Historia
Ziemie polskie po upadku Księstwa Warszawskiego
Poznasz podział ziem polskich po kongresie wiedeńskim oraz ustrój i gospodarkę Królestwa Polskiego. Dowiesz się też, dlaczego łamanie konstytucji przez cara prowadziło do narastania oporu Polaków.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Nowy podział ziem polskich
Etap 1 · 8 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Ustrój i rozwój Królestwa
Etap 2 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Łamanie praw i opór
Etap 3 · 5 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Dlaczego upadło Księstwo Warszawskie?
Księstwo Warszawskie było zależne od Napoleona. Po klęsce jego wyprawy na Rosję w 1812 roku wojska rosyjskie zajęły Księstwo w 1813 roku, a kongres wiedeński w 1815 roku zdecydował o podziale jego ziem.
2.Najważniejsze decyzje kongresu wiedeńskiego w sprawie ziem Księstwa Warszawskiego
W 1815 roku z większości ziem Księstwa utworzono Królestwo Polskie związane z Rosją. Prusy otrzymały m.in. zachodnią część Księstwa, z której powstało Wielkie Księstwo Poznańskie. Kraków z okolicą stał się Wolnym Miastem pod opieką Rosji, Prus i Austrii.
3.Królestwo Polskie po kongresie wiedeńskim
Państwo utworzone w 1815 roku z większości ziem Księstwa Warszawskiego, ze stolicą w Warszawie. Było połączone z Rosją unią personalną: car Rosji był jednocześnie królem Polski.
4.Wielkie Księstwo Poznańskie
Obszar utworzony w 1815 roku z części ziem Księstwa Warszawskiego przyznanych Prusom, ze stolicą w Poznaniu. Nie był niepodległym państwem; początkowo zapewniano mu pewną odrębność i prawa ludności polskiej.
5.Wolne Miasto Kraków
Niewielkie państwo obejmujące Kraków z okolicą, utworzone w 1815 roku pod wspólną opieką Rosji, Prus i Austrii. Miało własną konstytucję i władze, ale jego samodzielność ograniczały mocarstwa opiekuńcze.
6.Galicja po kongresie wiedeńskim
Galicja pozostawała pod panowaniem Austrii. Była nazwą ziem zaboru austriackiego; utworzone w 1815 roku Wolne Miasto Kraków nie należało wówczas do Austrii.
7.Unia personalna Królestwa Polskiego z Rosją
Związek dwóch państw, które miały wspólnego monarchę, ale zachowywały odrębne instytucje. W Królestwie Polskim królem był car Rosji; pierwszym był Aleksander I.
8.Co gwarantowała konstytucja Królestwa Polskiego z 1815 roku?
Gwarantowała m.in. własny sejm, rząd, wojsko i administrację z językiem polskim oraz prawa obywatelskie, w tym wolność druku i nietykalność osobistą. Król zachowywał szeroką władzę, a prawa wyborcze miała tylko część mieszkańców.
9.Autonomia Królestwa Polskiego
Ograniczona samodzielność Królestwa w związku z Rosją. Przejawiała się m.in. posiadaniem własnej konstytucji, sejmu, rządu, wojska i administracji, ale nie oznaczała pełnej niepodległości.
10.Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki
Minister skarbu Królestwa Polskiego, który porządkował finanse, wspierał przemysł i handel oraz przyczynił się do utworzenia Banku Polskiego w 1828 roku.
11.Bank Polski
Instytucja utworzona w Warszawie w 1828 roku, która emitowała pieniądze i udzielała kredytów wspierających rozwój gospodarki Królestwa Polskiego, m.in. przemysłu.
12.Stanisław Staszic - działalność gospodarcza
Wspierał rozwój górnictwa, hutnictwa i szkolnictwa technicznego. Przyczynił się do rozbudowy przemysłu w Zagłębiu Staropolskim.
13.Uniwersytet Warszawski - powstanie
Został utworzony w 1816 roku. Kształcił m.in. przyszłych urzędników, prawników, lekarzy i nauczycieli oraz wspierał rozwój nauki w Królestwie Polskim.
14.Jak władze łamały konstytucję Królestwa Polskiego przed powstaniem listopadowym?
Wprowadzały cenzurę, ograniczały działalność sejmu, stosowały aresztowania bez poszanowania gwarancji prawnych oraz prześladowały przeciwników politycznych i członków tajnych organizacji.
15.Cenzura
Kontrola treści przeznaczonych do rozpowszechniania przez władze, które mogą zakazać ich publikacji. W Królestwie Polskim ograniczała wolność druku zagwarantowaną konstytucją.
16.Opozycja legalna i konspiracyjna w Królestwie Polskim
Opozycja legalna działała jawnie, w ramach prawa, i domagała się przestrzegania konstytucji. Opozycja konspiracyjna działała w tajnych organizacjach; część jej członków przygotowywała walkę o niepodległość.
17.Walerian Łukasiński i Towarzystwo Patriotyczne
Walerian Łukasiński założył w 1821 roku tajne Towarzystwo Patriotyczne, które dążyło do odzyskania niepodległości Polski. Został aresztowany przez władze i resztę życia spędził w więzieniu.
18.Piotr Wysocki i sprzysiężenie podchorążych
Piotr Wysocki utworzył w 1828 roku tajne sprzysiężenie w warszawskiej Szkole Podchorążych Piechoty. Jego członkowie rozpoczęli powstanie listopadowe w nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku.
Notatka
Od klęski Napoleona do kongresu wiedeńskiego
Istnienie Księstwa Warszawskiego zależało od sukcesów Napoleona. Klęska jego wyprawy na Rosję w 1812 roku osłabiła francuskie wpływy w Europie. W następnym roku wojska rosyjskie zajęły Księstwo, choć ostateczne decyzje o jego ziemiach zapadły dopiero w 1815 roku.
Na kongresie wiedeńskim zwycięskie mocarstwa ustalały granice i zasady porządku po wojnach napoleońskich. Nie odbudowały niepodległej Polski, lecz ponownie podzieliły ziemie Księstwa.
Zapamiętaj
Zajęcie Księstwa Warszawskiego nastąpiło w 1813 roku, a decyzja o podziale jego ziem - w 1815 roku.
Jak podzielono ziemie polskie?
Największą część dawnego Księstwa objęło Królestwo Polskie, nazywane także Królestwem Kongresowym. Nazwa ta przypomina, że powstało na mocy decyzji kongresu. Prusy otrzymały m.in. ziemie, z których utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie, a Kraków z okolicą uzyskał osobny status.
| Obszar | Główny ośrodek | Zależność polityczna |
|---|---|---|
| Królestwo Polskie | Warszawa | Związek z Rosją |
| Wielkie Księstwo Poznańskie | Poznań | Część Prus |
| Wolne Miasto Kraków | Kraków | Opieka trzech mocarstw |
Galicja nadal należała do Austrii. Nie była nowym państwem utworzonym na kongresie, lecz obszarem zaboru austriackiego.
Wolne Miasto Kraków miało własne władze i konstytucję, ale Rosja, Prusy i Austria mogły ingerować w jego sprawy. Słowo „wolne” w nazwie nie oznaczało więc pełnej swobody politycznej.
Królestwo Polskie - własne instytucje, wspólny monarcha
Rosję i Królestwo Polskie łączyła unia personalna: ta sama osoba była carem Rosji i królem Polski. Pierwszym władcą Królestwa został Aleksander I, który nadał mu konstytucję w 1815 roku.
Konstytucja pozostawiała Królestwu odrębne instytucje. Sejm uczestniczył w stanowieniu prawa, rząd zajmował się zarządzaniem państwem, a własna armia służyła pod polskimi znakami. W urzędach używano języka polskiego.
Król miał szerokie uprawnienia, m.in. powoływał rząd i zwoływał sejm. Prawa wyborcze zależały od spełnienia określonych warunków, m.in. majątkowych; nie przysługiwały wszystkim dorosłym mieszkańcom.
Ważne
Autonomia nie oznacza niepodległości: Królestwo miało własne instytucje, ale pozostawało zależne od rosyjskiego monarchy.
Gospodarka i oświata
Rozwój gospodarczy wymagał pieniędzy na budowę zakładów, zakup urządzeń i transport towarów. Minister skarbu Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki dbał o dochody państwa i wspierał przemysł oraz handel.
Założony w 1828 roku Bank Polski udzielał kredytów i emitował pieniądze. Kredyty pomagały finansować inwestycje, których kosztów inwestorzy nie mogli pokryć wyłącznie z własnych oszczędności.
Stanisław Staszic wspierał górnictwo i hutnictwo, zwłaszcza w Zagłębiu Staropolskim, w rejonie Gór Świętokrzyskich. Rozwijało się także włókiennictwo, którego ważnym ośrodkiem stawała się Łódź.
Nowoczesna gospodarka i administracja potrzebowały wykształconych pracowników. Utworzony w 1816 roku Uniwersytet Warszawski przygotowywał ludzi do pracy w zawodach wymagających studiów, a szkolnictwo techniczne dostarczało specjalistów dla przemysłu.
Dlaczego narastał sprzeciw wobec cara?
Konstytucja obiecywała mieszkańcom m.in. wolność druku i nietykalność osobistą. Pierwsza chroniła możliwość publikowania poglądów, druga miała zabezpieczać przed bezprawnym pozbawieniem wolności.
W praktyce władze coraz częściej naruszały te gwarancje. Cenzura pozwalała usuwać niewygodne treści przed publikacją. Ograniczano również działalność sejmu, śledzono przeciwników politycznych i stosowano aresztowania z naruszeniem praw.
Rozbieżność między zapisami konstytucji a postępowaniem władz podważała zaufanie do monarchy. Część Polaków broniła praw legalnie, inni uznawali, że potrzebna jest działalność w ukryciu.
Przykład
Jeśli władza zatrzymuje człowieka tylko za krytykę rządzących, bez poszanowania procedur prawnych, narusza gwarancję nietykalności osobistej.
Od opozycji do przygotowań powstańczych
Sprzeciw wobec cara przybierał różne formy. Nie każdy przeciwnik postępowania władz od razu zamierzał rozpocząć walkę zbrojną.
| Rodzaj opozycji | Sposób działania | Główne dążenie |
|---|---|---|
| Legalna | Jawnie, w ramach prawa | Przestrzeganie konstytucji |
| Konspiracyjna | Tajne spotkania i organizacje | Zmiana sytuacji politycznej |
Walerian Łukasiński założył w 1821 roku Towarzystwo Patriotyczne, które dążyło do niepodległości. Aresztowanie jego założyciela pokazało niebezpieczeństwo grożące uczestnikom konspiracji.
W 1828 roku Piotr Wysocki zorganizował spisek w warszawskiej Szkole Podchorążych Piechoty. Podchorążowie przygotowywali się do walki, a ich wystąpienie w nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku rozpoczęło powstanie listopadowe. Łamanie konstytucji i ograniczanie odrębności Królestwa należały do przyczyn tego zrywu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Egipt faraonów - państwo, społeczeństwo, religia i osiągnięcia35 fiszek
Epoka odrodzenia – odkrycia, reformacja i przemiany Europy32 fiszki uczy się 2
Mezopotamia i imperia starożytnego Bliskiego Wschodu40 fiszek uczy się 1
Podbój Europy przez Hitlera i Stalina (1939-1941)26 fiszek uczy się 11
Pierwsi Piastowie i początki Polski32 fiszki uczy się 13
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 5