Ilustracja do zestawu: Dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie w pamięci - Matematyka w punkt 4

Matematyka

Dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie w pamięci - Matematyka w punkt 4

Sprawdzony zestaw

Nauczysz się liczyć w pamięci na kilka sposobów: dodawać i odejmować z rozkładem na dziesiątki i jedności, mnożyć „po kawałku” i dzielić przez rozkład dzielnej. Poznasz nazwy liczb w działaniach, sprawdzanie wyników oraz działania na liczbach zakończonych zerami.

Zestaw do podręcznika

Rozdział I, cz. 1. W świecie rachunków pamięciowych: dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie w pamięci

Nowa Matematyka w punkt 4. Podręcznik. Edycja 2026 (WSiP) - wszystkie rozdziały
Szkoła podstawowa34 fiszek45 pytań w 5 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

45 pytań w 5 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

  1. Etap 1: Dodawanie w pamięci

    Etap 1 · 10 fiszek · 9 pytań

  2. Etap 2: Odejmowanie w pamięci

    Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań

  3. Etap 3: Mnożenie w pamięci

    Etap 3 · 8 fiszek · 9 pytań

  4. Etap 4: Dzielenie w pamięci

    Etap 4 · 8 fiszek · 9 pytań

  5. Etap 5: Powtórka wszystkich działań

    Etap 5 · 3 fiszki · 9 pytań

  6. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Rachunki pamięciowe - cztery działaniaKlasy 3-4

Otwórz kartę pracy

1.Nazwy liczb w dodawaniu

Liczby, które dodajemy, to składniki. Wynik dodawania to suma. Na przykład w 25+16=4125 + 16 = 41 składnikami są 25 i 16, a suma to 41.

2.Dodawanie jest przemienne

Dodawanie jest przemienne: możemy zmieniać kolejność dodawanych liczb, a suma się nie zmieni. Dlatego obie dodawane liczby nazywamy tak samo - składnikami. Na przykład 17+32=32+17=4917 + 32 = 32 + 17 = 49.

3.Dodawanie zera

Gdy do liczby dodajemy zero albo do zera dodajemy liczbę, wynik jest równy tej liczbie. Na przykład 64+0=6464 + 0 = 64 i 0+64=640 + 64 = 64.

4.Dodawanie kilku liczb

Gdy dodajemy kilka liczb, możemy zacząć od dowolnych dwóch z nich - suma będzie taka sama. Na przykład 6+9+1=15+1=166 + 9 + 1 = 15 + 1 = 16, ale też 6+9+1=6+10=166 + 9 + 1 = 6 + 10 = 16.

5.Jak sprytnie dodawać kilka liczb?

Najpierw dodaj te liczby, które razem dają pełne dziesiątki, np. 10, 20 albo 30. Jedności dają 10 w parach: 1 i 9, 2 i 8, 3 i 7, 4 i 6, 5 i 5. Na przykład 14+7+6+3=20+10=3014 + 7 + 6 + 3 = 20 + 10 = 30.

6.Dodawanie w pamięci: najpierw dziesiątki, potem jedności

Rozłóż oba składniki na dziesiątki i jedności. Najpierw dodaj dziesiątki, potem jedności, a na końcu dodaj oba wyniki. Na przykład 36+47=30+40+6+7=70+13=8336 + 47 = 30 + 40 + 6 + 7 = 70 + 13 = 83.

130 + 40 = 70dodaję dziesiątki26 + 7 = 13dodaję jedności370 + 13 = 83dodaję oba wyniki

7.Dodawanie w pamięci: dziesiątki i jedności drugiego składnika

Do pierwszego składnika dodaj najpierw dziesiątki drugiego składnika, a potem jego jedności. Na przykład 29+34=29+30+4=59+4=6329 + 34 = 29 + 30 + 4 = 59 + 4 = 63.

8.Dodawanie w pamięci: zwiększ pierwszy składnik

Zwiększ pierwszy składnik do pełnych dziesiątek, a drugi składnik zmniejsz o tyle samo. Suma się nie zmieni, a łatwiej ją obliczyć. Na przykład 47+26=47+3+23=50+23=7347 + 26 = 47 + 3 + 23 = 50 + 23 = 73.

9.Dodawanie liczb zakończonych zerem

Gdy oba składniki kończą się zerem, skreśl po jednym zerze na końcu każdego z nich. Dodaj otrzymane liczby i do wyniku dopisz jedno zero. Na przykład przy 540+230540 + 230 liczymy 54+23=7754 + 23 = 77, więc 540+230=770540 + 230 = 770. Tak samo 500+30500 + 30: 50+3=5350 + 3 = 53, więc wynik to 530.

10.Nazwy liczb w odejmowaniu

Liczba, od której odejmujemy, to odjemna. Liczba, którą odejmujemy, to odjemnik. Wynik odejmowania to różnica. Na przykład w 75−31=4475 - 31 = 44 odjemna to 75, odjemnik to 31, a różnica to 44.

11.Odejmowanie tej samej liczby i odejmowanie zera

Gdy od liczby odejmiemy tę samą liczbę, otrzymamy zero, np. 48−48=048 - 48 = 0. Gdy od liczby odejmiemy zero, otrzymamy tę samą liczbę, np. 48−0=4848 - 0 = 48.

12.Jak sprawdzić odejmowanie?

Odejmowanie sprawdzamy za pomocą dodawania: do różnicy dodajemy odjemnik i powinniśmy otrzymać odjemną. Na przykład 62−25=3762 - 25 = 37, bo 37+25=6237 + 25 = 62.

13.Odejmowanie w pamięci: najpierw pełne dziesiątki

Rozłóż odjemnik na dziesiątki i jedności. Najpierw odejmij pełne dziesiątki, a od otrzymanego wyniku odejmij jedności. Na przykład 83−46=83−40−6=43−6=3783 - 46 = 83 - 40 - 6 = 43 - 6 = 37.

14.Odejmowanie w pamięci: najpierw do pełnych dziesiątek

Rozłóż odjemnik na dwie części. Najpierw odejmij tyle, żeby otrzymać pełne dziesiątki, a potem odejmij resztę. Na przykład 72−35=72−32−3=40−3=3772 - 35 = 72 - 32 - 3 = 40 - 3 = 37.

15.Odejmowanie w pamięci: odejmij więcej, potem dodaj

Zaokrąglij odjemnik w górę do pełnych dziesiątek i odejmij. Potem dodaj to, co odjęliśmy za dużo. Na przykład 91−48=91−50+2=41+2=4391 - 48 = 91 - 50 + 2 = 41 + 2 = 43.

16.Częsty błąd przy odejmowaniu jedności

Jedności odjemnika odejmujemy od odjemnej, a nie odwrotnie. W 52−1752 - 17 nie wolno liczyć 7−27 - 2, bo wyjdzie błędne 45. Poprawnie: 52−10−7=42−7=3552 - 10 - 7 = 42 - 7 = 35.

17.Odejmowanie liczb zakończonych zerem

Gdy odjemna i odjemnik kończą się zerem, skreśl po jednym zerze na końcu każdej z tych liczb. Odejmij otrzymane liczby i do wyniku dopisz jedno zero. Na przykład przy 840−470840 - 470 liczymy 84−47=3784 - 47 = 37, więc 840−470=370840 - 470 = 370. Tak samo 700−350700 - 350: 70−35=3570 - 35 = 35, więc wynik to 350.

18.Nazwy liczb w mnożeniu

Liczby, które mnożymy, to czynniki. Wynik mnożenia to iloczyn. Mnożenie jest przemienne, więc oba czynniki nazywamy tak samo. Na przykład 6⋅9=9⋅6=546 \cdot 9 = 9 \cdot 6 = 54: czynniki to 6 i 9, a iloczyn to 54.

19.Mnożenie zamiast dodawania jednakowych liczb

Dodawanie jednakowych liczb możemy zastąpić mnożeniem. Na przykład 4 półki po 7 książek to 7+7+7+7=4⋅7=287 + 7 + 7 + 7 = 4 \cdot 7 = 28 książek.

20.Mnożenie przez 1 i przez 0

Gdy liczbę mnożymy przez 1, otrzymujemy tę samą liczbę, np. 38⋅1=3838 \cdot 1 = 38. Gdy choć jeden czynnik jest zerem, iloczyn wynosi 0, np. 5⋅0⋅9=05 \cdot 0 \cdot 9 = 0.

21.Mnożenie przez 10, 100, 1000

Przy mnożeniu przez 10 dopisujemy do liczby jedno zero, przez 100 - dwa zera, a przez 1000 - trzy zera. Na przykład 45⋅10=45045 \cdot 10 = 450, 45⋅100=450045 \cdot 100 = 4500, 45⋅1000=45 00045 \cdot 1000 = 45\,000.

22.Mnożenie liczb zakończonych zerami

Pomnóż liczby bez zer na końcu, a potem dopisz do wyniku wszystkie te zera. Na przykład 3⋅8=243 \cdot 8 = 24, więc 30⋅80=240030 \cdot 80 = 2400. Uwaga: 50⋅40=200050 \cdot 40 = 2000, bo 5⋅4=205 \cdot 4 = 20 i dopisujemy jeszcze dwa zera.

23.Mnożenie w pamięci: rozkład na dziesiątki i jedności

Rozłóż liczbę dwucyfrową na sumę dziesiątek i jedności. Pomnóż osobno dziesiątki i jedności, a potem dodaj otrzymane iloczyny. Na przykład 17⋅4=10⋅4+7⋅4=40+28=6817 \cdot 4 = 10 \cdot 4 + 7 \cdot 4 = 40 + 28 = 68.

117 = 10 + 7rozkładam liczbę210 · 4 = 40mnożę dziesiątki37 · 4 = 28mnożę jedności440 + 28 = 68dodaję iloczyny

24.Mnożenie „po kawałku”

Mniejszy czynnik zapisz jako iloczyn, np. 6=2⋅36 = 2 \cdot 3. Potem mnóż po kolei przez każdą jego część. Na przykład 13⋅6=13⋅2⋅3=26⋅3=7813 \cdot 6 = 13 \cdot 2 \cdot 3 = 26 \cdot 3 = 78.

25.Mnożenie kilku liczb

Kilka liczb możemy mnożyć w dowolnej kolejności, a iloczyn się nie zmieni. Warto zacząć od czynników, które dają 10 albo 100, np. 2⋅5=102 \cdot 5 = 10, 4⋅25=1004 \cdot 25 = 100. Na przykład 5⋅7⋅2=10⋅7=705 \cdot 7 \cdot 2 = 10 \cdot 7 = 70.

26.Dzielenie jako rozdzielanie po równo

Dzielenie mówi, ile dostanie każdy, gdy rozdzielamy coś po równo. Na przykład 18 cukierków rozdzielonych po równo między 3 osoby to 18:3=618 : 3 = 6 cukierków dla każdej osoby.

27.Nazwy liczb w dzieleniu

Liczba, którą dzielimy, to dzielna. Liczba, przez którą dzielimy, to dzielnik. Wynik dzielenia to iloraz. Na przykład w 63:7=963 : 7 = 9 dzielna to 63, dzielnik to 7, a iloraz to 9.

28.Dzielenie przez 1, przez tę samą liczbę i dzielenie zera

Liczba podzielona przez 1 to ta sama liczba, np. 35:1=3535 : 1 = 35. Liczba różna od zera podzielona przez samą siebie daje 1, np. 35:35=135 : 35 = 1. Zero podzielone przez liczbę różną od zera daje 0, np. 0:35=00 : 35 = 0.

29.Jak sprawdzić dzielenie?

Dzielenie sprawdzamy za pomocą mnożenia: iloraz mnożymy przez dzielnik i powinniśmy otrzymać dzielną. Na przykład 54:6=954 : 6 = 9, bo 9⋅6=549 \cdot 6 = 54.

30.Dzielenie w pamięci: dzielna jako suma

Zapisz dzielną jako sumę liczb, które da się podzielić przez dzielnik. Wykonaj oba dzielenia i dodaj otrzymane ilorazy. Na przykład 87:3=60:3+27:3=20+9=2987 : 3 = 60 : 3 + 27 : 3 = 20 + 9 = 29.

187 = 60 + 27obie części dzielą się przez 3260 : 3 = 20dzielę pierwszą część327 : 3 = 9dzielę drugą część420 + 9 = 29dodaję ilorazy

31.Dzielenie w pamięci: dzielna jako różnica

Czasem łatwiej zapisać dzielną jako różnicę dwóch liczb, które da się podzielić przez dzielnik, np. pełnych dziesiątek i małej liczby. Wykonaj oba dzielenia i odejmij ilorazy. Na przykład 57:3=60:3−3:3=20−1=1957 : 3 = 60 : 3 - 3 : 3 = 20 - 1 = 19.

32.Dzielenie „po kawałku”

Dzielenie przez 6 możemy zastąpić dzieleniem przez 2, a potem przez 3, bo 6=2⋅36 = 2 \cdot 3. Dzielenie przez 4 to dwa razy dzielenie przez 2. Na przykład 72:2=3672 : 2 = 36 i 36:2=1836 : 2 = 18, więc 72:4=1872 : 4 = 18.

33.Dzielenie przez 10, 100, 1000

Gdy dzielimy liczbę zakończoną zerami przez 10, skreślamy na jej końcu jedno zero, przez 100 - dwa zera, a przez 1000 - trzy zera. Na przykład 8300:10=8308300 : 10 = 830, 8300:100=838300 : 100 = 83, 46 000:1000=4646\,000 : 1000 = 46.

34.Dzielenie liczb zakończonych zerami

Skreśl tyle samo zer na końcu dzielnej i na końcu dzielnika, a potem podziel. Na przykład 2400:80=240:8=302400 : 80 = 240 : 8 = 30.

Notatka

Nazwy liczb w działaniach

Każda liczba w działaniu ma swoją nazwę. Wynik działania też ma nazwę.

DziałanieLiczby w działaniuWynik
dodawaniedwa składnikisuma
odejmowanieodjemna i odjemnikróżnica
mnożeniedwa czynnikiiloczyn
dzieleniedzielna i dzielnikiloraz

Na przykład w 68:4=1768 : 4 = 17 liczba 68 to dzielna, 4 to dzielnik, a 17 to iloraz.

Dodawanie i mnożenie są przemienne. Możemy zamienić liczby miejscami, a wynik się nie zmieni, np. 8⋅7=7⋅88 \cdot 7 = 7 \cdot 8. Dlatego obie liczby mają tę samą nazwę.

W odejmowaniu i dzieleniu kolejność liczb jest ważna. Odjemna to liczba, od której odejmujemy. Dzielna to liczba, którą dzielimy. Obie stoją w działaniu na pierwszym miejscu.

Zero i jeden w działaniach

Liczby 0 i 1 dają w działaniach wyniki, które łatwo zapamiętać.

  • Dodawanie zera nie zmienia liczby: 71+0=7171 + 0 = 71 i 0+71=710 + 71 = 71.
  • Odejmowanie zera nie zmienia liczby: 71−0=7171 - 0 = 71. Gdy od liczby odejmujemy tę samą liczbę, wynik to 0: 71−71=071 - 71 = 0.
  • Mnożenie przez 1 nie zmienia liczby: 71⋅1=7171 \cdot 1 = 71. Gdy choć jeden czynnik jest zerem, iloczyn to 0: 4⋅71⋅0=04 \cdot 71 \cdot 0 = 0.
  • Dzielenie przez 1 nie zmienia liczby: 71:1=7171 : 1 = 71. Liczba różna od zera podzielona przez siebie daje 1: 71:71=171 : 71 = 1. Zero podzielone przez liczbę różną od zera daje 0: 0:71=00 : 71 = 0.

Ważne

Nie myl dodawania zera z mnożeniem przez zero: 9+0=99 + 0 = 9, ale 9⋅0=09 \cdot 0 = 0.

Dodawanie w pamięci

Liczby dwucyfrowe dodajemy w pamięci, rozkładając je na części, najczęściej na dziesiątki i jedności. Trzy sposoby pokażemy na sumie 37+4537 + 45. Każdy daje ten sam wynik.

  • Najpierw dziesiątki, potem jedności: 30+40+7+5=70+12=8230 + 40 + 7 + 5 = 70 + 12 = 82.
  • Dziesiątki i jedności drugiego składnika: do 37 dodaj 40, a potem 5: 37+40+5=77+5=8237 + 40 + 5 = 77 + 5 = 82.
  • Zwiększ pierwszy składnik: dodaj 3 do 37, a drugi składnik zmniejsz o 3: 40+42=8240 + 42 = 82.

Gdy jedności dają razem więcej niż 9, powstaje nowa dziesiątka. Tutaj 7+5=127 + 5 = 12, czyli dziesiątka i 2 jedności. Nie zgub tej dziesiątki.

Kilka liczb możemy dodawać w dowolnej kolejności. Najpierw połącz liczby, które dają pełne dziesiątki. Pomagają pary jedności: 1 i 9, 2 i 8, 3 i 7, 4 i 6, 5 i 5. Na przykład 23+9+7+1=30+10=4023 + 9 + 7 + 1 = 30 + 10 = 40.

Odejmowanie w pamięci

W odejmowaniu w pamięci najczęściej rozkładamy na części odjemnik. Trzy sposoby pokażemy na różnicy 81−4681 - 46.

  • Najpierw pełne dziesiątki: odejmij 40, a potem 6: 81−40−6=41−6=3581 - 40 - 6 = 41 - 6 = 35.
  • Najpierw do pełnych dziesiątek: rozłóż 46 na 41 i 5. Odejmij 41, a potem 5: 81−41−5=40−5=3581 - 41 - 5 = 40 - 5 = 35.
  • Odejmij więcej, potem dodaj: zamiast 46 odejmij 50, czyli o 4 za dużo. Potem dodaj te 4: 81−50+4=31+4=3581 - 50 + 4 = 31 + 4 = 35.

Trzeci sposób jest wygodny, gdy odjemnik kończy się cyfrą 8 albo 9, np. 29 albo 49.

Ważne

Jedności odjemnika odejmujemy od odjemnej, a nie odwrotnie. W 81−4681 - 46 nie wolno liczyć 6−16 - 1, bo wyjdzie błędne 45.

Mnożenie w pamięci

Mnożenie zastępuje dodawanie jednakowych liczb, np. 15+15+15=3⋅15=4515 + 15 + 15 = 3 \cdot 15 = 45.

Liczbę dwucyfrową mnożymy w pamięci na dwa sposoby. Pokażemy je na iloczynie 23⋅423 \cdot 4.

  • Rozkład na dziesiątki i jedności: 23=20+323 = 20 + 3. Pomnóż obie części przez 4 i dodaj iloczyny: 20⋅4+3⋅4=80+12=9220 \cdot 4 + 3 \cdot 4 = 80 + 12 = 92.
  • Mnożenie „po kawałku”: zapisz mniejszy czynnik jako iloczyn, tu 4 to 2 razy 2. Mnóż po kolei: 23⋅2=4623 \cdot 2 = 46, a 46⋅2=9246 \cdot 2 = 92.
1Rozłóż 23 na dziesiątki i jedności23 = 20 + 32Pomnóż każdą część przez 420 · 4 = 80 oraz 3 · 4 = 123Dodaj otrzymane iloczyny80 + 12 = 92
Mnożenie w pamięci

Kilka czynników możemy mnożyć w dowolnej kolejności. Warto najpierw połączyć pary, które dają pełne dziesiątki lub setki: 2 i 5 dają 10, a 4 i 25 dają 100. Na przykład 4⋅11⋅25=100⋅11=11004 \cdot 11 \cdot 25 = 100 \cdot 11 = 1100.

Dzielenie w pamięci

Dzielenie mówi, ile przypada na każdego, gdy dzielimy coś po równo. W pamięci możemy dzielić na trzy sposoby. W dwóch pierwszych rozkładamy dzielną na części, które dzielą się przez dzielnik.

  • Dzielna jako suma: 96=80+1696 = 80 + 16, więc 96:4=80:4+16:4=20+4=2496 : 4 = 80 : 4 + 16 : 4 = 20 + 4 = 24.
  • Dzielna jako różnica: 68=70−268 = 70 - 2, więc 68:2=70:2−2:2=35−1=3468 : 2 = 70 : 2 - 2 : 2 = 35 - 1 = 34.
  • Dzielenie „po kawałku”: dzielenie przez 4 to dwa razy dzielenie przez 2. Dzielenie przez 6 to dzielenie przez 2, a potem przez 3, bo 6 to 2 razy 3. Na przykład 138:2=69138 : 2 = 69 i 69:3=2369 : 3 = 23, więc 138:6=23138 : 6 = 23.
1Zapisz dzielną jako sumę96 = 80 + 162Podziel każdą część przez 480 : 4 = 20 oraz 16 : 4 = 43Dodaj otrzymane ilorazy20 + 4 = 24
Dzielenie w pamięci

Wynik warto policzyć drugim sposobem. Na przykład 96:2=4896 : 2 = 48 i 48:2=2448 : 2 = 24, więc znowu 96:4=2496 : 4 = 24.

Sprawdzanie wyniku i brakująca liczba

Odejmowanie sprawdzamy dodawaniem, a dzielenie sprawdzamy mnożeniem.

Zapamiętaj

Różnica dodana do odjemnika daje odjemną. Iloraz pomnożony przez dzielnik daje dzielną.

Na przykład 81−46=3581 - 46 = 35 jest dobrze, bo 35+46=8135 + 46 = 81. Tak samo 68:2=3468 : 2 = 34 jest dobrze, bo 34⋅2=6834 \cdot 2 = 68. Gdy sprawdzenie nie daje odjemnej albo dzielnej, w obliczeniu jest błąd.

Te same zależności pomagają znaleźć brakującą liczbę w działaniu.

  • Brakujący składnik: od sumy odejmij znany składnik. W 24+?=6124 + ? = 61 liczymy 61−24=3761 - 24 = 37.
  • Brakujący odjemnik: od odjemnej odejmij różnicę. W 70−?=2670 - ? = 26 liczymy 70−26=4470 - 26 = 44.
  • Brakujący czynnik: iloczyn podziel przez znany czynnik. W 8⋅?=968 \cdot ? = 96 liczymy 96:8=1296 : 8 = 12.

Na koniec wstaw znalezioną liczbę do działania i sprawdź, czy równość jest prawdziwa.

Liczby zakończone zerami

Gdy liczby kończą się zerami, liczymy na mniejszych liczbach, a zera dopisujemy albo skreślamy.

DziałanieCo robimyPrzykład
dodawanieskreśl po zerze, dodaj, dopisz zero640+170=810640 + 170 = 810, bo 64+17=8164 + 17 = 81
odejmowanieskreśl po zerze, odejmij, dopisz zero930−190=740930 - 190 = 740, bo 93−19=7493 - 19 = 74
mnożeniepomnóż bez zer, dopisz wszystkie zera30⋅70=210030 \cdot 70 = 2100, bo 3⋅7=213 \cdot 7 = 21
dzielenieskreśl tyle samo zer w dzielnej i dzielniku, podziel4800:60=480:6=804800 : 60 = 480 : 6 = 80

Mnożenie przez 10, 100 albo 1000 to dopisanie jednego, dwóch albo trzech zer, np. 62⋅100=620062 \cdot 100 = 6200. Dzielenie przez 10, 100 albo 1000 to skreślenie jednego, dwóch albo trzech zer na końcu dzielnej. Tak liczymy, gdy dzielna ma na końcu co najmniej tyle zer, np. 7300:100=737300 : 100 = 73.

Ważne

W dodawaniu i odejmowaniu zera skreślamy tylko wtedy, gdy obie liczby kończą się zerem. W 460+25460 + 25 liczymy inaczej: 460+20+5=485460 + 20 + 5 = 485.

Iloczyn liczb bez zer też może kończyć się zerem. Wtedy w wyniku jest więcej zer, np. 50⋅60=300050 \cdot 60 = 3000, bo 5⋅6=305 \cdot 6 = 30 i dopisujemy jeszcze dwa zera.

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z matematyki