Doświadczenie, mikroskop i kompas - Nowe Poznajemy przyrodę 4

1.Doświadczenie

Badanie przyrodnicze, w którym wpływamy na to, co badamy, i zmieniamy jeden czynnik. Doświadczenie trzeba zaplanować, systematycznie prowadzić i zapisać jego wyniki - wtedy można sprawdzić, czy nie popełniło się błędu, i w razie potrzeby je powtórzyć.

2.Etapy doświadczenia

Zadaj pytanie badawcze. Postaw hipotezę. Zaplanuj przebieg doświadczenia i je przeprowadź. Zapisz obserwacje, czyli wyniki (np. w tabeli, na zdjęciach). Wyciągnij wniosek.

3.Pytanie badawcze

Pytanie, na które szukamy odpowiedzi w doświadczeniu. Zanim je zadamy, zastanawiamy się, czego chcemy się dowiedzieć.

4.Hipoteza

Prawdopodobna odpowiedź na pytanie badawcze. Stawiamy ją przed doświadczeniem, kiedy jeszcze nie wiemy, czy jest prawdziwa.

5.Próby w doświadczeniu

Sytuacje, które porównujemy w doświadczeniu, np. upuszczanie piłeczki na twarde i na miękkie podłoże. Próby powinny się różnić tylko jednym czynnikiem - tym, który badamy. Każdą próbę powtarzamy kilka razy, żeby sprawdzić, czy wynik się powtarza, i uniknąć przypadkowych błędów.

6.Wniosek

Wyjaśnienie wyników doświadczenia, które jest odpowiedzią na pytanie badawcze. Wyciągając wniosek, określamy, czy hipoteza okazała się prawdziwa.

7.Hipoteza potwierdzona i hipoteza obalona

Hipoteza jest potwierdzona, gdy doświadczenie pokaże, że jest prawdziwa, a obalona - gdy pokaże, że jest nieprawdziwa. Np. przypuszczenie, że od miękkiego podłoża piłeczka odbija się wyżej, zostało obalone, bo w doświadczeniu odbijała się niżej niż od twardego.

8.Jak bezpiecznie przeprowadzać doświadczenia?

Postępować zgodnie z opisem doświadczenia, stosować się do poleceń nauczyciela i używać zaleconych środków ochrony, np. okularów i rękawiczek. Nie jeść i nie pić niczego podczas doświadczeń. O wypadku natychmiast powiedzieć nauczycielowi.

9.Substancje niebezpieczne

Substancje, które mogą być groźne, np. denaturat czy woda wapienna. Trzeba wiedzieć, jak się z nimi obchodzić. Każda z nich ma kartę charakterystyki, a na opakowaniu - symbole ostrzegawcze, czyli skrócone informacje o zagrożeniach.

10.Karta charakterystyki

Szczegółowy opis niebezpiecznej substancji. Podaje m.in. jej nazwę i skład, środki ostrożności przy pracy z nią i sposób przechowywania, jak pomóc osobie, która miała z nią kontakt, oraz co robić, gdy substancja przedostanie się do środowiska.

11.Substancja łatwopalna

Substancja, która łatwo może się zapalić. Jej symbol ostrzegawczy to płomień.

12.Substancja żrąca

Substancja, która może poparzyć skórę i poważnie uszkodzić oczy. Jej symbol to ciecz wylewająca się z probówek na dłoń i na powierzchnię.

13.Substancja drażniąca

Substancja, która może podrażnić oczy, skórę lub płuca, jeśli się do nich dostanie. Jej symbol to wykrzyknik.

14.Substancja toksyczna

Substancja trująca. Jej symbol to czaszka i skrzyżowane kości.

15.Substancja szkodliwa dla środowiska

Substancja, która po przedostaniu się do środowiska może zagrażać roślinom i zwierzętom. Jej symbol to uschnięte drzewo i martwa ryba.

16.Mikroskop optyczny

Przyrząd, którego używamy na lekcjach przyrody do oglądania obiektów niewidocznych gołym okiem, a nawet pod lupą. Powiększa je od kilkudziesięciu do tysiąca razy, np. w liściu powiększonym 400 razy widać pojedyncze komórki.

17.Co możemy odkryć dzięki obserwacjom mikroskopowym?

Pod mikroskopem zobaczysz np. małe włoski na liściach pokrzywy - są wypełnione parzącą substancją i łamią się przy dotyku. W wodzie z kałuży dostrzeżesz pantofelka, a na odnóżach muchy - pazurki i lepkie poduszeczki, dzięki którym mucha chodzi po suficie. Widać też krwinki czerwone z barwnikiem, który nadaje krwi czerwony kolor.

18.Preparat mikroskopowy

Cienka próbka, np. kawałek rośliny lub kropla wody, umieszczona między dwoma szkiełkami. Musi być bardzo cienka, żeby przenikało przez nią światło. Można ją przygotować samodzielnie albo użyć gotowej.

19.Budowa mikroskopu optycznego

Części optyczne (okular, obiektyw, źródło światła) umożliwiają powiększanie i obserwowanie obrazu. Części mechaniczne (rewolwer, stolik, śruba makrometryczna i śruba mikrometryczna) służą do ustawiania mikroskopu i utrzymywania go w odpowiedniej pozycji.

20.Okular

Część optyczna mikroskopu, w którą patrzymy. Powiększa obraz utworzony przez obiektyw. Jest na nim oznaczenie powiększenia, np. 10×, czyli 10 razy.

21.Obiektyw

Część optyczna mikroskopu, która powiększa oglądany obraz. Na jego obudowie zapisano powiększenie, np. 15×. Obiektyw zmieniamy za pomocą rewolweru.

22.Źródło światła

Część optyczna mikroskopu, która oświetla preparat. Jest nim lampka albo lusterko.

23.Rewolwer

Część mechaniczna mikroskopu, która umożliwia zmianę obiektywu, a tym samym powiększenia.

24.Stolik

Część mechaniczna mikroskopu, na której kładziemy preparat.

25.Śruba makrometryczna i śruba mikrometryczna

Części mechaniczne mikroskopu do ustawiania ostrości. Śruba makrometryczna (większe pokrętło) pozwala ustawić przybliżoną ostrość obrazu, a śruba mikrometryczna (mniejsze pokrętło) - dokładną.

26.Powiększenie mikroskopu

Liczba, która mówi, ile razy mikroskop powiększa obraz. Obliczamy ją, mnożąc powiększenie obiektywu przez powiększenie okularu, np. obiektyw powiększający 20 razy i okular powiększający 5 razy dają powiększenie 100 razy.

27.Jak obserwować preparat pod mikroskopem?

Zaczynamy od obiektywu o najmniejszym powiększeniu, bo łatwiej wtedy odszukać obiekt. Oświetlamy pole widzenia i kładziemy preparat na stoliku. Patrząc z boku, zbliżamy stolik do obiektywu śrubą makrometryczną, żeby nie zniszczyć preparatu. Potem, patrząc w okular, oddalamy stolik, aż zobaczymy obraz, i ustawiamy ostrość śrubą mikrometryczną.

28.Kompas

Przyrząd, który wskazuje kierunek północny. Pomaga orientować się w terenie i swobodnie się po nim poruszać, a także odnaleźć drogę, gdy zabłądzimy.

29.Budowa kompasu

Kompas składa się z tarczy, na której zaznaczono kierunki geograficzne, oraz z igły magnetycznej - wskazówki, która swobodnie się obraca. Czerwony koniec igły zawsze wskazuje północ.

30.Kierunki główne

Cztery kierunki geograficzne: północ (N), wschód (E), południe (S) i zachód (W). Ich skróty pochodzą od angielskich nazw: North, East, South, West.

31.Kierunki pośrednie

Cztery kierunki leżące pomiędzy kierunkami głównymi: północny wschód (NE), południowy wschód (SE), południowy zachód (SW) i północny zachód (NW). Np. północny zachód leży między północą a zachodem.

32.Róża kierunków (róża wiatrów)

Rysunek, na którym razem przedstawiono wszystkie kierunki geograficzne: cztery główne i cztery pośrednie.

33.Widnokrąg

Linia, na której powierzchnia Ziemi styka się z niebem. Kierunki geograficzne biegną od nas do punktów leżących daleko na widnokręgu. Na pełnym morzu widnokrąg wygląda jak okrąg dookoła nas.

34.Jak wyznaczyć kierunki geograficzne za pomocą Słońca?

O godzinie 12.00 Słońce jest na południu. Gdy staniemy wtedy tyłem do Słońca, nasz cień wskaże północ, wschód będzie po prawej stronie, zachód po lewej, a południe za plecami. Ten sposób działa, gdy Słońca nie zasłaniają chmury.

35.Jak wyznaczyć kierunki geograficzne za pomocą kompasu?

Trzymamy kompas płasko, z dala od magnesów i metalowych przedmiotów, które zaburzają jego wskazania. Gdy igła się zatrzyma, obracamy się z kompasem tak, aby litera N na tarczy pokryła się z igłą. Wtedy stoimy twarzą do północy: za plecami jest południe, po prawej wschód, a po lewej zachód.