Życie na lądzie i w lesie - Nowe Poznajemy przyrodę 4

1.Środowisko lądowe i środowisko wodne

Dwa główne typy środowisk, w których żyją organizmy. Środowisko wodne to oceany, morza, rzeki i jeziora. Do środowiska lądowego należą m.in. lasy, łąki, pola, góry i miasta. Panują w nich inne warunki, np. inna temperatura, ilość wody i ilość tlenu.

2.Cechy środowiska lądowego

Ograniczony dostęp do wody, bo woda występuje tylko w niektórych miejscach. Częste i duże zmiany temperatury, związane z pogodą i porami roku. Powietrze, które zawiera dużo tlenu. Środowisko lądowe jest też bardzo zróżnicowane: inne warunki panują w koronach drzew, na łące i w glebie.

3.Przystosowanie

Cecha organizmu, która pomaga mu żyć w konkretnym środowisku, np. igły sosny pokryte woskiem albo pióra bociana.

4.Zwierzęta, które biegają, chodzą i skaczą

Mają silne kończyny, które utrzymują ciężar całego ciała. Przykładem jest koń - jego kończyny są zakończone kopytami, które chronią przed urazami.

5.Zwierzęta, które wspinają się po drzewach

Mają kończyny zakończone ostrymi pazurami, którymi wbijają się w korę drzew i nie spadają. Przykładem jest wiewiórka, której długi ogon pomaga utrzymywać równowagę.

6.Zwierzęta pełzające

Zwierzęta, które nie mają kończyn. Dzięki temu np. dżdżownica łatwo przeciska się przez gęstą roślinność i zagłębia się w glebę.

7.Zwierzęta latające

Mają skrzydła przymocowane do silnych mięśni, a ich ciało jest bardzo lekkie w porównaniu z jego wielkością. Latanie wymaga dużo energii, która jest uwalniana podczas oddychania komórkowego, dlatego zwierzęta te pobierają dużo tlenu. Przykłady: ważka i jaskółka.

8.Przystosowania sosny do życia na lądzie

Igły pokryte woskiem chronią przed parowaniem i utratą wody. Aparaty szparkowe w liściach pozwalają pobierać tlen z powietrza. Długie korzenie zapewniają stały dostęp do wody i utrzymują drzewo w glebie. Mocny i elastyczny pień utrzymuje ciężar drzewa i chroni je przed złamaniem. Gruba kora chroni przed uszkodzeniami, gwałtownymi zmianami temperatury i utratą wody.

9.Przystosowania bociana do życia na lądzie

Silne nogi utrzymują ciężar ciała i pozwalają chodzić po lądzie, a skrzydła - poruszać się w powietrzu. Pióra chronią przed zmianami temperatury, wiatrem i słońcem. Płuca umożliwiają oddychanie tlenem z powietrza. Jaja są okryte skorupką, która chroni je przed parowaniem i utratą wody.

10.Drzewo

Wysoka roślina o grubej, zdrewniałej łodydze, którą nazywamy pniem. Z pnia wyrastają gałęzie, na których rosną liście. Gałęzie wraz z liśćmi tworzą koronę drzewa.

11.Drzewa liściaste i iglaste

Drzewa dzielimy według postaci liści. Drzewa liściaste mają liście w postaci szerokich blaszek, a drzewa iglaste - w postaci wąskich igieł, jak sosna i świerk.

12.Rodzaje lasów

W lesie liściastym najwięcej jest drzew liściastych, a w lesie iglastym - drzew iglastych. W lesie mieszanym drzew liściastych i iglastych jest mniej więcej tyle samo.

13.Warstwy lasu

Las ma budowę warstwową - przypomina czteropiętrowy budynek. Od góry są to: korony drzew, podszyt, runo i ściółka. W każdej warstwie panują inne warunki, dlatego żyją w nich inne organizmy.

14.Korony drzew (warstwa lasu)

Warstwa lasu, do której dociera najwięcej światła. Wieje tu silny wiatr, a wilgotność jest niewielka. Tworzą ją korony drzew, np. sosny, dębu, brzozy i klonu.

15.Podszyt

Warstwa lasu, którą tworzą krzewy i młode drzewa, np. leszczyna pospolita, jałowiec pospolity, kalina koralowa i bez czarny. Dociera tu mniej światła niż do koron drzew, a wiatr jest słabszy. Wilgotność jest za to większa.

16.Runo leśne

Warstwa lasu, którą tworzą mchy, paprocie i niskie rośliny zielne, np. borówka czarna i fiołek wonny. Można tu też znaleźć grzyby, np. pieprznik jadalny (kurkę). Dociera tu mało światła, wilgotność jest duża, a wiatr wieje słabo.

17.Ściółka

Warstwa lasu, którą tworzą szczątki roślin i zwierząt - głównie opadłe liście drzew i krzewów. To najciemniejsza i najwilgotniejsza warstwa lasu, w której nie wieje wiatr. Żyją w niej m.in. mrówka rudnica i dżdżownica.

18.Funkcje lasu

Las jest miejscem życia roślin, grzybów i zwierząt. Rośliny leśne produkują tlen, pochłaniają dwutlenek węgla i oczyszczają powietrze. Las zatrzymuje wodę z opadów, co ogranicza powodzie. Dostarcza drewna, z którego robi się m.in. meble i papier, oraz pożywienia: grzybów, owoców i ziół. Jest też miejscem wypoczynku.

19.Puszcza

Las, który rośnie bez wpływu człowieka. Kiedyś puszcza pokrywała prawie całą Polskę, ale z czasem ludzie ją wycinali, głównie pod uprawę ziemi. Dziś lasy zajmują około 1/3 powierzchni kraju.

20.Wpływ człowieka na lasy

Człowiek szkodzi lasom, gdy je wycina, buduje przez nie autostrady, zanieczyszcza powietrze, zaśmieca lasy i wznieca w nich ogień. Zwierzęta tracą wtedy dom i możliwość swobodnego przemieszczania się. Największym zagrożeniem dla lasów są pożary, a najwięcej z nich wywołują ludzie. Człowiek pomaga lasom, gdy sadzi nowe drzewa, buduje przejścia dla zwierząt i przestrzega zasad zachowania w lesie.

21.Jak odpowiedzialnie zachowywać się w lesie?

Nie biwakuj poza wyznaczonymi miejscami i nie zostawiaj śmieci - szklane butelki mogą wzniecić pożar. Ogniska rozpalaj tylko w wyznaczonych paleniskach, bo sucha ściółka może się zapalić od jednej iskry. Zachowuj się cicho, bo spłoszone zwierzęta mogą porzucić młode. Nie niszcz roślin. Nie karm zwierząt, bo dokarmiane często przestają same szukać pokarmu.

22.Jak las odradza się po pożarze?

Las płonie szybko, a rośnie powoli. Po pożarze zostają zwęglone pnie. Po 2-3 latach teren porastają mchy, trawy i pokrzywy, po 5-20 latach wyrastają krzewy i młode drzewka, a dopiero po 50-100 latach las wygląda podobnie jak przed pożarem.

23.Ślady obecności zwierząt w lesie

Większość leśnych zwierząt się ukrywa, ale można usłyszeć ich odgłosy albo znaleźć ślady, np. tropy. Najwyraźniejsze tropy znajdziesz wczesnym rankiem na miękkim podłożu, np. na śniegu, błocie lub wilgotnej ziemi. Najłatwiej zauważyć owady i ptaki, a najtrudniej - duże zwierzęta.

24.Bezpieczne zachowanie w lesie

Nie wchodź do lasu bez opieki dorosłych, bo łatwo się zgubić. Nie jedz nieznanych roślin ani grzybów, bo mogą być trujące. Nie zbliżaj się do dzikich zwierząt, zwłaszcza takich, które zachowują się przyjaźnie - mogą być niebezpieczne lub przenosić groźne choroby. Lis, który nie ucieka, może być chory na wściekliznę, czyli groźną chorobę, która może prowadzić do śmierci.

25.Niebezpieczne organizmy w lesie

Grzyby trujące: muchomor czerwony i muchomor zielonawy. Rośliny trujące: kruszyna pospolita i zawilec gajowy. Niebezpieczne zwierzęta: żmija zygzakowata, która jest jadowita, i ropucha szara, która jest trująca.

26.Borowik szlachetny

Grzyb jadalny. Ma brązowy kapelusz oraz jasny i gruby trzon.

27.Koźlarz czerwony

Grzyb jadalny. Ma czerwony kapelusz, a jego długi, jasny trzon pokrywają ciemne łuski.

28.Goryczak żółciowy

Grzyb niejadalny. Jego trzon jest pokryty siateczką, a spód kapelusza u starszych grzybów jest lekko różowy.

29.Hubiak pospolity

Grzyb niejadalny, który rośnie na pniach drzew. Ma kształt kopyta, a jego kapelusz ma paski.

30.Muchomor czerwony

Grzyb trujący. Ma czerwony kapelusz z białymi kropkami i biały trzon z pierścieniem.

31.Muchomor zielonawy

Grzyb trujący. Ma zielonkawy kapelusz, a jego trzon ma pierścień i bulwiastą podstawę w białej osłonce.

32.Buk zwyczajny

Drzewo liściaste. Ma jajowate liście z włoskami na brzegach. Jego owoce to orzechy otoczone brunatną okrywą, na której są wyrostki.

33.Świerk pospolity

Drzewo iglaste. Ma krótkie, sztywne i ostro zakończone igły, które wyrastają pojedynczo. Jego szyszki są podłużne i zwisające.

34.Kruszyna pospolita

Roślina trująca. Ma jajowate liście i kuliste owoce - najpierw czerwone, a potem fioletowoczarne.

35.Głóg jednoszyjkowy

Roślina, która ma liście o silnie powcinanych brzegach i gałęzie z cierniami. Jej owoce są jajowate i mięsiste.

36.Szczawik zajęczy

Roślina leśna o trójlistkowych liściach w kształcie serca. Ma białe kwiaty z wyraźnymi fioletoworóżowymi żyłkami.

37.Zawilec gajowy

Roślina trująca. Ma liście z głębokimi wcięciami i długimi ogonkami oraz białe kwiaty z 6-8 płatkami i żółtym środkiem.

38.Żmija zygzakowata

Wąż jadowity. Ma trójkątną głowę, charakterystyczny wzór na grzbiecie i wąską, pionową źrenicę.

39.Ropucha szara

Zwierzę trujące. Ma suchą, chropowatą skórę i wypuklenia za oczami. Ma krótkie tylne nogi, dlatego nie skacze, lecz kroczy.