Chrześcijaństwo i zmierzch starożytności - Odkrywamy historię 4

1.Żydzi (Hebrajczycy, Izraelici)

Lud, który w starożytności zamieszkiwał Palestynę. Wtedy nazywano ich Hebrajczykami, a później także Izraelitami. Wierzyli w jednego Boga - Jahwe.

2.Palestyna (Ziemia Obiecana)

Kraina nad Morzem Śródziemnym, w której w starożytności mieszkali Żydzi. Nazwali ją Ziemią Obiecaną, bo wierzyli, że Bóg obiecał im ją jako ojczyznę.

3.Jahwe

Imię jedynego Boga, w którego wierzyli Żydzi (Izraelici).

4.Monoteizm

Wiara w jednego Boga (jedynobóstwo). Religię, której wyznawcy wierzą w jednego Boga, nazywamy monoteistyczną. Monoteistyczne są judaizm i chrześcijaństwo.

5.Judaizm

Religia żydowska. Jest monoteistyczna: jej wyznawcy wierzą w jednego Boga - Jahwe. Jej zasady zostały spisane w Starym Testamencie, czyli części Biblii.

6.Przymierze Boga z Izraelitami

Żydzi wierzyli, że są narodem wybranym. Według nich Bóg zawarł z nimi przymierze: obiecał im opiekę w zamian za to, że będą przestrzegać jego nakazów.

7.Biblia

Święta księga, podstawa judaizmu. Nazwa pochodzi od greckiego słowa biblos, czyli księga. Biblia opowiada dzieje Izraelitów i ich przymierza z Bogiem. Napisali ją ludzie, ale - jak wierzyli Izraelici - pod natchnieniem Boga. Jest też ważnym źródłem historycznym.

8.Prorocy

Według Biblii osoby, które potrafiły odczytać i przekazać innym wolę Boga oraz przepowiadać przyszłość. Prorocy zapowiadali przyjście Mesjasza.

9.Abraham

Według Biblii przodek Hebrajczyków. Mieszkał w Mezopotamii. W XX wieku p.n.e. na polecenie Boga przyprowadził swój lud do Ziemi Obiecanej (Kanaan).

10.Biblijne wędrówki Izraelitów

Abraham przyprowadził swój lud z Mezopotamii do Ziemi Obiecanej. Później Izraelici żyli w Egipcie i ciężko pracowali tam przy wznoszeniu budowli. Uciekli pod wodzą Mojżesza, a po drodze, na górze Synaj, otrzymali Dekalog. Potem wędrowali do Palestyny.

11.Mojżesz

Według Biblii prorok, pod którego wodzą Izraelici uciekli z Egiptu (XIII wiek p.n.e.). Na górze Synaj Bóg zawarł z nim przymierze i przekazał mu kamienne tablice z Dekalogiem.

12.Dekalog

Dziesięć przykazań, które według Biblii Bóg przekazał Mojżeszowi na kamiennych tablicach. Są w nim m.in. zakazy czczenia innych bogów, zabijania, kradzieży i fałszywego świadczenia przeciw bliźniemu oraz nakazy święcenia szabatu i czci dla ojca i matki.

13.Świątynia Jahwe w Jerozolimie

Świątynię zbudował król Izraela Salomon w X wieku p.n.e. Przechowywano w niej Arkę Przymierza - skrzynię z tablicami Dekalogu.

14.Kiedy rozgrywały się dzieje Izraelitów do czasów Jezusa?

Według Biblii w XX wieku p.n.e. Abraham wyszedł do Kanaan, a w XIII wieku p.n.e. Izraelici wyszli z Egiptu. Na przełomie XI i X wieku p.n.e. powstało królestwo Izraela. Około połowy I wieku p.n.e. Palestynę podbili Rzymianie, a około 30 roku n.e. Jezus zaczął nauczać.

15.Mesjasz

Wybawca, oczekiwany przez Żydów król Izraela. Żydzi czekali na niego w czasie niewoli i pod panowaniem Rzymian. Wierzyli, że odbuduje królestwo Izraela i pokona jego wrogów.

16.Judea

Rzymska prowincja, którą utworzono z państwa żydowskiego po podboju Palestyny przez Rzymian w I wieku p.n.e. Rzymscy urzędnicy pobierali tam podatki, co pogarszało los ubogich mieszkańców. Żydzi nie chcieli brać udziału w rzymskich obrzędach religijnych.

17.Jezus

Około 30 roku n.e. zaczął nauczać w Palestynie. Wędrował z uczniami i przyciągał tłumy. Wielu uznało go za Mesjasza i syna Boga, ale kapłani i przywódcy żydowscy byli mu wrodzy. Za ich namową Rzymianie skazali go na śmierć przez ukrzyżowanie.

18.Co głosił Jezus?

Najważniejsza jest miłość do Boga i drugiego człowieka. Trzeba być miłosiernym wobec innych. Wobec Boga wszyscy są równi - bogaci i biedni. Wyznawcom obiecywał życie wieczne po śmierci. Krytykował skupianie się na składaniu ofiar zamiast na czynieniu dobra.

19.Apostołowie

Dwunastu najbliższych współpracowników, których Jezus wybrał spośród swoich uczniów. Zapamiętali jego naukę i przekazywali ją dalej.

20.Chrześcijaństwo

Religia, która narodziła się w I wieku n.e. w Palestynie z nauczania Jezusa. Nazwa pochodzi od słowa Chrystus (po grecku Christos, czyli Mesjasz). Chrześcijanie uznają Jezusa za Mesjasza.

21.Co łączy chrześcijaństwo z judaizmem?

Chrześcijaństwo wywodzi się z judaizmu. Wyznawcy obu religii wierzą w jednego Boga, więc obie są monoteistyczne. Chrześcijaństwo przejęło z judaizmu Dekalog i żydowską Biblię (Stary Testament).

22.Ewangelie

Cztery „Dobre Nowiny” - księgi, które opisują życie i naukę Jezusa. Zapisano je kilkadziesiąt lat po jego śmierci. Należą do Nowego Testamentu.

23.Stary Testament

Tak chrześcijanie nazwali żydowską Biblię. Są w nim spisane zasady judaizmu. Chrześcijaństwo przejęło go z judaizmu razem z Dekalogiem.

24.Nowy Testament

Księgi z najważniejszymi zasadami religii chrześcijańskiej. Zawiera m.in. cztery Ewangelie, listy Apostołów i Apokalipsę (wizję końca świata). Razem ze Starym Testamentem tworzy Pismo Święte, czyli chrześcijańską Biblię.

25.Paweł z Tarsu

Apostoł Narodów. Głosił, że wyznawcą Chrystusa może zostać każdy, a nie tylko wyznawca judaizmu. Założył wiele wspólnot chrześcijańskich w Azji Mniejszej i w Grecji.

26.Jak rozprzestrzeniało się chrześcijaństwo?

Najpierw wyznawcami Chrystusa byli Żydzi z Palestyny. Potem dołączyli Żydzi z miast Cesarstwa Rzymskiego, a w końcu także nie-Żydzi. Do wspólnot wstępowali różni ludzie: biedni i bogaci, wolni i niewolni, mężczyźni i kobiety.

27.Poganie

Tak chrześcijanie nazywali wyznawców innych religii, zwłaszcza politeistycznych, czyli takich, w których czczono wielu bogów.

28.Prześladowania chrześcijan

Od I do IV wieku n.e. Rzymianie co pewien czas prześladowali chrześcijan i często karali ich śmiercią. Chrześcijanie nie chcieli składać ofiar rzymskim bogom i cesarzom ani czcić ich posągów, a Rzymianie bali się, że to sprowadzi zemstę bogów. Chrześcijanie spotykali się w ukryciu, więc oskarżano ich o zbrodnie.

29.Męczennicy

Chrześcijanie, którzy ponieśli śmierć za wiarę. Wspólnoty chrześcijańskie czciły ich i uznawały za świętych.

30.Pierwsi chrześcijanie

Spotykali się na obrzędach religijnych w prywatnych domach lub w katakumbach, czyli podziemnych cmentarzach. Ich znakiem rozpoznawczym była ryba, a potem krzyż. Symbolem Chrystusa był znak z greckich liter X (chi) i P (rho).

31.Konstantyn Wielki

Cesarz rzymski, który w 313 roku n.e. przyznał chrześcijanom swobodę kultu, czyli prawo do swobodnego wyznawania wiary.

32.Kiedy chrześcijaństwo stało się religią państwową?

W 380 roku n.e., czyli w IV wieku. Cesarz Teodozjusz zakazał wtedy wyznawania innych religii. Wcześniej, od I do IV wieku, chrześcijan prześladowano, a w 313 roku dostali swobodę kultu.

33.Najazdy barbarzyńców

Od III wieku n.e. liczne plemiona barbarzyńskie atakowały państwo rzymskie. Byli wśród nich m.in. Hunowie i ludy germańskie, np. Wizygoci, Ostrogoci i Wandalowie. Część z nich osiedliła się w cesarstwie. Obrona długich granic była dla Rzymian coraz trudniejsza.

34.Podział Cesarstwa Rzymskiego

Pod koniec IV wieku cesarstwo podzielono na dwie części, żeby łatwiej było nim zarządzać. Odtąd cesarstwem na Zachodzie (stolica Rzym) i cesarstwem na Wschodzie (stolica Konstantynopol) rządzili różni władcy.

35.Upadek cesarstwa na Zachodzie

W 476 roku n.e. upadło cesarstwo zachodniorzymskie. Ten rok uznaje się za koniec starożytności. Cesarstwo wschodniorzymskie przetrwało.

36.Wandal

Dziś tak nazywamy osobę, która umyślnie niszczy czyjąś lub wspólną własność. Słowo pochodzi od Wandalów - plemienia barbarzyńskiego, które w 455 roku n.e. najechało i spustoszyło Rzym.

37.Pięta Achillesa

Czyjś słaby punkt lub słaba strona. Według mitu matka zanurzyła Achillesa w rzece Styks, by był odporny na ciosy, ale trzymała go za piętę. Achilles zginął pod Troją od strzały w piętę.

38.Dziel i rządź

Zasada, którą Rzymianie stosowali wobec przeciwników: doprowadzali do konfliktów między nimi. Skłócone ludy nie potrafiły współpracować, więc łatwiej było je pokonać i nimi rządzić.

39.Walka Dawida z Goliatem

Tak mówimy o walce, w której siły stron są nierówne. Według Biblii młody pasterz Dawid pokonał olbrzyma Goliata kamieniem wystrzelonym z procy. Silniejszy nie zawsze musi wygrać.