Przyroda
Badacz, kierunki świata i kodeks przyrodnika - To nasz świat. Przyroda 4
Sprawdzony zestawZestaw uczy etapów metody naukowej i odróżniania faktów od opinii. Poznasz kierunki świata, kompas i różę wiatrów, a także kodeks młodego przyrodnika, czas rozkładania się śmieci i przygotowania do wyprawy.
Zestaw do podręcznika
Dział I, cz. 2. Spotkania z przyrodą: jak zostać dobrym badaczem, kierunki świata, kodeks przyrodnika
To nasz świat. Przyroda 4. Podręcznik. Edycja 2026 (GWO) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
48 pytań w 5 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Metoda naukowa, fakty i opinie
Etap 1 · 12 fiszek · 10 pytań
Etap 2: Cień i kierunki świata
Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 3: Kompas i róża wiatrów
Etap 3 · 6 fiszek · 9 pytań
Etap 4: Kodeks młodego przyrodnika
Etap 4 · 8 fiszek · 10 pytań
Etap 5: Śmieci i plan wyprawy
Etap 5 · 7 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Czy zmysły zawsze mówią prawdę?
Nie. Zmysły bywają zawodne i mogą wprowadzać w błąd. Ogrzanej ręce letnia woda wydaje się zimna, a ochłodzonej ręce - ciepła.
2.Przyrządy pomiarowe
Badacz używa ich, bo zmysły bywają zawodne. Dają dokładne informacje zgodne z rzeczywistością. Temperaturę wody mierzy się termometrem.
3.Badacz
Ktoś, kto obserwuje, zadaje pytania, proponuje odpowiedzi i sprawdza, czy są dobre.
4.Metoda naukowa
Sposób działania badacza, który chce odkryć prawdę o przyrodzie. Etapy po kolei: obserwacja i pytanie, hipoteza, doświadczenie lub obserwacja, wyniki, wniosek.
5.Pytanie badawcze
Pytanie, które zadajesz, gdy zauważysz coś ciekawego i chcesz wiedzieć, dlaczego tak się dzieje. Należy do pierwszego etapu metody naukowej.
6.Hipoteza
Próbna odpowiedź na pytanie badawcze, którą trzeba sprawdzić. Można ją zacząć od słów: „Wydaje mi się, że dzieje się tak, ponieważ...”. To drugi etap metody naukowej.
7.Doświadczenie lub obserwacja
Trzeci etap metody naukowej. Planujesz go i wykonujesz, aby sprawdzić hipotezę. Warto go powtórzyć kilka razy.
8.Wyniki
Czwarty etap metody naukowej. Opisujesz, co udało się zaobserwować, i gromadzisz fakty.
9.Wniosek
Ostatni etap metody naukowej. Analizujesz wyniki i sprawdzasz, czy potwierdzają hipotezę. Jeśli tak, pozostaje ona dobrym wyjaśnieniem zjawiska. Jeśli nie, odrzucasz ją.
10.Fakt
Coś, co się wydarzyło lub istnieje w rzeczywistości. Fakt można zawsze sprawdzić i udowodnić, np. „W tym piórniku są 4 kredki”.
11.Opinia
Przekonanie lub odczucie jakiejś osoby, np. „Ten piórnik jest ładny”. Opinii nie da się udowodnić. Na ten sam temat różne osoby mogą mieć odmienne opinie.
12.Dlaczego badacz opiera się na faktach?
Bo fakty nie zależą od poglądów, odczuć ani opinii. Dobry badacz odróżnia fakty od opinii, a pomaga mu w tym metoda naukowa.
13.W którą stronę wskazuje cień?
Cień zawsze wskazuje kierunek przeciwny do źródła światła. Gdy znasz położenie Słońca, znasz też kierunek cienia, i odwrotnie.
14.Kiedy cień jest krótki, a kiedy długi?
Im wyżej jest Słońce, tym krótszy jest cień. Dlatego rano cień jest długi, a w południe krótki.
15.Jak ustalić kierunki świata bez kompasu?
Około godziny 12:00 stań tyłem do Słońca. Przed sobą masz północ, a za plecami południe. Prawa ręka wskazuje wschód, a lewa zachód.
16.Kierunki świata
Północ, południe, wschód i zachód. To nie są wymyślone kreski na mapie, tylko stałe kierunki odniesienia. Wynikają z tego, że Ziemia obraca się wokół własnej osi.
17.Po co nazwy kierunków świata?
Słowa „w lewo” i „w prawo” bywają mylące. Dla dwóch osób stojących naprzeciwko siebie znaczą co innego. Dzięki nazwom można określić kierunek dokładnie i jednoznacznie.
18.Co oznaczają litery N, S, E, W?
N to północ, S to południe, E to wschód, a W to zachód. Litery pochodzą z języka angielskiego.
19.Kompas
Przyrząd, który wskazuje północ i pozostałe kierunki świata. Pomaga orientować się w terenie. Jest mały, poręczny i nie wymaga zasilania. Ma tarczę z oznaczeniami czterech głównych kierunków i igłę, która sama się obraca.
20.Igła kompasu
Część kompasu, która sama się obraca. Końcówka czerwona, czasem z grotem, pokazuje północ. Część niebieska wskazuje południe.
21.Jak korzystać z kompasu?
Połóż kompas płasko na poziomym podłożu. Poczekaj, aż igła się zatrzyma: czerwona część pokaże północ. Potem powoli obróć kompas, aż litera N pokryje się z czerwonym grotem.
22.Róża wiatrów
Graficzne przedstawienie kierunków świata. Pokazuje cztery główne kierunki i cztery pośrednie.
23.Kierunki pośrednie
Kierunki między głównymi: północny wschód (NE), południowy wschód (SE), południowy zachód (SW) i północny zachód (NW).
24.Kim jesteś w lesie?
W lesie, parku czy na łące to ty jesteś gościem, a zwierzęta i rośliny są u siebie. Bądź niewidzialnym gościem i obserwuj zwierzęta z daleka.
25.Kodeks młodego przyrodnika
Podstawowe zasady na każdą wyprawę: zachowaj bezpieczeństwo, okaż szacunek i zabieraj śmieci ze sobą. Dzięki nim ludzie są bezpieczni, a przyroda pozostaje nienaruszona.
26.Zachowaj bezpieczeństwo
Trzymaj się grupy, czyli bądź w zasięgu wzroku opiekuna. Patrz pod nogi: uważaj na korzenie, śliskie kamienie i nory zwierząt. Ubierz się odpowiednio. Gdy źle się poczujesz lub skaleczysz, powiedz o tym opiekunowi.
27.Strój do lasu
Kryte buty, długie spodnie i bluza z długim rękawem. Krótkie spodenki i klapki to niewłaściwy strój.
28.Okaż szacunek
Zachowaj ciszę, bo hałas płoszy i stresuje zwierzęta. Zostaw zwierzęta w spokoju, nawet gdy wyglądają przyjaźnie, wydają się chore lub opuszczone. Nie niszcz roślin ani grzybów i niczego nie zrywaj. Wiele roślin jest pod ochroną, mogą też być trujące.
29.Zabieraj śmieci ze sobą
Wszystko, co przynosisz, zabierasz ze sobą. Papierek po batonie waży mniej niż baton, więc łatwo go zabrać z powrotem.
30.Co możesz robić w lesie?
Spacerować, obserwować i słuchać. Możesz przyprowadzić psa, ale tylko na smyczy. Możesz też biwakować w wyznaczonych miejscach.
31.Czego nie wolno w lesie?
Nie wolno hałasować, śmiecić, dotykać zwierząt ani ich płoszyć. Nie wolno też niszczyć, na przykład roślin i grzybów.
32.Dlaczego śmieci są problemem?
W przyrodzie nie ma śmieci, pojawiają się one przez ludzi. Zanieczyszczają ziemię, wodę i powietrze. To szkodzi roślinom, zwierzętom i ludziom.
33.Segregowanie odpadów
Wrzucanie odpadów do odpowiednich koszy. Dzięki temu można je później przetworzyć i zrobić z nich coś nowego.
34.Dlaczego butelka w lesie jest groźna?
To śmiertelna pułapka dla owadów i małych gryzoni. Łatwo wchodzą one do środka, ale nie potrafią wyjść.
35.Jak długo rozkładają się papier, obierki i guma?
Papier: do 6 miesięcy. Skorupki po jajkach oraz obierki po owocach i warzywach: 2-12 miesięcy. Guma do żucia: około 5 lat.
36.Jak długo rozkładają się opona, puszka, torba i szkło?
Zużyta opona samochodowa: 50-100 lat. Puszka aluminiowa: 100-200 lat. Torba foliowa: 100-400 lat. Szkło: od 4000 lat, czyli najdłużej.
37.Przygotowania do wyprawy
Po kolei: ustal cel wyprawy, wybierz sposób transportu, określ czas wyprawy, oceń poziom trudności, zrób listę potrzebnych rzeczy. Na końcu sprawdź prognozę pogody, naładuj telefon i powiedz opiekunom, dokąd idziesz i kiedy wrócisz.
38.Lista rzeczy na wyprawę
Odpowiednia odzież i obuwie, mapa lub plan, kompas, apteczka, woda, przekąski i worek na śmieci.
Notatka
Jak działa badacz?
Czy dotyk poda prawdziwą temperaturę wody? Sprawdza to doświadczenie z letnią wodą. Gdy ogrzejesz rękę w bardzo ciepłej wodzie, letnia woda wyda ci się zimna. Gdy ochłodzisz rękę w zimnej wodzie, ta sama woda wyda ci się ciepła. Wniosek: zmysły bywają zawodne. Dlatego badacz używa przyrządów pomiarowych, np. termometru.
Badacz nie tylko mierzy. Obserwuje też, zadaje pytania, proponuje odpowiedzi i sprawdza, czy są dobre. Żeby odkryć prawdę o przyrodzie, stosuje metodę naukową. Ma ona kilka etapów, które następują jeden po drugim.
Pytanie badawcze zadajesz, gdy zauważysz coś ciekawego. Hipoteza to próbna odpowiedź na to pytanie. Trzeba ją sprawdzić, a sprawdzanie warto powtórzyć kilka razy. We wniosku badacz analizuje wyniki. Jeśli potwierdzają hipotezę, pozostaje ona dobrym wyjaśnieniem zjawiska. Jeśli nie, badacz ją odrzuca.
Fakt czy opinia?
Fakt to coś, co się wydarzyło lub istnieje w rzeczywistości. Opinia to przekonanie lub odczucie jakiejś osoby. Dobry badacz odróżnia jedno od drugiego i opiera się na faktach, bo nie zależą one od poglądów ani odczuć. W odróżnianiu pomaga mu metoda naukowa.
| Pojęcie | Czy można to udowodnić? | Przykład |
|---|---|---|
| fakt | tak, można to sprawdzić | W tym akwarium są 2 rybki. |
| opinia | nie, różne osoby mogą mieć odmienne opinie | To akwarium jest nudne. |
Żeby rozpoznać fakt, zapytaj: czy da się to sprawdzić, np. policzyć albo zmierzyć? Słowa takie jak „ładny”, „brzydki” czy „nudny” zwykle wskazują na opinię.
Cień i kierunki bez kompasu
Cień zawsze wskazuje kierunek przeciwny do źródła światła. Gdy znasz położenie Słońca, znasz też kierunek cienia, i odwrotnie. Na przykład Słońce na zachodzie oznacza cień skierowany na wschód.
Długość cienia można zmierzyć taśmą mierniczą. Im wyżej jest Słońce, tym krótszy jest cień. Dlatego rano cień jest długi, a w południe krótki.
Kierunki świata ustalisz też bez kompasu. Około godziny 12:00 stań tyłem do Słońca:
- przed sobą masz północ;
- za plecami masz południe;
- prawa ręka wskazuje wschód;
- lewa ręka wskazuje zachód.
Przykład
Stoisz twarzą na wschód. Za plecami masz zachód, po prawej stronie południe, a po lewej północ.
Nazwy kierunków i róża wiatrów
Słowa „w lewo” i „w prawo” bywają mylące. Twoja prawa ręka wskaże inną stronę po każdym obrocie. Dla dwóch osób stojących naprzeciwko siebie te słowa znaczą co innego. Dlatego wprowadzono nazwy: północ (N), południe (S), wschód (E) i zachód (W).
Kierunki świata nie są wymyślone. To stałe kierunki odniesienia: nie zależą od tego, jak się ustawisz. Wynikają z tego, że Ziemia obraca się wokół własnej osi.
Ważne
Litery pochodzą z języka angielskiego. W oznacza zachód (West), a wschód oznacza E (East).
Graficzne przedstawienie kierunków świata, czyli ich rysunek, to róża wiatrów. Są na niej cztery kierunki główne i cztery kierunki pośrednie.
Kierunek pośredni leży między dwoma głównymi:
- NE - północny wschód;
- SE - południowy wschód;
- SW - południowy zachód;
- NW - północny zachód.
Jak korzystać z kompasu?
Kompas wskazuje północ i pozostałe kierunki świata. Pomaga orientować się w terenie. Jest mały, poręczny i nie wymaga zasilania. Nie myl jego dwóch części:
- tarcza ma oznaczenia czterech głównych kierunków świata;
- igła sama się obraca. Końcówka czerwona, czasem z grotem, pokazuje północ, a część niebieska południe.
Igła pokazuje północ, a ty powoli obracasz cały kompas. Gdy litera N pokryje się z czerwonym grotem, masz wyznaczoną północ i pozostałe kierunki świata.
Kodeks młodego przyrodnika
W lesie to ty jesteś gościem, a zwierzęta i rośliny są u siebie. Kodeks młodego przyrodnika zbiera zasady na każdą wyprawę. Dzięki nim ludzie są bezpieczni, a przyroda pozostaje nienaruszona.
- Zachowaj bezpieczeństwo - bądź w zasięgu wzroku opiekuna i patrz pod nogi. Do lasu załóż kryte buty, długie spodnie i bluzę z długim rękawem.
- Okaż szacunek - zachowaj ciszę, bo hałas płoszy i stresuje zwierzęta. Zostaw je w spokoju, także gdy wydają się chore lub opuszczone. Obserwuj je z daleka. Nie niszcz roślin ani grzybów i niczego nie zrywaj. Wiele roślin jest pod ochroną, mogą też być trujące.
- Zabieraj śmieci ze sobą - wszystko, co przynosisz, zabierasz z powrotem.
Ważne
Gdy źle się poczujesz, skaleczysz się lub musisz się zatrzymać, powiedz o tym opiekunowi.
Psa możesz przyprowadzić do lasu tylko na smyczy, a biwakować wolno w wyznaczonych miejscach.
Dlaczego śmieci są problemem?
W przyrodzie nie ma śmieci. Pojawiają się, gdy ludzie wyrzucają niepotrzebne rzeczy. Śmieci zanieczyszczają ziemię, wodę i powietrze, a to szkodzi roślinom, zwierzętom i ludziom. Butelka w lesie to pułapka: owady i małe gryzonie wchodzą do środka, ale nie potrafią wyjść.
Wrzucaj odpady do odpowiednich koszy, czyli je segreguj. Wtedy można je później przetworzyć i zrobić z nich coś nowego.
| Śmieć | Czas rozkładania się |
|---|---|
| papier | do 6 miesięcy |
| skorupki po jajkach, obierki po owocach i warzywach | 2-12 miesięcy |
| guma do żucia | około 5 lat |
| zużyta opona samochodowa | 50-100 lat |
| puszka aluminiowa | 100-200 lat |
| torba foliowa | 100-400 lat |
| szkło | od 4000 lat |
Przykład
Ania ma 12 lat. Ktoś zostawił dziś w lesie zużytą oponę. Gdy się rozłoży, Ania będzie mieć od 62 lat () do 112 lat ().
Przygotowania do wyprawy
Wyprawa będzie udana i bezpieczna, jeśli ją zaplanujesz. Wykonuj te kroki po kolei.
Na liście potrzebnych rzeczy są odpowiednia odzież i obuwie, mapa lub plan, kompas, apteczka, woda, przekąski i worek na śmieci.
Tuż przed wyruszeniem sprawdź prognozę pogody i naładuj telefon. Powiedz opiekunom, dokąd idziesz i kiedy wrócisz.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Okiem badacza - Odkrywam przyrodę 440 fiszek uczy się 79
Krajobraz, kształt terenu i skały - Nowe Poznajemy przyrodę 438 fiszek uczy się 16
Gleba, rośliny i zwierzęta w okolicy - Nowe Poznajemy przyrodę 435 fiszek uczy się 7
Na lądzie - Odkrywam przyrodę 440 fiszek uczy się 29
Przyroda, sposób na naukę, badanie przyrody - Nowe Poznajemy przyrodę 432 fiszki uczy się 27
Doświadczenie, mikroskop i kompas - Nowe Poznajemy przyrodę 435 fiszek uczy się 9