Kraina Hellenów i demokracja ateńska - Odkrywamy historię 4

1.Hellada

Tak starożytni Grecy nazywali swój kraj.

2.Hellenowie

Tak nazywali siebie starożytni Grecy. Mówili tym samym językiem, mieli wspólną kulturę i czcili tych samych bogów.

3.Barbarzyńca

Tak Hellenowie nazywali człowieka, który nie mówił po grecku. Dziś barbarzyńcą nazywamy kogoś wyjątkowo okrutnego albo zachowującego się wyjątkowo niekulturalnie.

4.Położenie i krajobraz Grecji

Grecja leży nad Morzem Śródziemnym, na Półwyspie Bałkańskim. To kraina górzysta, z małą liczbą nizin, otoczona z trzech stron przez morza. Ma wiele wysp, zatok i półwyspów, a jej części oddzielają wysokie góry.

5.Dlaczego Grecy byli dobrymi żeglarzami?

Góry utrudniały podróżowanie po lądzie. Z wielu miejsc łatwiej było dotrzeć do morza niż do innej miejscowości. Dlatego Grecy podróżowali łodziami i statkami i stali się bardzo dobrymi żeglarzami.

6.Co łączyło starożytnych Greków?

Greków łączyły język, wierzenia, tradycja oraz świadomość wspólnoty i odrębności od innych ludów.

7.Polis

Miasto-państwo w starożytnej Grecji. Obejmowało miasto i okoliczne, przylegające do niego wioski.

8.Dlaczego Grecy nie stworzyli jednego państwa?

Utrudniały to warunki naturalne. Hellenowie żyli w mniejszych skupiskach, oddzielonych od siebie górami. Dlatego powstało wiele odrębnych miast-państw, czyli polis.

9.Rolnictwo w starożytnej Grecji

W Grecji jest mało żyznych równin, więc rolnictwo rozwijało się na niewielkich obszarach. Gdy grad, susza lub szarańcza zniszczyły plony, groził głód. Na zboczach gór Grecy uprawiali winną latorośl i drzewa oliwne. Oliwy używali do posiłków i do nacierania ciała.

10.Skąd Grecy brali żywność?

Z uprawy roślin (winnej latorośli, drzew oliwnych, zboża) robili wino, oliwę, chleb i placki. Z hodowli zwierząt (kóz, owiec, świń, bydła, drobiu) mieli ser, mleko i mięso. Mieszkańcy nadmorskich osad łowili też ryby.

11.Zajęcia starożytnych Greków

Grecy zajmowali się uprawą ziemi, hodowlą zwierząt, rzemiosłem, handlem i rybołówstwem, a także żeglugą i budownictwem. Rzemiosłem było np. garncarstwo i szkutnictwo, czyli budowa i naprawa statków.

12.Kolonie greckie

Osady, które Grecy zakładali od VIII wieku p.n.e. na nowych terenach, docierając do nich drogą morską. Powstawały na wybrzeżach Morza Śródziemnego i Morza Czarnego, m.in. Marsylia, Neapol, Syrakuzy i Bizancjum (dziś Stambuł). Zasiedlanie nowych ziem przez Greków to kolonizacja.

13.Dlaczego Grecy zakładali kolonie?

Z powodu warunków naturalnych w Grecji trudno było utrzymać i wyżywić wszystkich mieszkańców. Grecy szukali więc nowych terenów i zakładali na nich kolonie. Dzięki temu ich kultura rozprzestrzeniła się od wybrzeży Azji po Europę Zachodnią.

14.Drakon

Człowiek, który ponad 2600 lat temu żył w Atenach. Spisał prawa, które przewidywały karę śmierci nawet za drobne przewinienia. Dziś zbyt surowe prawo lub karę nazywamy drakońskimi.

15.Ateny

Jedna z największych polis. Rozkwit przeżywały w V wieku p.n.e., za czasów Peryklesa. Były wtedy polis demokratyczną.

16.Demokracja

Rządy ludu - ustrój państwa, w którym obywatele decydują o tym, kto sprawuje władzę, i mają wpływ na podejmowane decyzje. W Atenach w V wieku p.n.e. w rządach brali udział wszyscy obywatele.

17.Obywatele Aten

Wolni dorośli mężczyźni, których obydwoje rodzice byli Ateńczykami. Brali udział w zgromadzeniach ludowych i mogli zostać urzędnikami. Musieli służyć w wojsku, płacić podatki i uczestniczyć w obrzędach religijnych.

18.Społeczeństwo Aten

Mieszkańców Aten dzielimy na cztery grupy: pełnoprawnych obywateli, cudzoziemców (metojków), kobiety i niewolników. Pełnię praw i władzę mieli tylko obywatele.

19.Metojkowie

Cudzoziemcy mieszkający w Atenach. Zajmowali się handlem i rzemiosłem. Nie mogli uczestniczyć w zgromadzeniach ludowych ani piastować urzędów, ale służyli w wojsku i płacili podatki. Za zasługi na polu bitwy mogli zostać obywatelami.

20.Kobiety w Atenach

Prowadziły dom i rzadko go opuszczały. W miejscach publicznych mogły być tylko pod opieką mężczyzny z rodziny. Nie mogły brać udziału w zgromadzeniach, głosować ani piastować urzędów. Mogły uczestniczyć w świętach religijnych.

21.Niewolnicy w Atenach

Jeńcy wojenni lub dzieci porzucone przez rodziców. Byli własnością innych, można ich było kupić i sprzedać. Pracowali w rolnictwie, handlu, rzemiośle i kopalniach. Wykształceni niewolnicy mogli liczyć na lepsze warunki życia.

22.Monarchia w Sparcie

Nie we wszystkich polis panowała demokracja. Sparta była monarchią - władzę sprawowali w niej dwaj królowie.

23.Tyran

W starożytnej Grecji: człowiek, który przejął władzę w polis wbrew prawu. Dziś tyranem nazywamy kogoś, kto nie liczy się ze zdaniem innych, zastrasza ich i zmusza do określonych działań.

24.Kto sprawował władzę w Atenach?

Najważniejsze decyzje podejmowało zgromadzenie ludowe. Rada Pięciuset przygotowywała dla niego wnioski i współpracowała z urzędnikami, którzy wykonywali uchwały zgromadzenia. Spory rozstrzygały sądy ludowe.

25.Zgromadzenie ludowe

Zebranie wszystkich obywateli Aten. Decydowało większością głosów o najważniejszych sprawach: wojnie i pokoju, podatkach, kontroli urzędników i ostracyzmie. Każdy uczestnik mógł przemawiać i proponować rozwiązania.

26.Rada Pięciuset

Rada, której członków losowano. Przygotowywała wnioski pod obrady zgromadzenia ludowego, zarządzała finansami polis i na bieżąco współpracowała z urzędnikami.

27.Urzędnicy w Atenach

Byli wybierani lub losowani. Współpracowali z Radą Pięciuset i wykonywali uchwały zgromadzenia ludowego. Najważniejsi byli archonci i stratedzy.

28.Archonci

Jedni z najważniejszych urzędników w Atenach. Sprawowali funkcje religijne i sądowe.

29.Stratedzy

Jedni z najważniejszych urzędników w Atenach - dowódcy wojskowi wybierani przez zgromadzenie ludowe.

30.Sąd ludowy

Rozstrzygał spory między mieszkańcami Aten. Sędziów wybierano w losowaniu spośród chętnych obywateli.

31.Wynagrodzenie za sprawowanie władzy

Perykles wprowadził zapłatę dla urzędników, członków Rady Pięciuset i sędziów sądów ludowych. Mogli oni na ten czas porzucić swoje zajęcia. Dzięki temu w sprawowaniu władzy uczestniczyli także mniej zamożni obywatele.

32.Akropol

Wysokie wzgórze, blisko którego Grecy zakładali miasta. W czasie najazdów wroga mieszkańcy mogli się tam schronić.

33.Agora

Plac w centrum greckiego miasta, przy którym stały świątynie i inne budynki dla wszystkich mieszkańców. Prowadzono tu handel i obradowały zgromadzenia obywateli.

34.Kiedy rozkwitła demokracja ateńska?

W V wieku p.n.e., za czasów Peryklesa, który żył ok. 490 - 429 r. p.n.e. Był to czas największego rozkwitu demokracji i potęgi Aten. Kolonie Grecy zakładali wcześniej - od VIII wieku p.n.e.

35.Perykles

Polityk ateński (ok. 490 - 429 r. p.n.e.), twórca potęgi Aten. Umocnił demokrację, rozbudował flotę i dokończył mury łączące Ateny z portem w Pireusie. Zgromadzenie ludowe 16 razy wybierało go na stratega.

36.Aspazja

Partnerka Peryklesa, uważana za jego doradczynię. Była mądrą kobietą z poczuciem humoru. W jej domu rozmawiali najwybitniejsi ludzie tamtych czasów.

37.Jak Perykles opisywał demokrację ateńską?

Perykles mówił, że ustrój Aten nie naśladuje obcych praw, lecz jest wzorem dla innych. Nazywa się demokracją, bo opiera się na większości obywateli. Każdy jest równy wobec prawa, ceni się talent, a ubóstwo czy nieznane pochodzenie nie przeszkadzają zdolnym w zdobyciu zaszczytów.

38.Ostracyzm

Sposób obrony demokracji w Atenach. Na zgromadzeniu ludowym obywatele w tajnym głosowaniu wydrapywali na skorupach (ostrakonach) imiona osób groźnych dla demokracji. Kto dostał najwięcej głosów, musiał opuścić Ateny na 10 lat.

39.Demokracja ateńska a dzisiejsza

W Atenach obywatele sami głosowali na zgromadzeniu ludowym, ale prawa obywatelskie mieli tylko niektórzy mężczyźni. Dziś obywatele mają równe prawa bez względu na płeć. Rządzą pośrednio - przez przedstawicieli w parlamencie.

40.Wolność słowa

Możliwość swobodnego wypowiadania swojego zdania, np. krytykowania władzy, bez ponoszenia przykrych konsekwencji. Narodziła się w starożytnych Atenach.