Historia
Świat Rzymian i początki chrześcijaństwa - Podróże w czasie 4
Sprawdzony zestawPoznasz rzymskie rozrywki: amfiteatry, walki gladiatorów i termy, a także to, co Europa zawdzięcza Rzymianom - łacinę, republikę, prawo i osiągnięcia architektury. Dowiesz się, w co wierzyli Rzymianie i Żydzi, kim według Ewangelii był Jezus Chrystus i jak chrześcijaństwo z religii prześladowanej stało się religią państwową.
Zestaw do podręcznika
Rozdział V, cz. 2. Starożytny Rzym: świat starożytnych Rzymian, chrześcijaństwo
Podróże w czasie 4. Podręcznik. Reforma 2026 (GWO) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
49 pytań w 5 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Rzymskie rozrywki
Etap 1 · 6 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Dorobek Rzymian dla Europy
Etap 2 · 7 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Religia Rzymian i Żydów
Etap 3 · 9 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Jezus Chrystus
Etap 4 · 5 fiszek · 10 pytań
Etap 5: Początki chrześcijaństwa
Etap 5 · 8 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Amfiteatr
Rzymska budowla bez dachu z areną, czyli kolistą sceną, i widownią. Rzymianie urządzali w niej walki gladiatorów, walki ludzi ze zwierzętami, a nawet bitwy morskie - wtedy arenę zalewano wodą.
2.Gladiatorzy
Niewolnicy, którzy dostawali broń i dla rozrywki widzów musieli walczyć na śmierć i życie. Walki gladiatorów cieszyły się wśród Rzymian ogromnym powodzeniem.
3.Koloseum
Późniejsza nazwa Amfiteatru Flawiuszów w Rzymie. Był to największy amfiteatr w Imperium Rzymskim - mieścił 45 tysięcy widzów. Na najlepszym miejscu, tuż nad areną, zasiadał cesarz.
4.Termy
Rzymska łaźnia publiczna, a zarazem obiekt sportowo-rekreacyjny. Były w niej m.in. baseny, boiska, sala gimnastyczna, siłownia, sale masażu, biblioteka i bufety. Tu Rzymianie najchętniej spędzali wolny czas.
5.Łacina
Język, którym mówili starożytni Rzymianie. Dziś to język martwy - nikt nie używa go na co dzień. Z łaciny pochodzą setki polskich słów, np. szkoła, a polski, jak większość języków Europy, używa alfabetu łacińskiego.
6.Języki romańskie
Języki, które powstały z łaciny, m.in. włoski, francuski i hiszpański.
7.Gdzie powstała pierwsza republika w dziejach?
W starożytnym Rzymie. Dziś większość państw świata, także Polska, to republiki. Inaczej niż w Rzymie mogą nimi rządzić wszyscy obywatele.
8.Prawo rzymskie
Prawo stworzone przez Rzymian. Było tak dobre, że niektóre jego zasady obowiązują do dziś, np. ta, że nieznajomość prawa szkodzi - nie jest usprawiedliwieniem.
9.Beton rzymski
Materiał budowlany wynaleziony przez Rzymian. Zbudowano z niego m.in. kopułę Panteonu w Rzymie, która waży 5 tysięcy ton.
10.Kopuła
Półokrągły dach. Rzymianie ją ulepszyli, a w budownictwie używa się jej do dziś. Słynna rzymska kopuła wieńczy Panteon - świątynię poświęconą wszystkim bogom.
11.Łuk budowlany
Element budowli udoskonalony przez rzymskich inżynierów. Może udźwignąć znacznie większy ciężar niż proste filary, czyli słupy podtrzymujące most albo budynek. Łuki budowlane wykorzystuje się do dziś, np. w mostach.
12.Łuk triumfalny
Budowla wznoszona na polecenie cesarzy dla upamiętnienia zwycięstw - swoich lub poprzedników. Przykładem jest Łuk Tytusa w Rzymie z I w. n.e. Łuki triumfalne budowano także w późniejszych wiekach.
13.Wpływ cywilizacji rzymskiej na Europę
Z Rzymu pochodzą łacina, z której powstały języki romańskie, i alfabet łaciński. W Rzymie powstała pierwsza republika, a niektóre zasady prawa rzymskiego obowiązują do dziś. Rzymianie wynaleźli beton rzymski, a łuk budowlany, kopułę i akwedukty (wodociągi) wykorzystywano w późniejszych wiekach.
14.Religia starożytnych Rzymian
Rzymianie wyznawali politeizm, czyli wierzyli w wielu bogów. Uważali, że bogowie chronią ich państwo, dlatego składali im ofiary, np. z byka. Kto nie składał ofiar, był uznawany za wroga państwa.
15.Ograniczona tolerancja religijna
Zasada panująca w Rzymie: każdy mógł wyznawać dowolną religię, ale musiał też składać ofiary rzymskim bogom.
16.Palestyna
Kraina, w której mieszkali Żydzi. W I w. p.n.e. należała do Rzymu. Tu urodził się Jezus.
17.Izrael
Państwo, które Żydzi utworzyli w starożytności w Palestynie. W I w. p.n.e. od dawna już nie istniało.
18.Monoteizm
Wiara w jednego Boga. Monoteizm wyznawali Żydzi, a potem chrześcijanie.
19.Judaizm
Religia Żydów. Jest religią monoteistyczną, czyli opartą na wierze w jednego Boga.
20.Biblia
Święta księga Żydów. Zapisano w niej Prawo, czyli zasady postępowania Żydów. Biblię przejęli potem chrześcijanie.
21.Dekalog
Dziesięć przykazań Bożych - najważniejsza część Prawa zapisanego w Biblii.
22.Mesjasz
Człowiek, na którego czekali Żydzi. Miał odbudować królestwo Izraela i zostać jego królem.
23.Jezus
Urodził się w Palestynie około 6 r. p.n.e. Według Ewangelii był wędrownym nauczycielem i Mesjaszem. Ewangelie opisują też jego liczne cuda, np. uzdrawianie chorych.
24.Ewangelie
Cztery krótkie księgi, z których znamy życie Jezusa. Napisano je po grecku w I w. n.e.
25.Chrystus
Greckie słowo, które znaczy Mesjasz. Według Ewangelii Jezus był Mesjaszem, dlatego nazywa się go Jezusem Chrystusem.
26.Dlaczego Jezus popadł w konflikt z żydowskimi przywódcami religijnymi?
Przywódcy ściśle przestrzegali zasad Prawa, a Jezus uznał za ważniejsze przykazanie miłości Boga i bliźniego. Oni za bliźnich uważali tylko Żydów, a on - wszystkich ludzi, także wrogów. Zachowywał się też tak, jakby był równy Bogu.
27.Śmierć Jezusa
Żydowscy przywódcy religijni uznali Jezusa za oszusta i oskarżyli go przed Rzymianami o buntowanie Żydów przeciwko rzymskiemu panowaniu. Rzymski urzędnik skazał go na śmierć przez ukrzyżowanie. Wyrok wykonano prawdopodobnie w kwietniu 30 r. n.e.
28.Najdawniejszy Kościół
Wspólnota ludzi, którzy uwierzyli uczniom Chrystusa, że ich nauczyciel zmartwychwstał i wstąpił do nieba. Przyjmowali chrzest i spotykali się na wspólnej modlitwie. Członków Kościoła nazwano chrześcijanami.
29.Chrześcijaństwo
Religia chrześcijan, która powstała w I w. n.e. Jest religią monoteistyczną. Z judaizmu przejęła m.in. wiarę w jednego Boga, Biblię i Dekalog.
30.Prześladowania chrześcijan
Chrześcijanie nie składali ofiar rzymskim bogom, dlatego wielu mieszkańców Imperium podejrzewało ich o wrogość wobec państwa. W okresach prześladowań chrześcijan rzucano dzikim zwierzętom, palono żywcem, krzyżowano lub ścinano.
31.Dlaczego na początku chrześcijaństwo przyjmowali głównie ubodzy i niewolnicy?
Bo chrześcijaństwo głosiło, że wszyscy ludzie są braćmi i siostrami, i dawało nadzieję na lepsze życie po śmierci.
32.Dlaczego z czasem chrześcijaństwo przyjmowali też bogaci i wykształceni?
Bo zapewniało, że Bóg ich kocha, i jasno wskazywało, co jest dobre, a co złe. Chrześcijanie przyciągali też ludzi wzajemną miłością i budzili podziw odwagą.
33.Chrześcijaństwo religią państwową (380 r.)
W 380 r. cesarz ogłosił chrześcijaństwo religią państwową Imperium Rzymskiego. Odtąd władze popierały chrześcijaństwo, a sprzeciwiały się innym religiom - cesarz zakazał np. igrzysk olimpijskich, bo były uroczystością ku czci Zeusa.
34.Najważniejsze daty początków chrześcijaństwa
Ok. 6 r. p.n.e. - narodziny Jezusa. 30 r. n.e. - śmierć Jezusa. 380 r. - chrześcijaństwo religią państwową Imperium Rzymskiego. 476 r. - upadek zachodniego Imperium Rzymskiego.
35.Chronologia
Nauka, która określa daty wydarzeń i ustala ich kolejność: co było najpierw, a co potem. Kolejność chronologiczna to uporządkowanie wydarzeń od wcześniejszych do późniejszych, np. na osi czasu.
Notatka
Rzymskie rozrywki
Do zabawy i odpoczynku służyły Rzymianom dwa rodzaje budowli.
| Budowla | Co to było | Co tam robiono |
|---|---|---|
| amfiteatr | budowla bez dachu z areną i widownią | walki gladiatorów, walki ze zwierzętami, bitwy morskie |
| termy | łaźnia publiczna i obiekt sportowo-rekreacyjny | kąpiel, pływanie, ćwiczenia, masaż, czytanie |
Gladiatorzy byli niewolnikami. Dostawali broń i musieli walczyć na śmierć i życie dla rozrywki widzów. Tysiące Rzymian i Rzymianek chętnie oglądały te walki. Wstręt okazywali tylko ludzie wrażliwi.
Największym amfiteatrem Imperium był Amfiteatr Flawiuszów w Rzymie. Dziś nazywamy go Koloseum. Mieścił 45 tysięcy widzów. Pod areną były korytarze z klatkami dla dzikich zwierząt. Cesarz siedział tuż nad areną, a kobiety w najwyższych rzędach.
W termach Rzymianie najchętniej spędzali wolny czas. Były tam m.in. baseny, boiska, siłownia, biblioteka i bufety.
Łacina, republika i prawo
Zachodnie Imperium Rzymskie nie istnieje od ponad 1500 lat. Osiągnięcia Rzymian wciąż jednak wpływają na życie w Europie.
- Łacina to język starożytnych Rzymian. Dziś jest językiem martwym, bo nikt nie używa jej na co dzień. Przekształciła się jednak w języki romańskie, m.in. włoski, francuski i hiszpański.
- Z łaciny pochodzą też setki polskich słów. Polski, jak większość języków Europy, używa alfabetu łacińskiego.
- W Rzymie powstała pierwsza w dziejach republika. Dziś republikami jest większość państw świata, także Polska. Mogą nimi rządzić wszyscy obywatele, a w Rzymie rządziła niewielka grupa najbogatszych.
- Niektóre zasady prawa rzymskiego obowiązują do dziś. Jedna z nich mówi, że nieznajomość prawa szkodzi.
Przykład
Ktoś nie przeczytał regulaminu basenu i skacze do wody tam, gdzie nie wolno. Tłumaczenie „nie wiedziałem” nic mu nie pomoże.
Rzymska architektura
Wiele budowlanych osiągnięć Rzymian wykorzystywano także w późniejszych wiekach.
- Beton rzymski to materiał budowlany wynaleziony przez Rzymian. Zbudowano z niego np. kopułę Panteonu, czyli świątyni wszystkich bogów w Rzymie.
- Kopuła to półokrągły dach. Rzymianie ją ulepszyli, a w budownictwie używa się jej do dziś.
- Łuk budowlany udźwignie znacznie większy ciężar niż proste filary, czyli słupy podtrzymujące most albo budynek.
- Akwedukty, czyli wodociągi, doprowadzały wodę do miast.
- Łuk triumfalny to budowla, którą niektórzy cesarze stawiali na pamiątkę zwycięstwa swojego albo poprzednika. Łuki triumfalne budowano także w późniejszych wiekach.
Ważne
Nie myl dwóch łuków. Łuk budowlany to część budowli, która dźwiga ciężar. Łuk triumfalny to osobna budowla na pamiątkę zwycięstwa.
Religia Rzymian i Żydów
| Pojęcie | Znaczenie | Kto wyznawał |
|---|---|---|
| politeizm | wiara w wielu bogów | Rzymianie |
| monoteizm | wiara w jednego Boga | Żydzi, potem chrześcijanie |
Rzymianie wierzyli, że bogowie chronią ich państwo. Dlatego składali im ofiary. Kto tego nie robił, był dla nich wrogiem państwa. Panowała ograniczona tolerancja religijna. Każdy mógł wyznawać taką religię, jaką chciał. Wszyscy mieli jednak obowiązek składać ofiary bogom rzymskim.
Żydzi mieszkali w Palestynie. Ich religię nazywamy judaizmem. Zasady postępowania Żydów, czyli Prawo, zapisano w świętej księdze - Biblii. Najważniejszą częścią Prawa był Dekalog. Żydzi czekali na Mesjasza, który miał odbudować królestwo Izraela i zostać jego królem.
Ważne
Palestyna to kraina. Izrael to państwo, które Żydzi utworzyli w Palestynie w starożytności. W I w. p.n.e. Izrael od dawna nie istniał, a Palestyna należała do Rzymu.
Jezus Chrystus
Jezus przyszedł na świat w Palestynie ok. 6 r. p.n.e. Jego życie znamy z czterech Ewangelii. Są to krótkie księgi napisane po grecku w I w. n.e. Według Ewangelii Jezus był wędrownym nauczycielem i Mesjaszem. Greckie słowo Chrystus oznacza właśnie Mesjasza. Ewangelie opisują też cuda Jezusa.
Jezus zyskał wielu zwolenników, ale popadł w konflikt z żydowskimi przywódcami religijnymi:
- przywódcy ściśle przestrzegali zasad Prawa, a Jezus za ważniejsze uznał przykazanie miłości Boga i bliźniego;
- przywódcy za bliźnich uważali innych Żydów, a Jezus - wszystkich ludzi, także wrogów;
- przywódcy wierzyli, że Bogu nikt nie jest równy, a Jezus zachowywał się tak, jakby był równy Bogu.
Przywódcy uznali Jezusa za oszusta. Oskarżyli go przed Rzymianami o buntowanie Żydów przeciwko rzymskiemu panowaniu. Rzymski urzędnik skazał go na śmierć przez ukrzyżowanie. Jezus zginął prawdopodobnie w 30 r. n.e.
Pierwsi chrześcijanie
Po śmierci Jezusa jego uczniowie zaczęli głosić, że Chrystus zmartwychwstał, a potem wstąpił do nieba. Wielu ludzi im uwierzyło. Przyjmowali chrzest, czyli obrzęd, który włącza do Kościoła, i spotykali się na wspólnej modlitwie.
Tak rozwijał się najdawniejszy Kościół. Jego członków nazwano chrześcijanami, a ich religię - chrześcijaństwem. Powstało ono w I w. n.e. Jest religią monoteistyczną. Z judaizmu przejęło m.in. wiarę w jednego Boga, Biblię i Dekalog.
Chrześcijanie nie składali ofiar rzymskim bogom. Dlatego wielu mieszkańców Imperium podejrzewało ich o wrogość wobec państwa. Co jakiś czas dochodziło do prześladowań chrześcijan. Wielu z nich skazywano wtedy na okrutną śmierć.
Od prześladowań do religii państwowej
Mimo prześladowań chrześcijaństwo szybko się rozwijało. Różne grupy przyciągało w nim co innego:
- ubodzy i niewolnicy (na początku) - nauka, że wszyscy ludzie są braćmi i siostrami, oraz nadzieja na lepsze życie po śmierci;
- bogaci i wykształceni (z czasem) - zapewnienie, że Bóg ich kocha, i jasne wskazanie, co jest dobre, a co złe. Podziwiali też odwagę chrześcijan i ich wzajemną miłość.
W 380 r. cesarz ogłosił chrześcijaństwo religią państwową Imperium Rzymskiego. Odtąd władze popierały chrześcijaństwo, a sprzeciwiały się innym religiom. Cesarz zakazał np. igrzysk olimpijskich, bo były uroczystością ku czci Zeusa.
Chronologia - jak porządkować daty
Chronologia to nauka, która określa daty wydarzeń i ustala ich kolejność. Kolejność chronologiczna to ułożenie wydarzeń od wcześniejszych do późniejszych. Najłatwiej zrobić to na osi czasu. Oś pokazuje też, co działo się w tym samym czasie.
Jak porządkować daty:
- najpierw lata p.n.e., potem lata n.e.;
- wśród lat p.n.e. wcześniejszy jest rok z większą liczbą, np. 27 r. p.n.e. był przed 6 r. p.n.e.;
- wśród lat n.e. wcześniejszy jest rok z mniejszą liczbą.
Cesarstwo rzymskie powstało w 27 r. p.n.e. Jezus urodził się później, ok. 6 r. p.n.e., a zginął w 30 r. Całe jego życie przypadło więc na czasy cesarstwa.
Przykład
Ile lat minęło od śmierci Jezusa (30 r.) do ogłoszenia chrześcijaństwa religią państwową (380 r.)? Obie daty są naszej ery: 380 - 30 = 350. Minęło 350 lat.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Egipt faraonów - państwo, społeczeństwo, religia i osiągnięcia35 fiszek
Mezopotamia i imperia starożytnego Bliskiego Wschodu40 fiszek uczy się 2
Epoka odrodzenia – odkrycia, reformacja i przemiany Europy32 fiszki uczy się 2
Podbój Europy przez Hitlera i Stalina (1939-1941)26 fiszek uczy się 13
Pierwsi Piastowie i początki Polski32 fiszki uczy się 13
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 5