Rodzina, mała ojczyzna, regiony i symbole Polski - Podróże w czasie 4

1.Rodzina

Grupa osób pochodzących od wspólnego przodka lub połączonych więziami rodzinnymi, na przykład małżeństwem.

2.Przodek

Osoba, która była dla kogoś pradziadkiem albo prababcią, prapradziadkiem albo praprababcią i tak dalej. Rodzice i dziadkowie też są przodkami, ale rzadko ich tak nazywamy.

3.Rodzina mała i rodzina wielka

Rodzina mała to rodzice (albo jeden rodzic) i dzieci (może być jedno dziecko). Rodzina wielka to rodzice i dzieci oraz wszyscy ich krewni z mężami, żonami, dziećmi, babciami i tak dalej. Krewni to osoby spokrewnione, czyli pochodzące od wspólnego przodka.

4.Pamiątki rodzinne

Stare przedmioty, fotografie i dokumenty, które mówią coś o naszych przodkach: jak wyglądali, czym się zajmowali, gdzie mieszkali. Na przykład świadectwo szkolne pradziadka albo ulubiona filiżanka prababci.

5.Jak poznać historię swojej rodziny?

Zapytaj o nią babcię, dziadka i innych starszych krewnych. Namów ich, żeby spisali lub nagrali swoje wspomnienia. Poszukaj pamiątek rodzinnych i dowiedz się, do kogo należały. Obejrzyj z dorosłymi rodzinne fotografie i podpisz każde zdjęcie.

6.Genealogia

Nauka o więziach rodzinnych teraz i w przeszłości. Bada, kto jest lub był czyim synem, córką, bratem, ciocią, wnuczką i tak dalej.

7.Drzewo genealogiczne

Schemat, który ukazuje więzi rodzinne członków danej rodziny teraz i w przeszłości. Porządkuje wiadomości o rodzinie, więc nie pomylisz przodka z inną osobą o tym samym imieniu i nazwisku. Łączy też rodzinę, bo pokazuje jej wspólną historię.

8.Jak narysować drzewo genealogiczne?

Spisz imiona i nazwiska: w pierwszej linijce swoje i rodzeństwa, w drugiej rodziców, w trzeciej dziadków i dalej. Dopisz rok urodzenia każdej osoby, a gdy ktoś nie żyje, także rok śmierci (nieznaną datę zastąp znakiem zapytania). Na bardzo dużej kartce narysuj drzewo z ramkami i wpisz do nich imiona, nazwiska i daty. Nie wpisuj rodzeństwa przodków, bo zabrakłoby miejsca.

9.Mała ojczyzna

Okolica, do której ktoś jest przywiązany, dobrze ją zna i uważa za swoją, np. miasto lub jego część albo wieś i pola wokół. Ojczyzna to kraj, w którym żyjemy - dla nas Polska.

10.Herb

Znak jakiegoś państwa, miasta, instytucji albo rodziny. Na przykład herb Nowego Sącza przedstawia Świętą Małgorzatę, która zwycięża smoka.

11.Człowiek zasłużony

Ktoś, kto zrobił dla danej miejscowości coś ważnego i dobrego, np. lekarz, który za darmo leczył biednych. Takich ludzi upamiętniamy: poświęcamy im tablice pamiątkowe, stawiamy pomniki i nazywamy ich nazwiskami ulice, szkoły i instytucje. To wyraz wdzięczności, a pamięć o nich ma przetrwać jak najdłużej.

12.Mikołaj Kopernik

Wielki polski astronom, czyli uczony zajmujący się nauką o kosmosie. Urodził się w Toruniu w 1473 r. Odkrył, że Ziemia krąży wokół Słońca, choć w jego czasach wszyscy myśleli, że to Słońce okrąża Ziemię.

13.Legenda o Lechu, Czechu i Rusie

Trzej bracia wyruszyli w świat, żeby znaleźć ziemię do zamieszkania. Nad jeziorem Lech zobaczył białego orła, który usiadł na gnieździe na dębie. Czech poszedł na południe, za góry, a Rus na wschód. Lech został i zbudował gród Gniezno - nazwa w dawnym języku oznaczała gniazdo. Gród to dawna osada obronna otoczona wałem z drewna i ziemi.

14.Legenda

Opowieść o przeszłości, która łączy prawdę z fikcją literacką, czyli z tym, co zostało wymyślone. Przedstawia dzieje legendarne, do których nie ma źródeł albo jest ich bardzo mało. Historia to natomiast opowieść o tym, jak było naprawdę, oparta na źródłach historycznych.

15.Po co ludzie wymyślali legendy?

Żeby wyjaśnić początki albo pochodzenie czegoś, co znali, np. początki miast czy pochodzenie herbów. Legenda o Lechu, Czechu i Rusie wyjaśnia początki Gniezna i pochodzenie godła Polski. Te wyjaśnienia są jednak fikcyjne, czyli wymyślone.

16.Co jest prawdą w legendzie o Lechu, Czechu i Rusie?

Historycy zbadali źródła i ustalili dwie prawdziwe informacje: 1) początki państwa polskiego wiążą się z ziemiami wokół Gniezna, 2) Polacy, Czesi i Rusini wywodzą się z jednego ludu - Słowian. Od Rusinów pochodzą dzisiejsi Ukraińcy, Białorusini i Rosjanie.

17.Region

Część kraju, która różni się od innych części krajobrazem, historią i kulturą. Polska dzieli się na sześć głównych regionów: Pomorze, Wielkopolskę, Śląsk, Warmię i Mazury, Mazowsze z Podlasiem oraz Małopolskę.

18.Pomorze

Pagórkowata kraina pełna lasów i jezior na północy Polski, nad Morzem Bałtyckim. Najważniejsze miasta regionu to Gdańsk i Szczecin.

19.Wielkopolska

Kraina pól, łąk i lasów w zachodniej i centralnej Polsce. Tu ponad tysiąc lat temu powstało państwo polskie. Najważniejszym miastem regionu jest Poznań.

20.Śląsk

Kraina na południowym zachodzie Polski. Na południu Śląska leżą góry Sudety. Największe miasta regionu to Wrocław i Katowice.

21.Warmia i Mazury

Krainy lasów i jezior na północnym wschodzie Polski. Na Mazurach naliczono aż cztery tysiące jezior. Największym miastem regionu jest Olsztyn.

22.Mazowsze z Podlasiem

Dwie płaskie krainy w centralnej i wschodniej Polsce, które razem tworzą jeden region. Na Mazowszu przeważają pola, a na Podlasiu lasy, z Puszczą Białowieską na czele. Największe miasta to Warszawa i Białystok.

23.Małopolska

Pagórkowata, przemysłowo-rolnicza kraina na południowym wschodzie Polski. Na południu ciągną się góry Karpaty, a ich częścią są Tatry. Głównym miastem jest Kraków, który przez kilkaset lat był stolicą Polski.

24.Zabytki

Cenne budowle i przedmioty z przeszłości. Są wspólnym dobrem nas wszystkich i pokazują, w jakich warunkach ludzie kiedyś żyli, pracowali i odpoczywali. Zachowały się w każdym regionie Polski.

25.Zamek Królewski w Warszawie

Jeden z najcenniejszych polskich zabytków. Od końca XVI w. mieszkali w nim królowie Polski. W 1944 r., w czasie drugiej wojny światowej, został całkowicie zniszczony. Odbudowa zaczęła się długo po wojnie i trwała kilkanaście lat. Dziś zamek wygląda tak jak w XVIII w. i można go zwiedzać.

26.Zwyczaj

Powszechnie przyjęty sposób postępowania w jakichś okolicznościach, np. ubieranie choinki na Boże Narodzenie. Wiele dawnych zwyczajów zanikło, np. darcie pierza: kobiety odrywały miękkie części gęsich piór, potrzebne na kołdry i poduszki.

27.Obrzęd

Ustalony sposób postępowania, który towarzyszy jakiejś uroczystości, często religijnej. Obrzęd coś symbolizuje, czyli ma ukryte znaczenie. Na przykład pasterka - msza w noc Bożego Narodzenia - symbolizuje powitanie nowo narodzonego Jezusa.

28.Tradycja

Zwyczaje, obrzędy i przekonania przekazywane z pokolenia na pokolenie. Polską i europejską tradycją jest np. świętowanie Bożego Narodzenia. Wspólne zwyczaje, obrzędy i tradycje łączą ludzi.

29.Jak świętujemy Boże Narodzenie w różnych regionach?

W całej Polsce ubieramy choinkę i dzielimy się opłatkiem, ale są też różnice. Prezenty rozdaje w Wielkopolsce Gwiazdor, w Małopolsce Święty Mikołaj, a na Śląsku Dzieciątko. Na Pomorzu na wigilijnym stole królują ryby, a we wschodniej Polsce podaje się kutię, czyli pszenicę z miodem, makiem i bakaliami.

30.Barbórka

Tradycyjne święto górnicze obchodzone 4 grudnia, w Dniu Świętej Barbary - patronki górników. To zwyczaj, który wciąż istnieje na Śląsku.

31.Symbole państwowe

Znaki rozpoznawcze państwa. Symbolami Rzeczypospolitej Polskiej (to oficjalna nazwa naszego państwa) są barwy, godło i hymn. Łączą Polaków, bo pokazują, że choć jesteśmy różni, wspólnie troszczymy się o ojczyznę.

32.Barwy Rzeczypospolitej Polskiej

Kolory biały i czerwony. Tworzą flagę Rzeczypospolitej Polskiej.

33.Godło Rzeczypospolitej Polskiej

Orzeł Biały w złotej koronie na czerwonym polu. Jego pochodzenie wyjaśnia legenda o Lechu, Czechu i Rusie.

34.Hymn państwowy

Uroczysta pieśń o patriotycznej treści, czyli głoszącej przywiązanie do własnego państwa. Wykonuje się go przy ważnych okazjach, np. podczas spotkań prezydentów państw i międzynarodowych zawodów sportowych. Hymnem Rzeczypospolitej Polskiej jest Mazurek Dąbrowskiego, który powstał pod koniec XVIII w. Jego autorem był Józef Wybicki.

35.Unia Europejska

Związek 27 niepodległych państw, do którego należy Polska. Państwa te współpracują, żeby ich mieszkańcy żyli w pokoju, handlowali bez przeszkód i swobodnie podróżowali. Flaga Unii to okrąg z dwunastu złotych gwiazd na błękitnym tle, a hymn to Oda do radości - bez słów, z melodią Ludwiga van Beethovena.

36.Święta państwowe

Dni, w które upamiętniamy wydarzenia ważne dla naszego narodu i państwa. Należą do nich m.in. Święto Narodowe Trzeciego Maja, Narodowe Święto Niepodległości i Dzień Nauki Polskiej. Wspólne świętowanie umacnia więzi łączące Polaków.

37.Święto Narodowe Trzeciego Maja

Obchodzimy je 3 maja, bo tego dnia w 1791 r. sejm uchwalił Konstytucję 3 maja. Dzięki niej Rzeczpospolita miała stać się silnym i nowoczesnym państwem. Nie pozwolili na to sąsiedzi, którzy podzielili między siebie jej ziemie. Odtąd przez ponad 100 lat Polacy nie mieli niepodległego państwa.

38.Narodowe Święto Niepodległości

Obchodzimy je 11 listopada, bo tego dnia w 1918 r. Polska, która przez ponad 100 lat nie istniała, odzyskała niepodległość. Niepodległe państwo to państwo niezależne od innych państw. To dzień wolny od pracy i nauki.

39.Dzień Nauki Polskiej

Obchodzimy go 19 lutego, w rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Upamiętnia osiągnięcia polskich uczonych i podkreśla znaczenie nauki dla całej ludzkości. Inaczej niż 3 maja i 11 listopada nie jest dniem wolnym od pracy.

40.Przyczyna i skutek

Przyczyna wydarzenia to wyjaśnienie, dlaczego coś się stało. Skutek to następstwa wydarzenia, czyli to, co z niego wynikło. Na przykład Kopernik bał się, że ludzie odrzucą jego odkrycie. Dlatego książkę o swoim odkryciu posłał do druku dopiero pod koniec życia. Gdy ją wydrukowano, zmieniła wyobrażenie ludzi o kosmosie.