Miasto i wieś, uprawy, jedzenie i segregacja - To nasz świat. Przyroda 4

1.Krajobraz miejski

Mieszka tu dużo ludzi. Zabudowa jest gęsta, budynki są wysokie, a ulice szerokie i ruchliwe. Części miasta łączy komunikacja miejska: autobusy, tramwaje, a w większych miastach pociągi lub metro.

2.Śródmieście

Centrum dużego miasta. Wysokie budynki stoją tam blisko siebie. Wokół niego są osiedla mieszkaniowe i tereny przemysłowe z fabrykami, elektrowniami czy magazynami.

3.Stare miasto

Zabytkowa część miasta. Często mają ją miasta liczące kilkaset lat.

4.Krajobraz wiejski

Ludzi jest tu znacznie mniej niż w mieście. Przeważa niska zabudowa: domy jednorodzinne i budynki gospodarcze. Wokół wsi są pola uprawne, pastwiska i łąki. Po drogach jeżdżą maszyny rolnicze, a ruch jest niewielki. Można tu poczuć, że jesteśmy częścią przyrody. Życie jest przeważnie spokojniejsze i tańsze niż w mieście.

5.Życie w mieście

Zalety: duży wybór szkół, lekarzy i sklepów, dużo miejsc pracy, wiele wydarzeń kulturalnych i sportowych, komunikacja miejska. Wady: korki, hałas i pośpiech, czasami zła jakość powietrza, mały kontakt z naturą, wysokie koszty życia.

6.Tereny zielone

Tereny z dużą ilością roślinności i wody: parki, skwery, klomby i ogrody. Poprawiają warunki życia w mieście i dają miejsce odpoczynku. Nowoczesne rozwiązania to ściany roślinne, zielone dachy i łąki kwietne. Więcej zieleni poprawia jakość powietrza, pomaga walczyć z suszą i chronić owady.

7.Rolnictwo

Działalność człowieka polegająca na uprawianiu roślin i hodowli zwierząt. Daje różne produkty, głównie spożywcze, np. zboża, warzywa, owoce, mięso, mleko i jaja.

8.Użytki rolne

Obszary, na których prowadzi się działalność rolniczą. Należą do nich np. pola uprawne, pastwiska i łąki oraz uprawy trwałe. Zajmują ponad 1/3 powierzchni lądów.

9.Pole uprawne

Obszar ziemi trwale lub czasowo przeznaczony pod uprawę roślin. Rosną tu zwykle rośliny jednoroczne, więc co roku trzeba je siać lub sadzić na nowo. Do dobrych plonów potrzebne są: odpowiednia gleba, woda, słońce i praca człowieka.

10.Cykl prac na polu uprawnym

Najpierw jest zasiew lub sadzenie, a potem wzrost roślin i ich dojrzewanie. Następnie rolnik zbiera plony (zbiór zbóż to żniwa). Zostaje pole z resztkami roślin, które przygotowuje się pod kolejną uprawę.

11.Rośliny na polu uprawnym

Najczęściej rośliny zbożowe, oleiste lub warzywne. Zbożowe to pszenica, żyto, jęczmień, owies, proso i kukurydza. Z ich nasion powstają np. mąka, kasze i płatki. Oleiste to słonecznik, len i rzepak. Powstaje z nich olej. Uprawia się też np. ziemniaka, buraka cukrowego i cebulę.

12.Łąka

Obszar, na którym rosną różne gatunki roślin, ale przeważają trawy. Wysoką trawę kosi się, suszy i zwozi do stodoły. Zwierzęta jedzą ją zimą.

13.Pastwisko

Obszar trawiasty, na którym bezpośrednio wypasa się zwierzęta: bydło, kozy, owce i konie.

14.Uprawy trwałe

Rośliny, które dają pierwszy plon kilka lat po posadzeniu lub zasianiu. Żyją potem wiele lat i co roku można zbierać ich owoce. Nie trzeba ich co roku siać ani sadzić. W sadach rosną drzewa owocowe, w Polsce głównie jabłonie, śliwy i grusze. W winnicach uprawia się winogrona, a na plantacjach krzewów np. porzeczki i maliny. Należą tu też szkółki, gdzie hoduje się młode drzewka i krzewy.

15.Hodowla zwierząt

Druga najważniejsza gałąź rolnictwa, obok uprawy roślin. Daje produkty spożywcze oraz surowce do produkcji ubrań czy obuwia. Specjalne rodzaje hodowli to pszczelarstwo (pszczoły dla miodu) i hodowla ryb (np. karpi i pstrągów w stawach).

16.Zwierzęta hodowlane

Bydło (krowy) - głównie dla mleka oraz mięsa. Trzoda chlewna (świnie) - przede wszystkim dla mięsa. Drób (kury, kaczki, gęsi, indyki) - głównie dla jajek oraz mięsa, a kaczki i gęsi dają też pióra i puch. Owce i kozy - od owiec wełna na swetry i mleko na sery (np. oscypki), a od kóz mleko.

17.Dobrostan zwierząt

Dobre warunki życia zwierząt: wygodne miejsce do spania, stały dostęp do świeżej wody, odpowiednia temperatura i możliwość ruchu.

18.Produkty pochodzenia roślinnego i zwierzęcego

Roślinne powstają z roślin uprawnych. Chleb żytni robi się z żyta, rodzynki z winogron, cukier z buraków cukrowych, a olej np. z rzepaku. Zwierzęce pochodzą od zwierząt hodowlanych: mięso, jajka, mleko oraz robione z mleka sery, jogurty i masło.

19.Składniki pokarmowe

Organizm potrzebuje ich, żeby był silny, zdrowy i pełen energii. Do najważniejszych grup należą białka, węglowodany, tłuszcze, sole mineralne i witaminy. Ważną rolę odgrywają też woda i błonnik.

20.Białka

Służą do budowy ciała. Potrzebujesz ich, żeby rosnąć. Najwięcej jest ich w mleku, serach, jajach, mięsie, rybach, krewetkach oraz roślinach strączkowych, np. fasoli, grochu i soi.

21.Węglowodany

Dostarczają energię, którą organizm zużywa na naukę, myślenie, czynności życiowe i ruch. Są w owocach, pieczywie, ziemniakach, ryżu, kaszach, makaronach i słodyczach. Należą do nich cukry.

22.Tłuszcze

Są źródłem energii i chronią przed zimnem. Bogate w nie są masło, olej i oliwa, tłuste mięso i ryby, awokado, orzechy, pestki dyni i słonecznika.

23.Witaminy i sole mineralne

Biorą udział we wszystkich procesach życiowych i są niezbędne do wzrostu i rozwoju. Witamina C wzmacnia odporność, A jest ważna dla wzroku i zdrowej skóry, a K wspiera kości. Wapń buduje kości i zęby, żelazo dba o skład krwi, a magnez wspiera pamięć i koncentrację. Są głównie w warzywach, owocach, olejach i rybach.

24.Błonnik

Rodzaj węglowodanów, dzięki którym organizm pracuje prawidłowo. Jest w produktach roślinnych: owocach, warzywach, produktach pełnoziarnistych i fasoli. Pieczywo pełnoziarniste ma go więcej niż białe.

25.Dieta

Po prostu sposób odżywiania się. To słowo nie oznacza głodzenia się.

26.Talerz zdrowego żywienia

Zalecenia naukowców i lekarzy, co jeść każdego dnia. Połowa to warzywa i owoce, ćwierć to produkty bogate w białko, a ćwierć to produkty z węglowodanami.

27.Zasady zdrowego żywienia

Każdego dnia pij około 2 litrów płynów. W popularnych napojach, np. typu cola, jest dużo cukru białego, uznawanego za niezdrowy. O stałych porach jedz 4-5 posiłków dziennie. Gryź dokładnie i powoli: uczucie sytości dociera do mózgu dopiero po około 20 minutach.

28.Etykieta produktu

Podaje dokładny skład i wartość odżywczą, np. w 100 g. Odczytasz z niej wartość energetyczną oraz ilość tłuszczu, węglowodanów, błonnika, białka i soli. Porównując etykiety, znajdziesz produkt z największą ilością danego składnika. Jedna łyżeczka cukru ma masę około 5 g, więc z etykiety napoju policzysz łyżeczki cukru.

29.Papier i tektura

Zrobione są z celulozy, czyli naturalnego materiału roślinnego. Mają chropowatą powierzchnię i małą masę. Są miękkie i chłoną wodę.

30.Szkło

Ma gładką powierzchnię i dużą masę. Jest twarde, więc nie można go zgnieść. Nie chłonie wody i tonie w niej.

31.Metal i plastik

Mają gładką powierzchnię i małą masę. Można je zgnieść. Nie chłoną wody i często pływają po jej powierzchni.

32.Bawełna, wełna i poliester

Bawełna pochodzi z roślin, a wełna od zwierząt. Są to materiały naturalne i chłoną wodę. Poliester to materiał sztuczny, wytwarzany przez człowieka. W dotyku bawełna jest miękka, wełna szorstka, a poliester śliski.

33.Wybór opakowania

To decyzja o tym, jak długo przedmiot będzie obciążał środowisko. Plastik rozkłada się setki lat. Z czasem rozpada się na bardzo małe kawałki, czyli mikroplastik, który mogą zjadać ryby i inne zwierzęta.

34.Segregowanie odpadów

Rozdzielanie śmieci według rodzaju materiału. Rozdzielone odpady można ponownie przetwarzać. Chroni to środowisko i zmniejsza ilość śmieci na wysypiskach.

35.Niebieski pojemnik

Na papier: kartki z zeszytu, gazety, kartony i tekturowe opakowania. Nie wrzucamy tu zatłuszczonego papieru, np. opakowań od pizzy, bo tłuszcz psuje przetwarzanie papieru.

36.Zielony pojemnik

Na szkło: szklane butelki po sokach i napojach, słoiki po dżemie, szklane opakowania po przyprawach. Nie trzeba ich dokładnie myć, wystarczy je opróżnić.

37.Żółty pojemnik

Na metale i tworzywa sztuczne: plastikowe butelki, zakrętki, opakowania po jogurtach, puszki po napojach, folia aluminiowa. Wrzucamy tu też kartony po napojach, bo mają powłokę z tworzywa sztucznego lub aluminium. Butelki i puszki warto zgnieść, bo zajmą dużo mniej miejsca.

38.Brązowy pojemnik

Na śmieci biodegradowalne: resztki warzyw i owoców, skorupki jaj, fusy po kawie i herbacie, zwiędłe kwiaty, liście. Te odpady rozkładają się pod wpływem naturalnych czynników. Powstaje z nich kompost, czyli naturalny nawóz.

39.Czarny pojemnik

Na pozostałe odpady (zmieszane). Ubrań, odpadów niebezpiecznych, elektrośmieci i odpadów budowlanych nie wrzucamy do tego ani do innych pojemników. Takie śmieci przekazujemy do specjalistycznych punktów zbiórki.

40.Recykling i upcykling

Recykling to odzyskiwanie surowców z odpadów i ich ponowne przetwarzanie na nowe produkty. Upcykling (czytaj: apcykling) to takie wykorzystanie starych przedmiotów, żeby powstało z nich coś nowego, np. torba ze starych spodni.