Przyroda wokół nas i obserwacja - To nasz świat. Przyroda 4

1.Przyroda

Wszystko, co cię otacza i nie jest wytworem człowieka. Należą do niej np. rośliny, skały, woda i powietrze. Należy do niej też cały Wszechświat z planetami, gwiazdami i księżycami.

2.Wytwory pracy ludzi

Rzeczy stworzone przez ludzi, np. budynki, drogi, pojazdy, mosty i pojemniki na odpady. Nie należą do świata przyrody.

3.Z czego składa się przyroda?

Z elementów ożywionych i nieożywionych. Są ze sobą powiązane i wzajemnie na siebie wpływają. Na przykład ryba nie przeżyje bez wody, a roślina nie urośnie bez słońca i powietrza.

4.Elementy ożywione

Obiekty, które żyją, także te niewidoczne gołym okiem. Należą do nich zwierzęta, rośliny, grzyby i bakterie.

5.Elementy nieożywione

Naturalne składniki środowiska. Nie są żywe i nie stworzył ich człowiek. Istoty żywe potrzebują ich do życia. To np. Słońce, powietrze, woda, skały, planety i gwiazdy.

6.Organizm

Każda żywa istota, która wykonuje wszystkie czynności życiowe.

7.Potrzeby organizmów

Roślina potrzebuje np. światła i wody, a zwierzę - pożywienia, wody i powietrza. Gdy potrzeby nie są zaspokojone, organizm gorzej się rozwija, marnieje, aż w końcu umiera.

8.Czynności życiowe

Czynności, którymi organizmy zaspokajają najważniejsze potrzeby. Jest ich 7: oddychanie, odżywianie, wydalanie, wzrost i rozwój, reakcja na bodźce, ruch oraz rozmnażanie. Nie każdą z nich widać gołym okiem u każdego organizmu.

9.Oddychanie

Uwalnianie energii z pokarmu, zwykle przy udziale tlenu.

10.Odżywianie

Pobieranie pokarmu albo samodzielne jego wytwarzanie.

11.Wydalanie

Usuwanie z organizmu produktów zbędnych i szkodliwych.

12.Wzrost i rozwój

Zwiększanie rozmiarów oraz zmiany w wyglądzie i funkcjach organizmu.

13.Reakcja na bodźce

Zmiany w zachowaniu spowodowane zmianami w środowisku. Bodźcem jest np. dotyk lub światło. Istoty żywe reagują na bodźce, a kamień się nie zmienia.

14.Ruch

Poruszanie się. Sam ruch nie wystarczy, żeby coś było żywe: organizm wykonuje wszystkie czynności życiowe.

15.Rozmnażanie

Wydawanie na świat potomstwa.

16.Zmysły i ich narządy

Człowiek ma pięć głównych zmysłów: wzrok, słuch, dotyk, węch i smak. Działają dzięki narządom zmysłów: oczom, uszom, skórze, nosowi i językowi. Narządy zbierają informacje z otoczenia i przesyłają je do mózgu.

17.Zmysł wzroku

Dostarcza najwięcej informacji, dlatego jest głównym zmysłem człowieka. Jego narządem są oczy. Rozpoznajesz dzięki niemu kolory, kształty i ruch.

18.Zmysł słuchu

Twój system ostrzegania. Jego narządem są uszy. Rozpoznajesz dzięki niemu dźwięki, np. śpiew ptaka, trzeszczenie gałęzi czy szum wiatru.

19.Zmysł węchu

Twój wykrywacz zapachów. Jego narządem jest nos. Odróżnisz dzięki niemu np. zapach świeżego pożywienia od zepsutego.

20.Zmysł dotyku

Zmysł bliskiego kontaktu. Jego narządem jest skóra. Informuje o temperaturze, bólu i rodzaju powierzchni.

21.Zmysł smaku

Zmysł kontrolny. Jego narządem jest język. Informuje o smaku: słodkim, słonym, kwaśnym, gorzkim lub umami (mięsnym). Ostrzega też przed jedzeniem zepsutym, szkodliwym lub trującym. Badacz przyrody używa go rzadko, zawsze ostrożnie i pod opieką osoby dorosłej. Nieznanych owoców nie dotykaj i nie jedz.

22.Współpraca zmysłów

Dopiero wszystkie zmysły razem dają pełny obraz świata. Jeden zmysł łatwo może cię wprowadzić w błąd. Pozostałe zmysły potwierdzają pierwsze wrażenie albo je obalają.

23.Czego dowiesz się o przedmiocie bez użycia wzroku?

Mózg analizuje wtedy informacje z pozostałych zmysłów. Dotyk mówi o kształcie, twardości, wielkości, masie i powierzchni. Węch - o materiale i miejscu występowania. Słuch potwierdza twardość.

24.Mózg

Twoje centrum dowodzenia. Informacje od narządów zmysłów docierają do niego nerwami. Mózg analizuje je, porównuje, segreguje i zapamiętuje, a potem wydaje polecenia.

25.Nerwy

Przewody, którymi są przekazywane sygnały między mózgiem a resztą ciała.

26.Przyrządy do obserwacji

Pomagają, gdy zmysły nie wystarczają. Gdy obiekt jest zbyt mały - lupa i mikroskop. Gdy jest zbyt oddalony - lornetka i teleskop. Gdy jest za ciemno - latarka, która oświetla miejsca i obiekty.

27.Lupa

Służy do oglądania niewielkich obiektów. Powiększa je 8-10 razy.

28.Mikroskop

Powiększa bardzo małe obiekty, np. bakterie, nawet 2000 razy.

29.Lornetka

Pozwala przyglądać się obiektom oddalonym nawet o kilometr, np. ptakom.

30.Teleskop

Pozwala obserwować ciała niebieskie, np. planety i gwiazdy.

31.Przyrządy do wykonywania pomiarów

Dają dokładne informacje o wielkości, odległości lub masie. To np. linijka, taśma miernicza i waga.

32.Czym zmierzysz obwód, wysokość i odległość?

Centymetrem krawieckim zmierzysz obwód krzewów i pni drzew. Linijką zmierzysz wysokość roślin. Taśmą mierniczą ustalisz odległość między dwoma obiektami.

33.Termometr

Pozwala zmierzyć temperaturę powietrza.

34.Waga

Służy do wyznaczania masy obiektu.

35.Naczynie z podziałką

Umożliwia odmierzanie dokładnej ilości płynów.

36.Wiatromierz

Pozwala wyznaczyć siłę i kierunek wiatru.

37.Obserwacja

Uważne przyglądanie się obiektom i zjawiskom bez wpływania na ich przebieg i zachowanie. Używasz zmysłów i przyrządów, ale niczego nie zmieniasz. To podstawowa metoda badacza przyrody.

38.Etapy obserwacji

1. Cel - określ, czego chcesz się dowiedzieć. 2. Planowanie - wybierz miejsce i czas, przygotuj zmysły i przyrządy. 3. Obserwacja właściwa - patrz i słuchaj uważnie, nie przeszkadzaj. 4. Zapisanie wyników - zanotuj, co zarejestrowały twoje zmysły.

39.Dokumentowanie obserwacji

Zapisywanie wyników w formie notatek, rysunków, zdjęć i nagrań. Pamięć bywa ulotna, a notatka zostaje. Aparat lub smartfon pozwala robić zdjęcia oraz nagrywać dźwięk lub film. Przydadzą się też notes i kamera.

40.Fakty

Dane zebrane w czasie obserwacji. Opisują to, co się wydarzyło lub istnieje naprawdę, i zawsze można je sprawdzić. Dzięki nim udowodnisz swoje zdanie.