Stany skupienia, przemiany wody i rozpuszczanie - To nasz świat. Przyroda 4

1.Materia

Wszystko, co nas otacza, na przykład powietrze, woda, meble, rośliny i zwierzęta. Twoje ciało też jest zbudowane z materii.

2.Objętość

Mówi o tym, ile przestrzeni zajmuje obiekt. Wyrażamy ją w litrach lub mililitrach.

3.Stany skupienia materii

Formy, jakie przyjmuje materia. Podstawowe stany skupienia to ciało stałe, ciecz i gaz.

4.Ciało stałe

Zachowuje kształt i objętość. Trudno je ścisnąć. Podniesione ręką nie rozpływa się i nie rozchodzi. Przykłady: lód, kamień, drewno, kostka do gry.

5.Ciecz

Nie zachowuje kształtu, ale zachowuje objętość. Przyjmuje kształt naczynia, a po przelaniu jest jej tyle samo. Po chwili jej powierzchnia jest płaska i pozioma. Trudno ją ścisnąć. Przykłady: woda, sok, olej.

6.Gaz

Nie zachowuje kształtu ani objętości. Rozchodzi się po całym naczyniu i dopasowuje się do jego kształtu. Można go ścisnąć. Przykłady: powietrze, para wodna, hel.

7.Drobiny

Materia składa się z drobin. Możesz je sobie wyobrazić jako bardzo małe kulki. Pojedynczych drobin nie można zobaczyć. W każdym stanie skupienia zachowują się inaczej.

8.Drobiny w ciele stałym

Są blisko siebie, więc trudno ścisnąć ciało stałe. Drgają, ale się nie przemieszczają, dlatego ciało stałe zachowuje kształt.

9.Drobiny cieczy

Są blisko siebie, więc trudno ścisnąć ciecz. Łatwo się przemieszczają, ślizgając się po sobie, dlatego ciecz łatwo zmienia kształt.

10.Drobiny gazu

Są daleko od siebie, więc gaz można ścisnąć. Poruszają się bardzo szybko i odbijają się od siebie, dlatego wypełniają całą dostępną przestrzeń.

11.Dlaczego łatwiej ścisnąć powietrze niż wodę?

Między drobinami powietrza jest sporo wolnego miejsca, więc powietrze można trochę ścisnąć. Drobiny wody są blisko siebie, dlatego wodę trudno ścisnąć.

12.Od czego zależy stan skupienia wody?

Od jej temperatury. W cieplejszym otoczeniu lód zamienia się w ciekłą wodę. Odpowiednio oziębiona woda zmienia się w lód.

13.Topnienie

Zmiana ciała stałego w ciecz. Lód topnieje, gdy się ogrzewa, czyli gdy jest w cieplejszym od niego otoczeniu.

14.Drobiny podczas topnienia

Drobiny cieplejszego otoczenia drgają bardziej i uderzają w drobiny lodu. Drobiny lodu uwalniają się wtedy z „uchwytu” sąsiadów i stają się cieczą.

15.Czy lód się rozpuszcza?

Nie. Lód topnieje, czyli topi się. Topnienie to zmiana stanu skupienia ze stałego w ciekły, a rozpuszczanie to całkiem inny proces.

16.Krzepnięcie

Przemiana cieczy w ciało stałe. Woda krzepnie, gdy zostanie odpowiednio oziębiona, na przykład w zamrażarce.

17.Zamarzanie

Inna nazwa krzepnięcia wody. Chłodzona woda zamarza w temperaturze 0°C. W tej samej temperaturze lód się topi.

18.Drobiny podczas krzepnięcia

Szybko drgające drobiny wody uderzają w powolne drobiny zimnego powietrza i pojemnika. Same zwalniają, „sczepiają się z sąsiadami” i powstaje ciało stałe.

19.Przykłady krzepnięcia

Zimą w zbiornikach wodnych pojawia się lód. Człowiek wykorzystuje krzepnięcie, gdy tworzy lodowiska i mrozi żywność w zamrażarce.

20.Lawa

Gorąca, płynna masa skalna, która wydostała się na powierzchnię Ziemi podczas wybuchu wulkanu. Gdy stygnie, przechodzi ze stanu ciekłego w stały i powstają z niej nowe skały wulkaniczne.

21.Para wodna

Woda w stanie gazowym. Jest przezroczysta i bezbarwna, więc jej nie widać.

22.Parowanie

Przemiana ciekłej wody w gaz. Zachodzi cały czas, tylko z różną szybkością.

23.Przykłady parowania

Po deszczu znikają kałuże, a mokre chodniki i ulice stają się suche. Człowiek wykorzystuje parowanie, susząc pranie na słońcu lub na kaloryferze.

24.Szybkość parowania

Zależy między innymi od temperatury otoczenia i od wielkości powierzchni cieczy. Im większa powierzchnia wody, tym szybciej woda paruje.

25.Drobiny podczas parowania

Najszybsze drobiny uciekają z cieczy i swobodnie latają. W ten sposób stają się gazem.

26.Skraplanie

Przemiana gazu w ciecz. Para wodna skrapla się, gdy się ochładza. Dzieje się tak na przykład przy zimnej powierzchni lub w chłodnym powietrzu.

27.Drobiny podczas skraplania

Drobiny gazu zwalniają tak, że mogą połączyć się w większe grupy. Tak powstaje kropla albo warstwa cieczy, na przykład na pokrywce czy lusterku.

28.Chmurka z czajnika

To nie gaz, tylko mnóstwo maleńkich kropelek wody w powietrzu. Podobną chmurkę widać zimą przy oddychaniu: ciepła para wodna z oddechu skrapla się w zimnym powietrzu.

29.Jak powstają chmury i deszcz?

Woda paruje z powierzchni Ziemi, a następnie się skrapla. Tak powstają chmury oraz opady deszczu.

30.Odsalarnia

Miejsce, w którym z wody słonej uzyskuje się wodę słodką i sól. Wykorzystuje się w nim parowanie i skraplanie.

31.Ogrzewanie lodu

Lód najpierw topnieje i staje się ciekłą wodą. Potem woda paruje i staje się parą wodną. Podczas obu przemian ciepło jest pobierane.

32.Ochładzanie pary wodnej

Para wodna najpierw skrapla się i staje się ciekłą wodą. Potem woda krzepnie i staje się lodem. Podczas obu przemian ciepło jest oddawane.

33.Rozpuszczanie w wodzie

Takie wymieszanie produktu z wodą, że w otrzymanej cieczy nie widać składników. Produkt nie znika, tylko jest równomiernie rozmieszczony w wodzie.

34.Rozpuszczalnik

To, w czym rozpuszczamy, na przykład woda. Zwykle jest go więcej niż produktu rozpuszczanego, czyli tego, co rozpuszczamy.

35.Co rozpuszcza się w wodzie, a co nie?

Produkty rozpuszczalne to na przykład sól, cukier, glukoza, sok i mydło. Produkty nierozpuszczalne to na przykład piasek i olej. Żelatyna nie rozpuszcza się w zimnej wodzie.

36.Co przyspiesza rozpuszczanie?

Mieszanie, podgrzanie wody i rozdrobnienie rozpuszczanego składnika. Dlatego cukier puder, czyli drobno zmielony cukier biały, rozpuszcza się szybciej niż cukier gruby kryształ.

37.Nadmanganian potasu

Rozpuszcza się w wodzie samoczynnie, bez mieszania, i barwi wodę. W doświadczeniu nabieramy go w rękawiczkach i okularach ochronnych.

38.Sole mineralne w glebie

Rozpuszczają się w wodzie, a woda przenosi je przez korzenie do rośliny. Roślina potrzebuje ich do wzrostu i życia.

39.Rozpuszczanie w codziennym życiu

Na przykład mydło przy myciu rąk, proszek do prania, cukier w herbacie, sól w zupie. Przed spożyciem rozpuszczamy wiele leków i witamin. Zalewa do ogórków to sól, cukier i ocet rozpuszczone w wodzie.