Ruch, odżywianie, oddychanie i krążenie - Nowe Poznajemy przyrodę 4

1.Jakie układy narządów odpowiadają za czynności życiowe?

Układ pokarmowy - odżywianie, układ oddechowy - oddychanie, układ moczowy - wydalanie, układ nerwowy - reagowanie na bodźce i kierowanie pracą innych układów, układ krwionośny - transport substancji, układ rozrodczy - rozmnażanie, układ ruchu - poruszanie się. Wszystkie układy współpracują ze sobą.

2.Układ ruchu

Układ kostny i układ mięśniowy, które razem odpowiadają za poruszanie się całego ciała i jego części. Mięśnie są przyczepione do kości i wprawiają je w ruch.

3.Układ kostny (szkielet)

Wszystkie kości w ciele. Kości są bardzo twarde i wytrzymałe. Tworzą rusztowanie, które usztywnia i podtrzymuje całe ciało. Niektóre kości osłaniają delikatne narządy, a kości kończyn dolnych utrzymują ciężar całego ciała.

4.Układ mięśniowy

Wszystkie mięśnie w ciele. Mięśnie są przyczepione do kości - gdy mięsień się kurczy, pociąga kość i powoduje jej ruch. Mięśnie odpowiadają też za to, że stoisz prosto.

5.Za co odpowiadają czaszka, klatka piersiowa i kręgosłup?

Czaszka przypomina puszkę - otacza mózg i chroni go przed uszkodzeniem. Klatka piersiowa osłania m.in. serce i płuca, a mięśnie do niej przyczepione pomagają w oddychaniu. Kręgosłup to najważniejszy filar szkieletu - są do niego przymocowane czaszka i kości kończyn.

6.Staw

Ruchome połączenie między kośćmi. Dzięki stawom możesz zginać i prostować nogi, ręce i palce. Przykłady: staw ramienny, łokciowy, biodrowy i kolanowy.

7.Jak biceps zgina rękę w łokciu?

Biceps to mięsień, dzięki któremu zginasz kończynę górną w łokciu. Gdy zginasz rękę, biceps kurczy się i skraca, więc podciąga do góry kość, do której jest przymocowany. Gdy ręka jest wyprostowana, biceps jest długi i rozciągnięty.

8.Jak dbać o układ ruchu?

Jak najwięcej się ruszać - wtedy mięśnie i kości stają się silne i wytrzymałe. Spać na niezbyt miękkim łóżku i płaskiej poduszce. Nosić buty z elastyczną podeszwą i miejscem na palce. Nie dźwigać ciężarów, a przy podnoszeniu czegoś ciężkiego przykucnąć, zamiast się schylać.

9.Składniki pokarmowe

Substancje zawarte w jedzeniu, niezbędne do życia. Dostarczają energii, budują ciało i zapewniają prawidłową pracę organizmu, także obronę przed chorobami. Dzielimy je na sześć grup: cukry, tłuszcze, białka, sole mineralne, witaminy i wodę.

10.Cukry (węglowodany)

Główne źródło energii - podstawowe paliwo dla organizmu. Znajdziesz je m.in. w pieczywie, makaronach i owocach.

11.Tłuszcze

Zapasowe źródło energii - dają energię, gdy w organizmie brakuje węglowodanów. Chronią też organizm przed urazami i zimnem. Znajdziesz je m.in. w olejach roślinnych, orzechach i maśle.

12.Białka

Główny budulec komórek. Dzięki nim organizm rośnie i się naprawia, np. po skaleczeniu lub chorobie. Znajdziesz je m.in. w mięsie, rybach, jajach i nabiale.

13.Sole mineralne

Budują kości i zęby oraz zapewniają prawidłową pracę narządów, np. mięśni i mózgu. Znajdziesz je m.in. w mleku, mięsie i warzywach.

14.Witaminy

Regulują pracę całego organizmu i wspierają odporność. Oznaczamy je literami, np. A, B, C, D, E i K. Znajdziesz je m.in. w warzywach, owocach, rybach, jajach i nabiale.

15.Woda w organizmie

Główny składnik organizmu, potrzebny do wszystkich czynności życiowych. Transportuje substancje, pomaga utrzymać właściwą temperaturę ciała i usuwać szkodliwe substancje. Dostarczają jej m.in. płyny, zupy, soki, mleko, owoce i warzywa.

16.Układ pokarmowy

Układ narządów, który odpowiada za pobieranie, rozdrabnianie, trawienie i wchłanianie pokarmu, a niestrawione resztki usuwa z organizmu. Składa się z przewodu pokarmowego i gruczołów trawiennych.

17.Trawienie

Rozkładanie pokarmu na bardzo małe cząstki. Zanim organizm wykorzysta składniki pokarmowe, kęs pokarmu jest rozdrabniany, potem trawiony, a na końcu jego cząstki są wchłaniane do krwi.

18.Jaką drogę przebywa pokarm w układzie pokarmowym?

Jama ustna (żucie i mieszanie ze śliną - tu zaczyna się trawienie) → gardło i przełyk (przesuwanie kęsa w dół) → żołądek (mieszanie z sokiem żołądkowym i dalsze trawienie) → jelito cienkie → jelito grube. Kał jest usuwany z organizmu przez odbyt.

19.Jelito cienkie

Część układu pokarmowego, w której odbywa się ostatni etap trawienia. Tu rozłożone cząstki pokarmu są wchłaniane do krwi, a krew roznosi je po całym organizmie.

20.Jelito grube

Część układu pokarmowego, w której wchłania się nadmiar wody powstały podczas trawienia. Z niestrawionych resztek pokarmu formuje się tu kał, który jest usuwany z organizmu przez odbyt.

21.Gruczoły trawienne

Ślinianki, wątroba i trzustka - dzięki nim możliwe jest trawienie pokarmu. Ślinianki wytwarzają ślinę z enzymami, trzustka wytwarza enzymy, a wątroba nie wydziela enzymów, lecz produkuje żółć, która wspomaga trawienie tłuszczów.

22.Enzymy

Substancje, które odpowiadają za trawienie pokarmu. Działają jak nożyczki - rozcinają większe cząstki pokarmu na mniejsze. Wytwarzają je ślinianki i trzustka.

23.Czym różni się zdrowe jedzenie od niezdrowego?

Zdrowe jedzenie zawiera odpowiednie ilości wszystkich składników pokarmowych. Daje energię, wspiera wzrost i odporność, ułatwia skupienie i pomaga utrzymać prawidłową masę ciała. Niezdrowe jedzenie ma dużo soli i sztucznych dodatków, a mało witamin. Powoduje szybki spadek energii, zmęczenie i senność, sprzyja nadwadze i chorobom układu pokarmowego.

24.Oddychanie

Czynność życiowa, dzięki której organizm uwalnia energię z pokarmu - potrzebny jest do tego tlen. Organizm pobiera wtedy tlen i usuwa dwutlenek węgla. Na oddychanie składają się wymiana gazowa i oddychanie komórkowe.

25.Oddychanie komórkowe

Uwalnianie energii z pokarmu, które zachodzi we wszystkich komórkach ciała. Składniki pokarmowe łączą się z tlenem i uwalnia się energia, a powstają dwutlenek węgla i woda.

26.Układ oddechowy

Układ narządów, który dostarcza do organizmu tlen i usuwa z niego dwutlenek węgla. Składa się z dróg oddechowych, które doprowadzają powietrze do płuc, oraz z płuc, w których zachodzi wymiana gazowa. W drogach oddechowych powietrze jest ogrzewane, oczyszczane i nawilżane.

27.Wymiana gazowa

Wymiana jednego gazu na drugi, która zachodzi w płucach: tlen przechodzi z powietrza do krwi, a dwutlenek węgla - z krwi do powietrza. Dlatego wydychane powietrze ma mniej tlenu i więcej dwutlenku węgla niż wdychane.

28.Jak wykryć dwutlenek węgla w wydychanym powietrzu?

Dwutlenek węgla nie ma barwy ani zapachu, więc wykrywa się go wodą wapienną. Ten przezroczysty płyn mętnieje i robi się lekko białawy po zetknięciu z dwutlenkiem węgla. Woda wapienna, do której wdmuchuje się powietrze przez słomkę, mętnieje - to znak, że wydychane powietrze zawiera dwutlenek węgla. Woda wapienna jest toksyczna, dlatego doświadczenie wykonuje się pod opieką nauczyciela.

29.Jak tlen trafia do komórek ciała?

Tlen z powietrza dostaje się przez układ oddechowy do płuc, tam przenika do krwi, a krew transportuje go do wszystkich komórek ciała. Komórki zużywają go w oddychaniu komórkowym. Dwutlenek węgla płynie z krwią w przeciwną stronę - z komórek do płuc.

30.Jak dbać o układ oddechowy?

Wietrzyć pomieszczenia, bo w zamkniętym pokoju zaczyna brakować tlenu. Wdychać powietrze nosem, a nie ustami - w nosie jest ono lepiej ogrzewane, nawilżane i oczyszczane. Spędzać dużo czasu na świeżym powietrzu. Nie palić papierosów i nie przebywać w pobliżu osób palących.

31.Do czego jest potrzebna krew?

Krew nieustannie krąży po ciele i transportuje substancje - działa jak kurier. Przenosi tlen z płuc do komórek ciała, dwutlenek węgla z komórek do płuc, składniki pokarmowe z jelit do komórek oraz zbędne i szkodliwe substancje z komórek do nerek.

32.Układ krwionośny

Układ narządów, który odpowiada za krążenie krwi i transport substancji po całym ciele. Składa się z serca i naczyń krwionośnych: tętnic, żył i naczyń włosowatych.

33.Serce

Mięsień, który działa jak pompa - dzięki niemu krew bez przerwy krąży w organizmie. Na przemian kurczy się i rozkurcza, co czujemy jako bicie serca. Podczas skurczu wypycha krew do tętnic, a podczas rozkurczu krew napływa do niego z żył.

34.Tętnice

Naczynia krwionośne, którymi krew płynie od serca do wszystkich części ciała.

35.Żyły

Naczynia krwionośne, którymi krew wraca z każdej części ciała do serca.

36.Naczynia włosowate

Bardzo cienkie naczynia krwionośne, którymi krew płynie do komórek. Krew płynie z tętnicy przez naczynia włosowate do żyły.

37.Jak dbać o układ krwionośny?

Jak najczęściej się ruszać - serce pracuje wtedy sprawniej i staje się silniejsze. Unikać papierosów i dymu tytoniowego, które uszkadzają serce i naczynia krwionośne. Unikać długiego siedzenia - często wstawać i zmieniać pozycję. Zdrowo się odżywiać.

38.Układ moczowy

Układ narządów, który oczyszcza krew ze szkodliwych i niepotrzebnych substancji oraz usuwa z organizmu nadmiar wody wraz z moczem. Składa się m.in. z nerek i pęcherza moczowego, w którym mocz się gromadzi, zanim zostanie usunięty na zewnątrz.

39.Nerki

Narządy układu moczowego, które działają jak filtr: wychwytują z krwi szkodliwe i niepotrzebne substancje oraz usuwają nadmiar wody. Z tych substancji i wody powstaje w nich mocz.