Prahistoria i starożytny Egipt - Podróże w czasie 4

1.Prahistoria (pradzieje)

Czasy od pojawienia się człowieka do wynalezienia pisma. Gdy ludzie wynaleźli pismo, około 3500 r. p.n.e., zaczęła się historia.

2.Epoka

Długi okres w przeszłości, który wyraźnie różnił się od innych okresów. Pierwszą epoką w historii była starożytność - trwała od około 3500 r. p.n.e. do 476 r. n.e.

3.Człowiek rozumny

Gatunek, do którego należymy. Najdawniejsze ślady ludzi rozumnych pochodzą z Afryki (około 300 000 r. p.n.e.). Około 45 000 r. p.n.e., czyli kilkadziesiąt tysięcy lat temu, ludzie rozumni przywędrowali do Europy.

4.Lądolód

Bardzo gruba pokrywa lodowa. W okresie zlodowacenia, gdy na Ziemi było bardzo zimno, lądolód przykrywał część Europy - prawie połowę dzisiejszej Polski.

5.Jak zdobywali pożywienie ludzie starszej epoki kamienia?

Na trzy sposoby: myślistwo - polowanie na dzikie zwierzęta, zwłaszcza mamuty, niedźwiedzie i konie; rybołówstwo - łowienie ryb, głównie w rzekach; zbieractwo - zbieranie jadalnych roślin, grzybów, ptasich jaj i ślimaków.

6.Koczowniczy tryb życia

Wędrowanie z miejsca na miejsce w poszukiwaniu żywności. Koczownicy nie budowali trwałych domów. Mieszkali w jaskiniach, które chroniły przed zimnem, wiatrem i dzikimi zwierzętami, albo w chatach z kości mamuta.

7.Krzemień

Skała, którą da się rozłupać na kawałki o bardzo ostrych krawędziach. Ludzie robili z niej narzędzia i broń: toporki, ostrza oszczepów i pięściaki. Pięściak służył do cięcia, tłuczenia i jako broń.

8.Starsza epoka kamienia

Czasy, gdy ludzie robili narzędzia i broń z krzemienia, prowadzili koczowniczy tryb życia i zajmowali się myślistwem, rybołówstwem i zbieractwem. Trwała do 10 000 r. p.n.e.

9.Gromada

Grupa 20-30 osób, w której żyli ludzie starszej epoki kamienia. Mniejsza grupa nie upolowałaby dużego zwierzęcia, a w większej zabrakłoby jedzenia. Każdy miał w gromadzie swoje zadania.

10.Okres ciepły

Okres, który nastał na Ziemi ponad 11 tysięcy lat temu i trwa do dziś. Topniał lądolód, woda szybciej parowała i padały deszcze, więc wyrosły lasy, trawy i dzikie zboża.

11.Żyzny Półksiężyc

Łukowaty pas urodzajnej ziemi na Bliskim Wschodzie. Ciągnął się od Zatoki Perskiej do Morza Śródziemnego, a płynęły przez niego rzeki Eufrat i Tygrys. Tu najwcześniej rozwinęło się rolnictwo.

12.Osiadły tryb życia

Mieszkanie na stałe w jednym miejscu, we wsiach. Jako pierwsi przyjęli go mieszkańcy Żyznego Półksiężyca, bo w okolicy mieli pod dostatkiem jadalnych roślin, zwłaszcza dzikich zbóż.

13.Skutki przyjęcia osiadłego trybu życia

Były cztery główne skutki: powstały wsie, ludzie zajęli się rolnictwem, nauczyli się robić lepsze narzędzia (wygładzali i przewiercali krzemień, osadzali go na trzonkach) i powstało rzemiosło.

14.Rolnictwo

Uprawa ziemi i hodowla zwierząt. Dawało więcej jedzenia niż myślistwo i zbieractwo: z pól zbierano więcej ziaren niż z dzikich zbóż i gromadzono zapasy, a hodowla dawała stały dostęp do mięsa, mleka i wełny.

15.Rzemiosło

Wykonywanie przedmiotów codziennego użytku za pomocą prostych narzędzi. Pierwsze rodzaje to garncarstwo (gliniane naczynia do przechowywania ziarna i napojów oraz do gotowania) i tkactwo (tkaniny z lnu i wełny).

16.Młodsza epoka kamienia

Czasy, gdy ludzie używali ulepszonych narzędzi z krzemienia, mieszkali we wsiach i zajmowali się rolnictwem oraz rzemiosłem. Trwała kilka tysięcy lat: od 10 000 r. p.n.e. do 3500 r. p.n.e.

17.Człowiek i przyroda w młodszej epoce kamienia

Ludzie budowali wsie i uprawiali pola, więc zaczęli przekształcać środowisko naturalne. Dzięki rolnictwu mieli stały dostęp do jedzenia i zapasy na zimę, dlatego przestali być całkowicie zależni od przyrody.

18.Cywilizacja

Osiągnięcia społeczeństwa, które jest na wysokim poziomie rozwoju. Wysoki poziom rozwoju oznacza, że ludzie budują miasta, znają rolnictwo i rzemiosło oraz używają pisma.

19.Społeczeństwo

Mieszkańcy jakiegoś dużego obszaru, na przykład Egiptu, którzy mają wspólną kulturę - na przykład mówią tym samym językiem.

20.Starożytny Egipt

Jedno z pierwszych państw świata. Powstało około 3100 r. p.n.e. w północnej Afryce, nad rzeką Nil, a upadło w 30 r. p.n.e. Wielkie piramidy zbudowano w XXVI w. p.n.e.

21.Dar Nilu

Tak nazwano Egipt. Deszcz prawie tam nie pada, ale co roku latem Nil zalewał pola. Jesienią woda opadała i zostawał muł, który użyźniał ziemię. Rzeka dawała więc wodę i obfite plony.

22.Czym był Nil dla Egiptu?

Nil nawadniał pola: Egipcjanie wykopali tysiące kanałów i ciągle je pogłębiali, żeby nie zasypał ich piasek pustyni. Nil był też drogą wodną łączącą cały kraj - pływały nim łódki, statki handlowe i łodzie z kamiennymi blokami.

23.Państwo

Organizacja społeczeństwa, które mieszka na określonym obszarze, jest rządzone przez jakąś władzę i ma swoje prawa.

24.Jak powstało państwo egipskie?

Ludzie nad Nilem wspólnie kopali kanały i budowali miasta, a każdą grupą kierował przywódca. Przywódcy rozszerzali władzę na różne części Egiptu. W końcu jeden z nich wprowadził swoje prawa i rządził całym krajem.

25.Faraon

Król starożytnego Egiptu. Ustanawiał prawa i miał nieograniczoną władzę: żadne prawo niczego mu nie zabraniało. Był najwyższym dowódcą wojskowym, sędzią i kapłanem. Polecenia wydawał kapłanom, urzędnikom i oficerom, a oni przekazywali je dalej.

26.Piramida społeczna w Egipcie

Społeczeństwo Egiptu przedstawia się jako piramidę: im wyżej ktoś był, tym większą miał władzę. Na szczycie faraon, niżej kapłani, oficerowie i urzędnicy, potem chłopi, kupcy, rzemieślnicy i żołnierze, a na dole niewolnicy. Najwięcej było chłopów.

27.Podatki w starożytnym Egipcie

Płacili je chłopi, rzemieślnicy i kupcy. Nie znano pieniędzy, więc oddawano zboże, zwierzęta i wyroby rzemieślnicze. Z podatków faraon utrzymywał siebie, swój dwór, kapłanów, urzędników i armię.

28.Niewolnicy w Egipcie

Jeńcy wojenni albo ludzie kupieni na targu niewolników. Należeli do swoich panów i nie mieli żadnych praw. Wykonywali prace domowe, pomagali w rolnictwie i rzemiośle. Było ich niewielu.

29.Dom przeciętnej egipskiej rodziny

Miał grube ściany z cegły suszonej na słońcu i niewiele małych okien - to chroniło przed upałem. Na płaskim dachu spano w czasie upałów, a w piwnicy, gdzie było najchłodniej, przechowywano żywność.

30.Pisarze

Urzędnicy faraona. Notowali, kto zapłacił jaki podatek, spisywali wyroki sądowe i inne dokumenty. Dzięki nim faraon wiedział, ile ziarna jest w magazynach. Do szkoły chodzili tylko chłopcy z zamożnych rodzin.

31.Hieroglify

Kilkaset znaków pisma egipskiego. Wykuwano je w skale albo w kamieniu, żeby zapisać teksty, które miały przetrwać wieki, na przykład opisy zwycięstw faraona.

32.Papirus

Materiał podobny do papieru, robiony z łodyg trzciny papirusowej. Pisarze zapisywali na nim uproszczonymi znakami dokumenty oraz teksty naukowe, religijne i literackie.

33.Znaczenie pisma w starożytnym Egipcie

Dokumenty ułatwiały faraonowi rządzenie. Teksty matematyczne, medyczne i astronomiczne przekazywały wiedzę. Teksty religijne i literatura utrwaliły religię i kulturę. Umowy handlowe na piśmie utrudniały oszustwa w handlu.

34.Politeizm

Wielobóstwo, czyli wiara w wielu bogów. Wyznawali go starożytni Egipcjanie.

35.Życie pozagrobowe

Życie duszy po śmierci. Egipcjanie wierzyli, że dusza zmarłego żyje tak długo, jak długo istnieje jego ciało.

36.Mumia

Zabalsamowane ciało zmarłego, które miało przetrwać na zawsze. Balsamowanie polegało na usunięciu wnętrzności, wysuszeniu ciała, zabandażowaniu go i pokryciu żywicą. Było kosztowne, więc mumie robiono tylko dla zamożnych.

37.Grobowiec faraona

„Dom wieczności", który każdy faraon przygotowywał sobie za życia. Budowali go chłopi, gdy Nil zalał pola. Miał ukazać potęgę faraona i pomieścić przedmioty potrzebne mu po śmierci. Niektórzy faraonowie kazali zbudować kamienne piramidy, inni - grobowce wykute w skałach.

38.Sąd Ozyrysa

Według wierzeń Egipcjan faraon po śmierci stawał się bogiem, a dusze innych zmarłych trafiały przed sąd Ozyrysa - boga życia po śmierci. Zmarły opowiadał bogom o swoim postępowaniu za życia. Ozyrys wraz z innymi bogami sądził zmarłego i decydował, czy trafi on do szczęśliwej krainy umarłych, czy przestanie istnieć.

39.Egipska nauka

Służyła codziennemu życiu. Astronomowie wiedzieli, że pojawienie się gwiazdy Syriusz zapowiada wylew Nilu, i dokładnie wyznaczali strony świata. Matematycy obliczali na przykład kąt ścian piramidy. Lekarze zszywali rany, przeprowadzali operacje głowy i robili protezy.

40.Zegar słoneczny i kalendarz

Wynalazki Egipcjan, które przejęła Europa. W zegarze słonecznym cień słupa lub pręta wskazywał godzinę. Egipski kalendarz miał rok liczący 365 dni i 12 miesięcy - udoskonalony w Europie, obowiązuje do dziś.