Rodzina, mała ojczyzna i Polska - Odkrywamy historię 4

1.Pamiątki rodzinne

Przedmioty, dokumenty i zdjęcia przechowywane przez rodzinę. Są źródłami, które pomagają poznać historię rodziny i życie jej członków w przeszłości.

2.Gdzie przechowywana jest historia rodziny?

W pamięci członków rodziny i w opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Także w spisanych wspomnieniach, dokumentach, przedmiotach, fotografiach i portretach oraz w archiwach i urzędach.

3.Krewni

Osoby połączone więzami krwi, czyli mające wspólnego przodka. Dziecko jest krewnym w rodzinie mamy i w rodzinie taty, bo z obiema łączą je więzy krwi.

4.Powinowaci

Osoby, które dołączyły do rodziny przez małżeństwo z jednym z jej członków. Na przykład tata jest powinowatym w rodzinie mamy - nie łączą go więzy krwi z jej rodzicami.

5.Pokolenie

Krewni należą do jednego pokolenia, gdy od wspólnego przodka dzieli ich tyle samo przodków. Mówimy np. o pokoleniu rodziców, dziadków i pradziadków. Osoby z jednego pokolenia nie zawsze są rówieśnikami.

6.Po kądzieli i po mieczu

Staropolskie określenia powiązań rodzinnych. Po kądzieli - przodkowie ze strony matki. Po mieczu - przodkowie ze strony ojca.

7.Ród

Rodziny, które wywodzą się od wspólnego przodka.

8.Genealogia

Dział historii, który bada historię rodzin i rodów oraz powiązania między ich członkami: kto był czyim przodkiem, krewnym albo powinowatym. Dzięki niej czasem odnajdujemy krewnych, o których nie wiedzieliśmy.

9.Drzewo genealogiczne

Tablica przodków, która porządkuje historię rodziny. Nazwa pochodzi od kształtu drzewa. Najstarszych przodków umieszcza się na pniu, a kolejne pokolenia na coraz wyższych gałęziach. Osoby z jednego pokolenia stoją w tej samej linii.

10.Jak zebrać informacje o przodkach?

Przeprowadź wywiad z rodzicami i dziadkami jak dziennikarz: przygotuj pytania, rób notatki, zdjęcia i nagrania. Każdy rozmówca musi zgodzić się na nagranie. Zapytaj np. o daty i miejsca urodzenia przodków oraz daty śmierci zmarłych krewnych.

11.Co zrobić, gdy krewni nie pamiętają dat?

Można odwiedzić rodzinne groby i przeczytać tablice nagrobne albo przejrzeć stare dokumenty rodzinne. Za zgodą rodziców można też szukać informacji na stronach internetowych o przodkach.

12.Region

Obszar, który odróżnia się od sąsiednich obszarów np. warunkami naturalnymi, historią i tradycją. Regionami Polski są m.in. Kaszuby, Mazowsze, Wielkopolska, Małopolska, Kurpie i Podhale.

13.Czym różnią się regiony?

M.in. tradycjami, zwyczajami i obrzędami, legendami, wyglądem budynków, miejscami pamięci narodowej, zabytkami, strojami ludowymi, potrawami, muzyką ludową, językiem i historią.

14.Skąd się wzięły różnice między regionami?

Regiony graniczą z różnymi państwami. Przez wieki miały z sąsiadami pokojowe kontakty, ale przeżywały też wojny i najazdy. Czasem należały do innych państw. Kultury się przenikały, co do dziś widać w budynkach, języku i kuchni regionalnej.

15.Dawne zajęcia mieszkańców regionów

W różnych regionach ludzie żyli w innych warunkach i mieli inne typowe zajęcia. Mieszkańcy Pomorza często zajmowali się rybołówstwem, a mieszkańcy Podhala żyli z hodowli owiec.

16.Kultura

Wszystko, co jest efektem działania ludzi. Obejmuje wytwory materialne, np. ubrania i budynki, oraz niematerialne, np. wierzenia, zwyczaje i wzory zachowań.

17.Miejsce pamięci narodowej

Miejsce ważne dla historii Polaków, które upamiętnia ludzi i wydarzenia. Są nimi np. cmentarze wojenne, groby i kopce oraz tablice pamiątkowe.

18.Legenda

Opowieść o przeszłości, w której występują elementy realistyczne i fantastyczne. Każdy region ma swoje legendy.

19.Elementy realistyczne i fantastyczne

Elementy realistyczne mogą istnieć naprawdę: osoby, wydarzenia, przedmioty. Elementy fantastyczne są nieprawdopodobne: mówiące zwierzęta, czary, ożywione przedmioty. W legendach jedne mieszają się z drugimi.

20.Motywy legend

Legendy opowiadają m.in. o ludziach związanych z regionem i miejscowością, o wydarzeniach, o pochodzeniu nazw i o początkach miejscowości.

21.Legenda o rogalach świętomarcińskich

Legenda z Poznania. Piekarzowi przyśnił się rycerz na białym koniu - święty Marcin - który zgubił złotą podkowę. Po przebudzeniu piekarz upiekł ciastka w kształcie podkowy.

22.Mała ojczyzna

Miejsce, z którym człowiek czuje się związany, które lubi i do którego chce wracać. Może to być region, miejscowość, dzielnica lub wieś, w której ktoś się urodził, wychował, uczył albo mieszka.

23.Ojczyzna

Kraj naszych przodków. Słowo kojarzy się ze słowem „ojciec” - dawniej oznaczało majątek odziedziczony po ojcu. Wielka ojczyzna to państwo, w którym żyjemy i które wszyscy tworzymy.

24.Województwa

Mniejsze obszary, na które jest podzielona Polska. Jest ich 16 i każde ma swoją stolicę, np. województwo mazowieckie - Warszawę, a małopolskie - Kraków.

25.Naród

Wspólnota ludzi, których łączą: wspólne terytorium, wspólny język, wspólna historia i kultura, poczucie przynależności do wspólnoty narodowej i poczucie odrębności od innych narodów. Naród polski tworzą wszyscy Polacy.

26.Państwo

Wydzielone terytorium, oznaczone granicami i zamieszkane przez ludność, na którym istnieją władza i prawo. Nasze państwo to Rzeczpospolita Polska.

27.Suwerenna władza

Władza niezależna od żadnego innego państwa. Podejmuje decyzje w imieniu mieszkańców i dla ich dobra. Taką władzę powinno mieć każde państwo.

28.Prawo

Reguły (zasady, przepisy), które określają, co mogą i powinni robić władza i obywatele. Prawo musi działać w każdym państwie.

29.Obywatelstwo

Bycie obywatelem państwa. Obywatele to ludzie, którzy mieszkają w państwie i mają w nim prawa, np. udział w wyborze władz, oraz obowiązki, np. obronę ojczyzny.

30.Obywatelstwo a narodowość

To nie to samo. Można być innej narodowości niż polska, a jednocześnie być obywatelem polskim.

31.Symbole państwowe

Znaki, które wyróżniają państwo spośród innych: barwy narodowe, godło i hymn. Podlegają ochronie prawnej i należy okazywać im szacunek.

32.Flaga Polski

Flaga w biało-czerwonych barwach narodowych. Biały i czerwony są oficjalnymi polskimi barwami od 1831 roku. Flagę podnosi się na maszt w chwilach ważnych dla państwa. Dzień Flagi obchodzimy 2 maja.

33.Godło

Znak rozpoznawczy państwa. Godło Polski to Orzeł Biały w złotej koronie na czerwonym tle. Od średniowiecza jest symbolem polskich władców i państwa polskiego.

34.Hymn

Oficjalna pieśń państwa. Hymnem Polski jest Mazurek Dąbrowskiego, który powstał w 1797 roku. Słowa napisał Józef Wybicki. Oficjalnym hymnem Polski jest od 1927 roku.

35.Jak się zachować, gdy śpiewamy hymn?

Godnie: stajemy prosto, z rękami ułożonymi wzdłuż tułowia. Hymn śpiewamy podczas uroczystości i świąt państwowych, a flagę podnosimy w chwilach ważnych dla państwa.

36.Patriotyzm

Postawa człowieka, który kocha swoją ojczyznę i o nią dba. Przejawia się np. w dumie z bycia Polakiem, wypełnianiu obowiązków wobec ojczyzny i dbaniu o dobro państwa, obywateli i przyrodę.

37.Po co obchodzimy święta państwowe?

Święta państwowe upamiętniają najważniejsze wydarzenia w dziejach narodu i państwa polskiego. Wywieszamy wtedy flagi, bierzemy udział w uroczystościach i śpiewamy hymn. Niektóre są dniami wolnymi od szkoły i pracy.

38.Święto Narodowe Trzeciego Maja (3 maja)

Obchodzimy je na pamiątkę uchwalenia w 1791 roku Konstytucji 3 maja, czyli Ustawy Rządowej - prawa określającego zasady funkcjonowania państwa. Była to pierwsza konstytucja w Europie i druga na świecie.

39.Święto Wojska Polskiego (15 sierpnia)

Obchodzimy je na pamiątkę zwycięstwa polskiej armii nad wojskami bolszewickiej Rosji w Bitwie Warszawskiej 15 sierpnia 1920 roku.

40.Narodowe Święto Niepodległości (11 listopada)

Upamiętnia odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku, po 123 latach zaborów. Zabory to okres, w którym terytorium Polski było podzielone między trzy sąsiednie państwa.