamie w 1945 r., ze Szczecinem i Świnoujściem po stronie polskiej. Ziemie na wschód od niej przekazano pod administrację polską do czasu konferencji pokojowej.

18.Podział Prus Wschodnich

Polska otrzymała byłe Wolne Miasto Gdańsk i południową część Prus Wschodnich. Północna część Prus Wschodnich z Królewcem przypadła ZSRS.

19.Wysiedlenie Niemców

W Poczdamie postanowiono przesiedlić do Niemiec ludność niemiecką z Polski, Czechosłowacji i Węgier. Przesiedlenie miało przebiegać w sposób zorganizowany i humanitarny.

20.Zasada 4D

Zasady postępowania z Niemcami ustalone w Poczdamie: demilitaryzacja (rozbrojenie i likwidacja armii), denazyfikacja (usunięcie nazizmu i ukaranie zbrodniarzy), demokratyzacja (życie polityczne na zasadach demokracji) i dekartelizacja (rozbicie wielkich koncernów).

21.Reparacje wojenne

Odszkodowania, które pokonane państwo płaci za straty wojenne. W Poczdamie ustalono, że każde mocarstwo pobiera je ze swojej strefy okupacyjnej, a Polska otrzyma część reparacji przypadających ZSRS.

22.Zmiana terytorium Polski po II wojnie światowej

Polska przesunęła się na zachód: straciła Kresy Wschodnie na rzecz ZSRS, a zyskała ziemie poniemieckie. Jej powierzchnia zmalała z ok. 389 tys. km² do ok. 312 tys. km².

23.Umowa graniczna z ZSRS

Umowa podpisana 16 sierpnia 1945 r. przez TRJN, która potwierdziła wschodnią granicę Polski w przybliżeniu na linii Curzona.

24.Ziemie Odzyskane

Propagandowa nazwa ziem przyznanych Polsce kosztem Niemiec, m.in. Dolnego Śląska, Pomorza Zachodniego, Warmii i Mazur. Władze podkreślały w ten sposób, że w średniowieczu należały one do państwa Piastów.

25.Repatriacja ze Wschodu

Przesiedlenie Polaków z Kresów Wschodnich, które przyłączono do ZSRS, do nowych granic Polski. W rzeczywistości ludzie musieli opuścić swoje domy, dlatego było to wysiedlenie.

26.Zasiedlenie Ziem Odzyskanych

Na miejsce wysiedlonych Niemców przybyli przesiedleńcy z Kresów Wschodnich, mieszkańcy przeludnionych wsi centralnej Polski oraz Polacy wracający z robót przymusowych i z emigracji.

27.Skład narodowościowy Polski po 1945 r.

Po zmianie granic i przesiedleniach Polska stała się państwem prawie jednolitym narodowo. Mniejszości narodowe były nieliczne, inaczej niż w II Rzeczypospolitej.

28.Polska w strefie wpływów ZSRS

Skutek decyzji Wielkiej Trójki i obecności Armii Czerwonej: władzę w Polsce przejęli komuniści, a państwo stało się zależne od ZSRS.

29.Zdrada jałtańska

Określenie, którym wielu Polaków nazwało postanowienia z Jałty. Mocarstwa zachodnie zdecydowały o granicach i rządzie Polski bez jej udziału, choć była ich sojusznikiem, i oddały ją pod wpływy ZSRS.

30.Ład jałtańsko-poczdamski

Podział Europy po II wojnie światowej na część zachodnią i część zależną od ZSRS, wynikający z decyzji Wielkiej Trójki. Trwał do przemian lat 1989-1991.