Woda w środowisku, krainy Polski i pogoda - To nasz świat. Przyroda 4

1.Gdzie występuje woda na Ziemi?

W powietrzu, na powierzchni Ziemi (wody powierzchniowe) i pod nią (wody podziemne). Oceany i morza pokrywają większość planety. Woda jest też m.in. w roślinach, zwierzętach i grzybach.

2.Woda w powietrzu

Występuje w trzech stanach skupienia. Para wodna to gaz, a w chmurach są kropelki wody lub kryształki lodu. Deszcz, śnieg i grad to też woda.

3.Wody podziemne

Woda pod powierzchnią Ziemi, w stanie ciekłym lub stałym. Często wypełnia puste przestrzenie między skałami.

4.Lodowce i lądolody

Woda w stanie stałym, która występuje na lądzie. Lądolód to rozległa pokrywa lodowa zajmująca dużą powierzchnię kontynentu, np. na Antarktydzie.

5.Wody stojące i wody płynące

W wodach stojących woda się nie przemieszcza, np. jezioro, bagno. W wodach płynących woda płynie, np. rzeka, strumień, potok. Czy woda płynie, sprawdzisz listkiem lub gałązką: wrzuć je do wody i obserwuj ich ruch.

6.Wody naturalne i sztuczne

Wody sztuczne utworzył człowiek, np. sztuczne stawy, sztuczne jeziora i kanały. Wody naturalne to np. jezioro, bagno, rzeka, strumień i potok.

7.Ciek

Każda woda płynąca, np. rzeka, strumień lub potok. Ciek ma początek i koniec.

8.Źródło

Miejsce, w którym woda wypływa spod powierzchni ziemi. Niektóre cieki zaczynają się w jeziorze lub na mokradle albo wypływają z topniejącego lodowca.

9.Ujście

Koniec cieku. To miejsce, w którym woda wpływa do oceanu, morza lub jeziora.

10.Dopływ

Ciek, którego wody wpływają do innego cieku, np. rzeka wpadająca do innej rzeki.

11.System rzeczny

Rzeka wraz ze wszystkimi swoimi dopływami. Jego główne elementy to źródło (początek), dopływ, rzeka główna (uchodzi do morza) i ujście (koniec).

12.Jezioro

Naturalny śródlądowy zbiornik wodny, który wypełnia zagłębienie terenu. Największe jezioro w Polsce to Śniardwy.

13.Bagno

Teren, gdzie podłoże jest stale podmokłe. Inaczej mokradło. Może powstać obok jeziora lub rzeki, w zagłębieniu terenu albo tam, gdzie skały słabo przepuszczają wodę.

14.Rzeka

Duży ciek. Rzeki mogą mieć kilka kilometrów, a te największe nawet tysiące kilometrów. Najdłuższa rzeka w Polsce to Wisła (1022 km).

15.Strumień

Niewielki ciek, krótszy i węższy niż rzeka. Często występuje na terenach płaskich i nizinnych.

16.Potok

Niewielki ciek, który występuje zwykle w górach i na wyżynach. Woda płynie w nim szybko.

17.Rola rzek i jezior

Ludzie od wieków budowali nad nimi osady, bo dają wodę pitną i wodę do nawadniania upraw. Służą też do hodowli i poławiania ryb oraz jako szlaki transportowe. Są miejscem życia roślin i zwierząt, atrakcją turystyczną i miejscem odpoczynku. Gromadzą nadmiar wody w czasie opadów i roztopów, co zmniejsza ryzyko powodzi i zapobiega suszom.

18.Pasy krajobrazowe

Obszary o podobnych wysokościach nad poziomem morza i cechach ukształtowania terenu. W Polsce jest ich pięć, od północy: pas pobrzeży, pojezierzy, nizin, wyżyn i gór. Teren wznosi się stopniowo od morza na północy w stronę gór na południu.

19.Pas pobrzeży

Tereny nad Morzem Bałtyckim. Ciągną się tu głównie piaszczyste plaże, a w niektórych miejscach strome brzegi zwane klifami. Krainy to m.in. Pobrzeże Koszalińskie i Pobrzeże Gdańskie.

20.Pas pojezierzy

Tereny w północnej części kraju, o największej liczbie jezior w Polsce: jest ich kilka tysięcy. Są tu też łagodne wzgórza, wielkie głazy i rozległe lasy. Krainy to m.in. Pojezierze Pomorskie, Pojezierze Mazurskie i Pojezierze Wielkopolskie.

21.Jak lądolód ukształtował pojezierza?

Kilkanaście tysięcy lat temu dużą część Polski pokrywał lądolód. Gdy lód stopniał, zostawił łagodne wzgórza, wielkie głazy i zagłębienia. W zagłębieniach utworzyły się jeziora.

22.Pas nizin

Ogromny obszar równinny w środkowej części kraju. Wysokości nie przekraczają tu 300 m n.p.m. Teren jest płaski lub lekko falisty. Jest tu mało lasów, a większość terenu zajmują obszary rolnicze: pola uprawne i pastwiska. Krainy to m.in. Nizina Podlaska, Nizina Mazowiecka, Nizina Wielkopolska i Nizina Śląska.

23.Pas wyżyn

Krainy na wysokości od 300 do 500 m n.p.m., często o pagórkowatym terenie. Na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej są jasne skały wapienne, a na Wyżynie Lubelskiej wąwozy wyżłobione przez wody deszczowe. Inne krainy to Wyżyna Małopolska i Wyżyna Śląska.

24.Pas gór

Tereny położone najwyżej, powyżej 500 m n.p.m. Dwa główne łańcuchy górskie w Polsce to Sudety na południowym zachodzie i Karpaty na południu. Dzielą się na pasma. Wiele z nich to dość niskie góry o łagodnych zboczach.

25.Tatry

Najwyższe pasmo górskie w Polsce, położone w Karpatach. Są wysokie i skaliste, pełne stromych ścian, szczytów i wodospadów.

26.Pogoda

Warunki panujące w danym momencie w powietrzu na danym obszarze. Jest zmienna i zależy od miejsca: w sąsiedniej miejscowości może być inna.

27.Składniki pogody

Temperatura powietrza, zachmurzenie, wiatr (jego kierunek i siła), opady i osady atmosferyczne. Także zjawiska atmosferyczne, np. burza, tęcza, mgła, trąba powietrzna, zamieć śnieżna.

28.Przyrządy do badania pogody

Termometr mierzy temperaturę powietrza, a deszczomierz ilość opadów. Wiatromierz mierzy prędkość wiatru, a kierunek wiatru można sprawdzić chorągiewką.

29.Termometr

Przyrząd do pomiaru temperatury powietrza w stopniach Celsjusza (°C). Ciecz w jego rurce podnosi się, gdy temperatura rośnie. Temperaturę powietrza mierzy się na wysokości 2 m nad ziemią, w miejscu zacienionym. Termometr za oknem pokazuje temperaturę w tym miejscu, a strona z pogodą średnią dla większego obszaru.

30.Odczuwalna temperatura powietrza

Odczuwany przez człowieka stopień ciepła lub zimna. Często różni się od temperatury z termometru, bo zależy też od wiatru i wilgotności powietrza. Wiatr sprawia, że jest niższa niż rzeczywista.

31.Wilgotność powietrza

Zawartość pary wodnej w powietrzu.

32.Zachmurzenie

Stopień pokrycia nieba przez chmury. Ocenia się je wzrokiem i opisuje słowami: brak zachmurzenia, niewielkie, duże, całkowite.

33.Wiatr

Poziomy przepływ powietrza. Określa się jego kierunek i siłę. Prędkość wiatru mierzy wiatromierz, czyli urządzenie z wiatrakiem, który obraca się pod wpływem wiatru.

34.Kierunek wiatru

Strona świata, z której wiatr wieje, a nie ta, do której wieje. Wiatr z północy to wiatr północny. Wiatr wieje z przeciwnej strony niż ta, w którą skierowała się chorągiewka.

35.Opady atmosferyczne

Woda w postaci ciekłej lub stałej, która spada z chmur na powierzchnię Ziemi. Deszcz to opad kropelek wody, a bardzo drobny i słaby deszcz to mżawka. Śnieg to płatki z małych kryształków lodu. Grad to twarde, półprzezroczyste kulki lodu.

36.Deszczomierz

Otwarty od góry pojemnik ze skalą, do którego wpadają opady. Odczytujemy z niego w milimetrach (mm) wysokość warstwy wody. W Polsce suma opadów w ciągu roku wynosi ok. 600 mm.

37.Osady atmosferyczne

Tworzą się na wychłodzonych powierzchniach z przemian pary wodnej lub ciekłej wody. Rosa to kropelki wody, szron to kryształki lodu, a gołoledź to cienka warstwa lodu na chodnikach i jezdniach.

38.Jaka pogoda bywa niebezpieczna wiosną i latem?

Burze z piorunami i opady gradu. Rzadsze, ale bardzo niebezpieczne są trąby powietrzne i porywiste wiatry. Latem są też upały i deszcze nawalne, czyli krótkotrwałe, ale ulewne. Deszcze nawalne mogą podtapiać tereny, budynki i drogi.

39.Jaka pogoda bywa niebezpieczna jesienią i zimą?

Jesień kojarzy się z gęstymi mgłami, które bardzo pogarszają widoczność na drogach, i z silnymi wichurami. Zimą są to zawieje, zamiecie śnieżne i gołoledź. Zawieja to opad śniegu z silnym wiatrem. Zamieć to silny wiatr wzbijający śnieg w powietrze. Gołoledź powstaje, gdy deszcz zamarza na zimnej ziemi.

40.Alert RCB

Powiadomienie z ostrzeżeniem, które dostają mieszkańcy zagrożonych obszarów, gdy prognozy zapowiadają niebezpieczne zjawiska. Mówi, jak się przygotować. Przy porywistym wietrze: zabezpiecz rzeczy, które wiatr może porwać. Przy gwałtownych burzach: unikaj otwartych przestrzeni.