Starożytny Rzym i osiągnięcia Rzymian - Odkrywamy historię 4

1.Założenie Rzymu

Według legendy Rzym założyli w 753 roku p.n.e. bracia bliźniacy Romulus i Remus, których w dzieciństwie wykarmiła wilczyca. Od imienia Romulusa miasto nazwano Roma (po polsku Rzym), a wilczyca stała się jego symbolem.

2.Położenie Rzymu

Rzym leży na Półwyspie Apenińskim, w krainie Lacjum, nad rzeką Tyber. W starożytności Półwysep Apeniński nazywano Italią. Miasto powstało prawdopodobnie z połączenia osad na sąsiednich wzgórzach, dlatego nazywano je miastem na siedmiu wzgórzach.

3.Republika

Forma państwa, w której władzę w imieniu obywateli sprawują urzędnicy wybrani na określony czas. Nazwa pochodzi od łacińskiego res publica, czyli rzecz wspólna. Na początku Rzymem rządzili królowie, ale w VI wieku p.n.e. mieszkańcy zbuntowali się i ustanowili republikę.

4.Prawa i obowiązki obywateli rzymskich

Rzymianie uważali państwo za wspólnotę obywateli. Obywatele mieli prawo brać udział w zgromadzeniach i sprawować urzędy. Ich obowiązkiem była służba wojskowa i płacenie podatków.

5.Konsul

Najważniejszy urzędnik republiki rzymskiej. Na czele państwa stało dwóch konsulów wybieranych na jeden rok. Każdy mógł sprzeciwić się decyzji drugiego, gdyby ten chciał przejąć samodzielną władzę. Miało to zapobiec powrotowi monarchii.

6.Zgromadzenia w republice rzymskiej

Zebrania obywateli, na których wybierano urzędników i uchwalano prawa. Inaczej niż w Grecji obywatele tylko głosowali za uchwałą przedstawioną przez urzędników albo przeciw niej - nie mogli dyskutować ani zgłaszać poprawek.

7.Urzędnicy republiki rzymskiej

Najważniejsi byli konsulowie. Kwestorzy zbierali podatki i zajmowali się finansami państwa, pretorzy odpowiadali za sądy, a cenzorzy dbali, by obywatele przestrzegali zasad moralności. Większość urzędników sprawowała władzę tylko przez jeden rok.

8.Senat

Rada, w której zasiadali byli urzędnicy i zasłużeni obywatele. Senatorowie doradzali urzędnikom i nadzorowali ich pracę. Decydowali też o powołaniu dyktatora, gdy państwu groziło niebezpieczeństwo.

9.Dyktator

Urzędnik powoływany przez senat, gdy państwu groziło niebezpieczeństwo. Miał samodzielną i nieograniczoną władzę, ale tylko do wykonania powierzonego zadania - nie dłużej niż przez pół roku.

10.Trybun ludowy

Urzędnik republiki rzymskiej, który bronił praw większości obywateli. Mógł unieważnić decyzje, które były dla nich niekorzystne.

11.Niewolnik

Człowiek, który nie miał żadnych praw. W Rzymie niewolnikami stawali się jeńcy wojenni oraz dzieci porzucone lub sprzedane przez biedne rodziny. Większość pracowała w rolnictwie, wykształceni bywali nauczycielami lub zarządcami majątków, a niektórych szkolono na gladiatorów - wojowników walczących na arenach dla rozrywki publiczności.

12.Powstania niewolników

Niewolnicy w rolnictwie często pracowali w ciężkich warunkach i byli surowo traktowani, dlatego się buntowali. W II i I wieku p.n.e. wybuchło kilka powstań. Jednemu z największych przewodził Spartakus - niewolnik i gladiator. Władze rzymskie bezlitośnie je stłumiły, a Spartakus zginął w walkach.

13.Wojny domowe w republice

Podczas licznych wojen wodzowie zdobywali sławę i popularność. Niektórzy chcieli przejąć władzę z pomocą wiernych im żołnierzy, dlatego często wybuchały wojny domowe. Jednym z takich wodzów był Juliusz Cezar.

14.Juliusz Cezar

Gajusz Juliusz Cezar (100 r. p.n.e. - 44 r. p.n.e.) - wybitny rzymski wódz i polityk, konsul. Podbił Galię (dzisiejszą Francję). Ubodzy popierali go za korzystne dla nich reformy rolne. Wbrew zasadom republiki skupił władzę i został dożywotnim dyktatorem. W 44 r. p.n.e. zamordowali go spiskowcy, którzy uważali się za obrońców senatu i republiki.

15.Oktawian August

Adoptowany syn Juliusza Cezara. W 30 r. p.n.e., dzięki poparciu armii, wygrał walkę o władzę i skupił w swoim ręku najważniejsze urzędy, ale okazywał szacunek senatowi. W 27 r. p.n.e. senat nadał mu tytuł August, czyli „wywyższony przez bogów”. Za jego rządów ukształtowało się cesarstwo.

16.Cesarstwo

System władzy, który ukształtował się w Rzymie za rządów Oktawiana Augusta (od 27 r. p.n.e.). W republice rządzili urzędnicy wybierani na określony czas, a w cesarstwie samodzielną władzę miał jeden władca - cesarz. Cesarstwo trwało aż do upadku państwa w 476 r. n.e.

17.Cesarz

Tytuł władców imperium rzymskiego. Pochodzi od imienia Cezar, które kolejni władcy Rzymu dołączali do swoich imion.

18.Kiedy założono Rzym, wprowadzono republikę i cesarstwo?

753 r. p.n.e. (VIII wiek p.n.e.) - według tradycji założenie Rzymu. 509 r. p.n.e. (VI wiek p.n.e.) - wprowadzenie republiki. 44 r. p.n.e. - zamordowanie Juliusza Cezara. 27 r. p.n.e. (I wiek p.n.e.) - Oktawian otrzymuje tytuł August, początek cesarstwa.

19.Imperium

Duże, silne państwo, które powstało w wyniku podbicia innych krajów. Rzym z małej osady stał się imperium: w III w. p.n.e. opanował prawie cały Półwysep Apeniński, a później rozległe tereny w basenie Morza Śródziemnego.

20.Prowincja

Tak Rzymianie nazywali podbite tereny leżące poza Italią.

21.Legion

Podstawowa jednostka armii rzymskiej, dlatego rzymskich żołnierzy nazywamy legionistami. Świetnie wyszkolona i uzbrojona armia pomogła Rzymowi zbudować imperium. Legionista miał m.in. hełm, kolczugę, tarczę, miecz, oszczepy i narzędzia do budowy obozu.

22.Jak walczyła armia rzymska?

W szyku zwanym „żółwiem” legioniści stawali obok siebie i osłaniali się tarczami ze wszystkich stron - była to skuteczna obrona przed atakiem. Rzymianie używali też machin wojennych: taran niszczył mury i bramy, a katapulta miotała głazy.

23.Rzymianie uczniami Greków

Po podboju Grecji Rzymianie, zafascynowani grecką kulturą, wiele z niej przejęli. Cenili grecką literaturę i filozofię, podziwiali greckie budowle i rzeźby. Za wykształconego uważali kogoś, kto znał grecki i czytał w oryginale dzieła greckich uczonych.

24.Romanizacja

Proces, w którym ludy podbite przez Rzymian stopniowo przejmowały ich język, kulturę i obyczaje. Ośrodkami kultury rzymskiej były miasta zakładane przez Rzymian, np. Lugdunum (Lyon) i Vindobona (Wiedeń).

25.Poeci rzymscy

Wergiliusz wzorował się na Homerze i napisał Eneidę - poemat o najstarszych dziejach Rzymu. Horacy jest autorem słów „Carpe diem” (chwytaj dzień) i zachęcał, by cieszyć się każdą chwilą życia. Największym dziełem Owidiusza są Metamorfozy (Przemiany).

26.Cyceron

Marek Cyceron - polityk żyjący w czasach Cezara, najwybitniejszy rzymski mówca. Jego mowy polityczne naśladowano jeszcze kilkaset lat później.

27.Tacyt

Rzymski historyk. Opisał dzieje państwa rzymskiego pod rządami pierwszych cesarzy.

28.Kto naprawdę rządził w republice rzymskiej?

W I wieku p.n.e. wszyscy obywatele byli równi w prawach. W praktyce jednak urzędnikami zostawali członkowie najbogatszych rodzin. To oni zasiadali w senacie i mieli decydujący głos na zgromadzeniach.

29.Łacina (język łaciński)

Język starożytnych Rzymian. Często przejmowały go podbite ludy. Stał się podstawą m.in. języka włoskiego, francuskiego i hiszpańskiego, a dziś używa się go czasem w medycynie, prawie i innych naukach. Alfabet łaciński rozpowszechnił się w Europie i na świecie - na nim opiera się także nasz alfabet.

30.Zasady prawa rzymskiego

Bardzo uporządkowany system praw stworzony przez Rzymian. Wiele jego reguł jest podstawą prawa w naszych czasach. Przykładowe zasady: prawo nie działa wstecz; obie strony sporu muszą zostać wysłuchane; nikt nie może być sędzią we własnej sprawie.

31.Najważniejsi bogowie rzymscy

Jowisz - najważniejszy z bogów, władca nieba i świata. Junona - opiekunka kobiet, małżeństwa i rodziny. Neptun - bóg mórz i wód. Mars - bóg wojny, uważany za ojca Romulusa i Remusa. Rzymianie wierzyli w wielu bogów i przedstawiali ich pod postacią ludzi.

32.Akwedukt

Ogromny wodociąg, który doprowadzał świeżą wodę z gór do miast. Akwedukty budowano między wzgórzami i nad dolinami rzek w formie mostów, czasem bardzo wysokich. Dzięki nim ludzie mieli łaźnie, fontanny i czystą wodę w domach.

33.Termy

Publiczne łaźnie z ciepłą i zimną wodą, w których Rzymianie kąpali się i odpoczywali.

34.Drogi i mosty rzymskie

Rzymianie budowali bardzo trwałe drogi i mosty, by połączyć odległe części imperium ze stolicą, ułatwić handel i szybko przemieszczać wojska. Niektóre przetrwały do dziś, np. fragmenty drogi Via Appia. Stąd powiedzenie: „Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”.

35.Architektura rzymska

Rzymianie wzorowali się na Grekach, ale udoskonalili łuk i kopułę. Stosowali zaprawę murarską podobną do dzisiejszego betonu, która spajała kamienie i cegły. Ich budowle przetrwały tysiące lat i były wzorem dla budowniczych w późniejszych epokach.

36.Koloseum

Największy amfiteatr w Rzymie. W amfiteatrach odbywały się walki gladiatorów i dzikich zwierząt.

37.Panteon

Świątynia wszystkich bogów w Rzymie. Zbudowano ją na planie koła i przykryto kopułą.

38.Łuk triumfalny

Budowla stawiana ku czci zwycięskich wodzów. Pod łukiem przechodziły w uroczystym marszu dowodzone przez nich oddziały.

39.Cyrk

W starożytnym Rzymie budowla, w której odbywały się wyścigi konne i inne zawody. Jednym z najstarszych torów był Cyrk Wielki (Circus Maximus).

40.Dziedzictwo starożytnego Rzymu

Po Rzymianach pozostały nam: alfabet łaciński, prawo rzymskie, architektura (np. Koloseum, Panteon, mosty, akwedukty, łuki triumfalne), nauka i sztuka, drogi rzymskie oraz republika jako forma rządów.