Gleba, rośliny i zwierzęta w okolicy - Nowe Poznajemy przyrodę 4

1.Gleba

Naturalna warstwa przykrywająca skały. Jest podłożem, z którego wyrastają rośliny.

2.Jak powstaje gleba?

Bardzo wolno - przez setki, a nawet tysiące lat - ze skał i z udziałem organizmów. Skały pękają i kruszą się na okruchy, zasiedlają je bakterie, mchy i grzyby, a z ich szczątków powstaje próchnica glebowa. Potem glebę zasiedlają coraz większe organizmy.

3.Próchnica glebowa

Nieożywiony składnik gleby, który powstaje dzięki organizmom i z ich szczątków. Gromadzi się na powierzchni gleby i ma kolor ciemnobrązowy lub ciemnoszary.

4.Składniki gleby

Ożywione: organizmy glebowe (bakterie, grzyby i zwierzęta), grzybnia i korzenie roślin. Nieożywione: próchnica glebowa, okruchy skał, woda i powietrze.

5.Organizmy glebowe

Organizmy żyjące w glebie, np. bakterie, grzyby i zwierzęta, takie jak dżdżownice, mrówki i krety. Śladami ich obecności są kanaliki lub korytarze w glebie.

6.Grzybnia

Podziemne części grzybów, które najczęściej wyglądają jak białe nitki. To ożywiony składnik gleby.

7.Jakie poziomy ma gleba?

Poziomy glebowe to warstwy gleby widoczne w jej przekroju, podobne do warstw tortu. Różnią się kolorem i składnikami. Na górze leży poziom próchniczny, niżej głębsze poziomy, a najgłębiej skała, z której powstała gleba. Im głębiej, tym mniej składników ożywionych, a więcej skały.

8.Czym wyróżnia się poziom próchniczny?

To najwyższy poziom glebowy, leżący na powierzchni gleby. Ma najwięcej składników ożywionych, wody i innych składników potrzebnych roślinom do wzrostu. Im jest grubszy i ciemniejszy, tym lepiej gleba nadaje się do uprawy roślin.

9.Dlaczego gleba jest ważna?

Jest podłożem, z którego rośliny pobierają wodę i inne składniki potrzebne do życia. Rosną w niej rośliny uprawne (zboża, owoce, warzywa), które dają ludziom pożywienie. Jest miejscem życia zwierząt, np. dżdżownic, mrówek i kretów. Po obfitych deszczach chłonie wodę jak gąbka, więc zapobiega powodziom, a zanieczyszczenia z wody zatrzymuje jak filtr.

10.Badanie gleby w okolicy

Badanie, które pozwala poznać cechy gleby i sprawdzić, czy nadaje się pod uprawę roślin. Najłatwiej prowadzić je tam, gdzie gleba jest odsłonięta, np. na ścianie wykopu. Można też wykopać dół o głębokości 30-50 cm, który po badaniu trzeba zasypać.

11.Badane cechy gleby

Grubość poziomu próchnicznego (mierzymy ją taśmą mierniczą w centymetrach), barwa, struktura, uziarnienie i obecność organizmów.

12.Co mówi barwa gleby?

Barwa szara lub ciemnobrązowa wskazuje na próchnicę glebową, czerwonawa lub brązowa - na żelazo, a jasnoszara lub jasnożółta - na dużo skał, takich jak piasek lub wapień.

13.Jaką strukturę może mieć gleba?

Struktura mówi, czy w glebie powstają bryłki, jaką mają wielkość i jaki kształt. Gleba o strukturze sypkiej się przesypuje, gruzełkowa ma małe bryłki (gruzełki), a zbita - duże, zwarte bryły. Między gruzełkami zatrzymuje się woda i zbiera się powietrze, co sprzyja roślinom.

14.Uziarnienie

Cecha gleby, która mówi, jakie ziarna skalne w niej przeważają. Gleba piaszczysta zawiera dużo ziaren piasku, gliniasta - dużo gliny, a kamienista - dużo odłamków skał (kamieni).

15.Jak rodzaj gleby wpływa na wzrost roślin?

Sprawdzamy to, wysiewając nasiona jednej rośliny (np. rzeżuchy) do ziemi ogrodniczej i do gleby z okolicy, przy takim samym podlewaniu i w tym samym miejscu. Ziemia ogrodnicza zawiera dużo próchnicy i ma strukturę gruzełkową. Rośliny rosną inaczej w różnych glebach, dlatego nie każda gleba nadaje się do ich uprawy.

16.Jak woda w glebie wpływa na wzrost roślin?

Rośliny pobierają większość wody potrzebnej do życia z gleby, za pomocą korzeni. Gdy jedną doniczkę podlewamy, a drugiej nie, widać, że w wilgotnej glebie rośliny rosną lepiej niż w suchej.

17.Jaka gleba jest dobra dla roślin?

Taka, która zawiera dużo próchnicy i wodę. Ma gruby i ciemny poziom próchniczny oraz strukturę gruzełkową, a żyje w niej wiele organizmów.

18.Po co uprawiamy rośliny w domu?

Rośliny zdobią pomieszczenia, produkują tlen i nawilżają powietrze, a niektóre, np. paprotka, nawet je oczyszczają. Dzięki nim poznajemy przyrodę i uczymy się systematyczności. Niektóre, np. mięta i bazylia, są przyprawami.

19.Lipa drobnolistna

Drzewo o grubym pniu i okazałej koronie. Ma liście w kształcie serca i kuliste, twarde owoce ze skrzydełkami.

20.Brzoza brodawkowata

Drzewo, które ma na pniu białą korę z czarnymi plamkami, małe trójkątne liście i długie, cienkie, zwisające gałęzie.

21.Śnieguliczka biała

Krzew o drobnych, okrągławych liściach i kulistych, białych owocach, które utrzymują się przez całą zimę.

22.Róża dzika

Krzew o łodygach z kolcami, pachnących różowych lub białych kwiatach i jajowatych, ciemnoczerwonych owocach.

23.Koniczyna biała

Niska roślina o rozgałęziającej się łodydze, liściach złożonych z trzech części i białych kwiatach.

24.Babka lancetowata

Roślina o podłużnych liściach wyrastających przy ziemi i owocach zebranych w kłos na długiej, bezlistnej łodydze.

25.Dlaczego hodujemy zwierzęta?

Tysiące lat temu ludzie udomowili m.in. kury, kozy, owce i bydło, żeby mieć pożywienie i ubrania. Dziś trzymamy w domach np. psy, koty, chomiki, papugi i ryby - uczą nas odpowiedzialności i systematyczności. Wszystkie potrzebują pokarmu, wody, schronienia i ruchu, a czasem pomocy weterynarza.

26.Dlaczego pająki w domach są sprzymierzeńcami ludzi?

Bo polują na muchy i komary, więc pomagają ludziom. W naszych domach żyje np. pająk kątnik.

27.Które zwierzęta w domu przynoszą szkody?

Wołki zbożowe, karaluchy (karaczany), mole i pluskwy - niszczą nasze rzeczy lub zagrażają zdrowiu ludzi. Rybiki cukrowe nam nie pomagają, ale też nie szkodzą.

28.Jakie dzikie zwierzęta spotkamy w pobliżu domów?

W pobliżu domów najwięcej jest ptaków i owadów - to je najłatwiej zauważyć. Nocą pojawiają się większe zwierzęta, np. jeże, lisy, sarny i dziki - nie wolno do nich podchodzić, bo mogą być niebezpieczne. Zwierzęta przychodzą do miast po pożywienie i schronienie, a przyciągają je też rośliny sadzone przez ludzi.

29.Gawron

Ptak o czarnych piórach z fioletowym połyskiem i wypukłej głowie. Wokół dzioba ma jasną plamę bez piór.

30.Jak odróżnić wronę od kawki?

Oba ptaki mają czarne i szare pióra. Wrona ma czarną głowę i skrzydła, szary tułów i masywny czarny dziób. Kawka ma dużą głowę o siwym tyle i bokach oraz krótki dziób i ogon.

31.Sroka

Ptak o czarnych i białych piórach i bardzo długim czarnym ogonie. Jej skrzydła i ogon mają metaliczny połysk.

32.Jak odróżnić szpaka od samca kosa?

Oba ptaki mają czarne pióra i żółty dziób. Szpak ma pióra z białymi plamkami i metalicznym połyskiem, a samiec kosa - pióra bez plamek i żółtą obwódkę wokół oczu.

33.Skorek pospolity (szczypawka)

Owad o długim i wąskim, brązowym ciele zakończonym szczypcami i o żółtych odnóżach.

34.Biedronka siedmiokropka

Owad z siedmioma czarnymi kropkami na czerwonych skrzydłach. Przednia część jej ciała jest czarna z białymi plamkami.

35.Rusałka pokrzywnik

Motyl o pomarańczowych skrzydłach z czarnymi i niebieskimi plamkami na końcach. Na przednich skrzydłach ma czarne i żółte plamy.