Imperium Rzymskie i społeczeństwo Rzymu - Podróże w czasie 4

1.Rzym

Miasto na południu Europy, na półwyspie, który w starożytności nazywano Italią. Dziś jest stolicą Włoch, a w starożytności był stolicą ogromnego państwa, do którego należała też Grecja.

2.Imperium

Ogromne państwo powstałe w wyniku podporządkowania sobie innych krajów.

3.Imperium Rzymskie

Najpotężniejsze mocarstwo starożytności, zwane też Rzymem. Rzymianie podbili najpierw całą Italię, a potem ziemie wokół Morza Śródziemnego. Największy obszar Imperium zajmowało w II w. n.e. - należały do niego m.in. dzisiejszy Londyn, Paryż, Wiedeń, Ateny i Jerozolima.

4.Dlaczego armia rzymska górowała nad przeciwnikami?

Rzymianie podbili wiele krajów dzięki znakomitej armii. Górowała ona nad przeciwnikami sposobem walki, uzbrojeniem, doskonałą organizacją i użyciem machin oblężniczych.

5.Jak Rzymianie walczyli w bitwie?

Najpierw rzucali w przeciwników oszczepami, które wbijały się w tarcze i czyniły je bezużytecznymi. Potem walczyli mieczami. Zawsze starali się utrzymać zwarty szyk bojowy, czyli ustawienie żołnierzy w czasie walki, np. szyk żółwia.

6.Uzbrojenie rzymskiego żołnierza

Do ataku służyły oszczep, krótki miecz i sztylet. Do obrony służyły hełm, pancerz i wypukła tarcza, z której ześlizgiwały się ciosy. Żołnierz nosił też pas na miecz, tunikę pod pancerzem i sandały.

7.Oblężenie

Otoczenie wojskiem jakiegoś miejsca po to, żeby je zdobyć. Rzymianie byli mistrzami oblężeń: odcinali mieszkańców miasta od zaopatrzenia i pomocy wojskowej, a do szturmów używali machin oblężniczych.

8.Szturm

Atak wojska w celu zdobycia jakiegoś terenu.

9.Onager

Rzymska machina oblężnicza. Wyrzucała kamienie albo płonące kule o wadze do 70 kilogramów na odległość nawet 800 metrów. Pociski leciały łukiem nad murami i powodowały zniszczenia w mieście.

10.Balista

Rzymska machina oblężnicza. Wystrzeliwała kamienie lub strzały na odległość do 500 metrów. Kamienie kruszyły mury obronne, a strzały raziły ludzi.

11.Wieża oblężnicza

Wysoka wieża na kołach, którą popychali żołnierze. Z jej pomostów atakujący miotali pociski na obrońców miasta.

12.Taran

Długa belka zakończona metalowym okuciem, podwieszona wewnątrz wieży oblężniczej. Żołnierze ją rozhuśtywali, a jej uderzenia rozbijały mur obronny. Przez powstały wyłom oblegający wdzierali się do miasta.

13.Jak bronili się mieszkańcy oblężonego miasta?

Z murów obronnych razili atakujących pociskami. Wieże obronne dawały im lepsze schronienie i pozwalały ostrzeliwać napastników z większej wysokości.

14.Jak Rzymianie zdobywali miasto?

Otaczali miasto wojskiem i odcinali mieszkańców od zaopatrzenia i pomocy. Potem przypuszczali szturm z użyciem machin oblężniczych. Taran rozbijał mur, a przez wyłom żołnierze wdzierali się do miasta.

15.Republika

Inaczej rzeczpospolita, czyli państwo, które jest wspólną własnością wszystkich jego obywateli. Rzymianie ustanowili republikę w 508 r. p.n.e., gdy wygnali ostatniego króla.

16.Senat

Rada, w której zasiadali najbogatsi obywatele Rzymu. Senatorowie decydowali o najważniejszych sprawach republiki, np. o wojnie i pokoju oraz o wydatkach państwa. Republiką rządziła więc niewielka grupa ludzi. Dlatego w Rzymie, inaczej niż w Atenach, nie było demokracji.

17.Juliusz Cezar

Wybitny rzymski wódz. W I w. p.n.e. po jednej z wojen domowych objął władzę w państwie. Popierali go żołnierze i ubodzy mieszkańcy Rzymu, którym rozdawał żywność. Po kilku latach rządów zamordowali go zwolennicy republiki, bo stracili wpływ na rządy.

18.Jak Rzym stał się cesarstwem?

W I w. p.n.e. władze republiki były skłócone i wybuchały wojny domowe. Po jednej z nich władzę objął Juliusz Cezar. Po jego zabójstwie wybuchła kolejna wojna domowa, a po niej, w 27 r. p.n.e., Rzym stał się cesarstwem.

19.Cesarstwo

Państwo rządzone przez cesarza. Rzym stał się cesarstwem w 27 r. p.n.e. i pozostał nim do końca swego istnienia. Senat wciąż istniał, ale nie decydował już o ważnych sprawach państwa.

20.Cesarz rzymski

Władca cesarstwa rzymskiego. Był jednocześnie władcą państwa, najwyższym dowódcą wojskowym i najwyższym kapłanem.

21.Oktawian August

Pierwszy cesarz Rzymu. Jego posągi ukazywały go jako zwycięskiego wodza, który zakończył wojny i zapewnił państwu pomyślność.

22.Podział i upadek Imperium Rzymskiego

W 395 r. Imperium Rzymskie podzieliło się na dwie części: wschodnią i zachodnią. Zachodnie Imperium Rzymskie upadło w 476 r. Wschodnie istniało jeszcze prawie tysiąc lat.

23.Najważniejsze daty starożytnego Rzymu

508 r. p.n.e. - powstanie republiki rzymskiej. 27 r. p.n.e. - upadek republiki i powstanie cesarstwa. 395 r. - podział Imperium Rzymskiego na wschodnie i zachodnie. 476 r. - upadek zachodniego Imperium Rzymskiego i koniec starożytności.

24.Społeczeństwo Imperium Rzymskiego

Dzieliło się przede wszystkim na ludzi wolnych i niewolników. Wśród ludzi wolnych byli obywatele rzymscy oraz mieszkańcy państwa, którzy nie mieli obywatelstwa.

25.Obywatele rzymscy

Mogli nimi być tylko ludzie wolni - mężczyźni i kobiety. Mężczyźni mieli jednak więcej praw obywatelskich niż kobiety.

26.Prawa obywateli rzymskich

Tylko mężczyźni mogli sprawować urzędy państwowe i służyć w armii. Mężczyźni i kobiety mogli zawierać małżeństwa z obywatelami, a w sądzie nie wolno było ich torturować. Mieszkańców bez obywatelstwa i niewolników torturowano, żeby wymusić zeznania.

27.Rzymskie kobiety

Rzymianki miały większą swobodę niż Greczynki: oglądały widowiska, chodziły na przyjęcia i ćwiczenia sportowe. Nie mogły jednak być np. sędziami ani nauczycielkami. Korneliusz Nepos pisał, że Rzymianie zabierali żony na przyjęcia, a Greczynki bywały na nich tylko w gronie rodzinnym.

28.Niewolnicy w Rzymie

Państwo rzymskie istniało dzięki pracy kilku milionów niewolników. Bez nich zabrakłoby żywności i podstawowych produktów, np. żelaza, srebra, zboża i ubrań. Niewolnikami stawali się przede wszystkim jeńcy wojenni oraz dzieci niewolników.

29.Praca niewolników

Wykształceni niewolnicy często byli nauczycielami albo lekarzami, a za zgodą właścicieli mogli nawet zarabiać. Inni trafiali na pola albo do kopalni, gdzie pracowali ponad siły, za darmo i w kajdanach.

30.„Narzędzia mówiące”

Tak niektórzy Rzymianie nazywali niewolników. Karali ich chłostą za byle przewinienie. Inni Rzymianie uznawali swoich niewolników za członków rodziny. Dziś niewolnictwo jest zakazane, bo każdy człowiek ma prawo do wolności i zapłaty za pracę.

31.„Ojciec rodziny”

Mężczyzna, pan domu. Jego władzy podlegali wszyscy domownicy - decydował nawet o tym, czy nowo narodzone dziecko będzie żyło. Synów wychowywał surowo, by nauczyć ich wytrzymałości i męstwa: spali w nieogrzewanych pokojach, jedli proste potrawy, a zimą nosili lekkie tuniki.

32.„Matka rodziny”

Kobieta, która dbała o dom, wychowywała dzieci i nadzorowała niewolników. Uczyła córki tych zajęć, a także tkania i szycia. Rzymianka mogła wyjść za mąż w wieku 12 lat, za mężczyznę wybranego przez ojca.

33.Rzymska szkoła

Nie była obowiązkowa. Chodzili do niej chłopcy i dziewczynki w wieku 7-12 lat z mniej zamożnych rodzin. Uczył jeden nauczyciel, zawsze mężczyzna, najwyżej trzydzieścioro uczniów. Najbogatsi zatrudniali domowych nauczycieli, a większość dziewczynek uczyła się w domu albo wcale.

34.Czego uczyły się rzymskie dzieci?

Przede wszystkim czytania i pisania po łacinie, czyli w języku starożytnych Rzymian, oraz podstaw matematyki. Rzymianie nie znali cyfr arabskich, używali tylko rzymskich. Chłopcy z zamożnych rodzin uczyli się dalej po 12. roku życia: historii i literatury Rzymu oraz języka greckiego.

35.Przybory rzymskiego ucznia

Uczniowie pisali na tabliczkach pokrytych woskiem. Litery ryli w wosku ostro zakończonym rylcem. Jako książki służyły zwoje papirusu.

36.Wieczne Miasto

Tak Rzymianie nazwali Rzym, bo wierzyli, że jego potęga nie będzie miała końca. W czasach cesarstwa miasto liczyło ponad milion mieszkańców. Ulice były brukowane, czyli wykładane kamieniami, a wodę czerpano z ulicznych fontann.

37.Akwedukt

Wodociąg, który dostarczał do miasta wodę z górskich źródeł. Rzym miał jedenaście akweduktów. Woda trafiała do fontann, miejskich cystern, domów bogaczy i do term.

38.Kamienica w starożytnym Rzymie

Dom, często kilkupiętrowy. Mieszkania były na piętrach, a ich umeblowanie było bardzo skromne. Na parterze mieściły się warsztaty rzemieślników, sklepy i uliczne jadłodajnie.