Imperium Rzymskie i życie w Rzymie - Wczoraj i dziś 4

1.Założenie Rzymu

Według legendy Rzym założono w 753 roku p.n.e. w Italii, czyli na Półwyspie Apenińskim. Z czasem miasto rozrosło się i zajęło siedem okolicznych wzgórz, a niewielkie państwo rzymskie w ciągu kilku stuleci stało się potężnym imperium.

2.Legenda o Romulusie i Remusie

Romulus i Remus byli bliźniętami, synami boga wojny Marsa. Gdy byli niemowlętami, na rozkaz wroga ich rodu wrzucono ich w koszu do Tybru. Uratowała ich wilczyca, a potem przygarnął pasterz. Dorośli bracia postanowili założyć miasto, ale przy wytyczaniu granic pokłócili się i Romulus zabił Remusa. Od imienia założyciela miasto nazwano Roma, czyli Rzym.

3.Jakie okresy wyróżniamy w dziejach starożytnego Rzymu?

Królestwo (VIII-VI wiek p.n.e.), republikę (V-I wiek p.n.e.) i cesarstwo, które trwało od rządów Oktawiana Augusta do upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku. W okresie królestwa po Romulusie panowało jeszcze sześciu królów. Państwo rzymskie istniało ponad 1200 lat.

4.Republika

Ustrój państwa, w którym przedstawiciele na najwyższe urzędy są wybierani przez społeczeństwo na określony czas. Rzymianie wprowadzili ją po wygnaniu ostatniego, okrutnego i niesprawiedliwego króla. Władza należała do obywateli: najważniejsze decyzje podejmował senat, a urzędników wybierało zgromadzenie ludowe.

5.Senat rzymski

Organ władzy w starożytnym Rzymie. Zasiadało w nim kilkuset senatorów z najbogatszych i najbardziej zasłużonych rodów. Wszyscy byli patrycjuszami. W republice senat podejmował najważniejsze decyzje, np. o wojnie i finansach państwa. W cesarstwie cesarze ograniczali jego rolę.

6.Zgromadzenie ludowe w Rzymie

Zebranie wolnych mężczyzn będących obywatelami Rzymu - patrycjuszy i plebejuszy. W republice ustalało prawa, wybierało urzędników i rozstrzygało sprawy, o których nie decydował senat. Obywatelem był człowiek wolny, którego rodzice również byli obywatelami.

7.Juliusz Cezar

Utalentowany rzymski wódz i polityk z I wieku p.n.e. W czasie wojen domowych zdobył prawie nieograniczoną władzę, dlatego zwolennicy republiki zamordowali go w 44 roku p.n.e. Wprowadził wiele reform, m.in. dokładniejszy kalendarz, nazwany od jego imienia juliańskim.

8.Oktawian August

Zwycięzca wojny domowej, która wybuchła po śmierci Juliusza Cezara. Przejął władzę pod koniec I wieku p.n.e. i został pierwszym cesarzem rzymskim. Okazał się doskonałym władcą. Na cześć poprzednika używał nowego tytułu - cezar.

9.Cesarstwo rzymskie

Okres w dziejach Rzymu, który rozpoczął się pod koniec I wieku p.n.e., gdy władzę przejął Oktawian August. Cesarze mieli pełnię władzy i byli czczeni jak bogowie. Aby umocnić swoją władzę, ograniczali rolę obywateli i senatu.

10.Kartagina

Bogate miasto w północnej Afryce. Na przełomie III i II wieku p.n.e. weszło w konflikt z Rzymem. Po trzech wojnach Kartagina poniosła klęskę i została całkowicie zniszczona, a jej ziemie stały się rzymską prowincją Afryka.

11.Prowincja

W starożytności: terytorium podbite przez państwo rzymskie. Zamieszkująca je ludność płaciła na rzecz Rzymu podatki. Przykładem jest prowincja Afryka, utworzona na ziemiach Kartaginy.

12.Imperium Rzymskie

Starożytne państwo rzymskie, na które składały się Italia oraz liczne prowincje w Europie, północnej Afryce i na Bliskim Wschodzie. Powstało dzięki podbojom: do połowy III wieku p.n.e. Rzymianie zajęli całą Italię, potem pokonali Kartaginę i tworzyli nowe prowincje. Największe rozmiary osiągnęło w II wieku n.e. i było najrozleglejszym imperium w dziejach Europy.

13.Legion

Oddział armii rzymskiej złożony z ciężkozbrojnych, świetnie wyćwiczonych żołnierzy piechoty, czyli legionistów. Wielkie podboje Rzym zawdzięczał dobrze zorganizowanej armii, którą tworzyły legiony. O ich skuteczności decydowały wyszkolenie i doskonałe uzbrojenie.

14.Uzbrojenie legionisty

Legionistę chroniły hełm z płytkami osłaniającymi policzki i kark, pancerz z metalowych płytek połączonych rzemieniami oraz drewniana tarcza obszyta skórą, z numerem legionu. Do walki na odległość służyły ciężkie oszczepy, a do walki wręcz - miecz. Na długie marsze legioniści nosili skórzane sandały. Mury miast Rzymianie burzyli katapultami, czyli machinami oblężniczymi.

15.Kryzys Imperium Rzymskiego

Osłabienie państwa rzymskiego, które miało trzy główne przyczyny. Pierwsza to najazdy barbarzyńców, którzy plądrowali ziemie i niszczyli miasta. Druga to kryzys gospodarczy: wojny wymagały pieniędzy, więc rosły podatki i wybuchały bunty. Trzecia to rywalizacja dowódców o władzę, która prowadziła do wojen domowych i zabójstw cesarzy.

16.Barbarzyńcy

Dla starożytnych: przedstawiciele innej cywilizacji. Ziemie cesarstwa rzymskiego często najeżdżały plemiona barbarzyńców, głównie Germanów z terenów dzisiejszych Niemiec i Belgii. Najeźdźcy plądrowali ziemie uprawne i niszczyli rzymskie miasta.

17.Podział cesarstwa rzymskiego

Cesarzom coraz trudniej było rządzić olbrzymim imperium i bronić jego granic. Dlatego w 395 roku n.e. państwo podzielono na dwie części: cesarstwo zachodniorzymskie ze stolicą w Rzymie i cesarstwo wschodniorzymskie ze stolicą w Konstantynopolu.

18.Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego

W 476 roku n.e. jeden z barbarzyńskich wodzów pozbawił władzy ostatniego cesarza Rzymu. Przyczyny upadku to kryzys gospodarczy i polityczny oraz najazdy barbarzyńców. Skutki: Rzym stracił znaczenie, a historycy uznali to wydarzenie za symboliczny koniec starożytności.

19.Wyszkolenie i dyscyplina legionistów

Legiony wzorowano na wojskach Greków. Legioniści ćwiczyli codziennie, maszerowali w upale i w deszczu, nieśli ekwipunek ważący około 35 kg i w ciągu jednego dnia budowali ufortyfikowany obóz. Za złamanie przepisów lub ucieczkę z pola walki oddział karano dziesiątkowaniem: losowano co dziesiątego żołnierza i karano go śmiercią.

20.Taktyka rzymskich legionów

Dowódcy nigdy nie działali na oślep: wysyłali zwiadowców, badali teren i wybierali strategię. Czasem udawali odwrót, by wciągnąć wroga w pułapkę. W walce legioniści kryli się za ścianą tarcz, a z pierwszego szeregu rzucali krótkie oszczepy zwane pilum, które przebijały tarcze wrogów. Wtedy ruszali do ataku.

21.Testudo

Formacja legionistów, której nazwa po łacinie oznacza żółwia. Żołnierze ustawiali się w ciasny szyk i trzymali tarcze z przodu i nad głowami, tworząc skorupę. Dzięki niej nawet pod ostrzałem mogli niemal bez strat podejść do wroga lub pod mur obleganego miasta.

22.Legioniści w czasie pokoju

Budowali drogi, mosty i akwedukty. Wprowadzali na podbitych ziemiach rzymską kulturę, prawo i obyczaje. Wiele europejskich miast, np. Wiedeń, powstało w miejscach rzymskich obozów warownych.

23.Społeczeństwo rzymskie

Rzymianie nie mieli takich samych praw. Dzielili się na trzy grupy: patrycjuszy, plebejuszy i niewolników. Patrycjusze i plebejusze byli ludźmi wolnymi i obywatelami, a niewolnicy nie mieli żadnych praw.

24.Patrycjusze

Grupa społeczna w starożytnym Rzymie, którą tworzyli ludzie z bogatych i znaczących rodów. Mieli pełne prawa polityczne: zasiadali w senacie i obejmowali ważne urzędy. Posiadali wielkie majątki ziemskie i licznych niewolników, a dużo czasu spędzali na ucztach, jedząc w pozycji półleżącej.

25.Plebejusze

Grupa społeczna w starożytnym Rzymie, którą tworzyli ludzie wolni, ale nienależący do znaczących rodów - głównie rzemieślnicy, kupcy i rolnicy. Byli obywatelami: mogli uczestniczyć w zgromadzeniu ludowym i służyli w armii.

26.Niewolnicy w starożytnym Rzymie

Należeli do swoich właścicieli, którzy decydowali o ich losie. Nie mieli żadnych praw ani majątku i nie dostawali wynagrodzenia za pracę. Spali na podłodze w ciemnych, zimnych izbach, a podczas uczt podawali do stołu, śpiewali i tańczyli. Często byli źle traktowani i surowo karani.

27.Jak mieszkali Rzymianie?

Patrycjusze mieszkali w luksusowych willach z wieloma pomieszczeniami i wewnętrznymi podwórzami. Plebejusze w miastach mieszkali w piętrowych kamienicach: bogatsi w większych, jaśniejszych mieszkaniach na piętrach, a najbiedniejsi w ciasnych izbach na poddaszach lub pod schodami. Rolnicy na wsi mieszkali we własnych domach.

28.Wieczne Miasto

Tak Rzymianie nazywali Rzym, bo byli dumni ze swojego miasta i wierzyli, że będzie trwać zawsze. W czasach Juliusza Cezara Rzym był największym miastem świata - mieszkał w nim milion ludzi.

29.Forum Romanum

Główny plac starożytnego Rzymu, przy którym stały liczne świątynie i siedziba senatu. Rzymianie spotykali się tu, handlowali, oddawali cześć bogom, rozmawiali o polityce i wymieniali się nowinami.

30.Circus Maximus

Cyrk Największy - największa arena widowiskowa Rzymu, długa na około 600 metrów. Odbywały się w nim wyścigi rydwanów, które mogło oglądać nawet 250 tysięcy ludzi.

31.Triumf

Uroczystość na cześć wodza lub cesarza, który wracał ze zwycięskiej wojny. Z tej okazji wznoszono łuki triumfalne - ozdobne bramy, przez które zwycięzca przejeżdżał na czele swoich wojsk.

32.Gladiatorzy

W starożytnym Rzymie jeńcy wojenni, niewolnicy lub skazańcy specjalnie szkoleni do walk na arenie. Walczyli na śmierć i życie podczas igrzysk, które były ulubioną rozrywką Rzymian.

33.Koloseum

Wspaniały amfiteatr w Rzymie, zbudowany w I wieku n.e. Mógł pomieścić nawet 50 tysięcy widzów. Pierwsze igrzyska odbyły się w nim w 80 roku n.e., a później organizowano tu najważniejsze walki gladiatorów.

34.Termy

Publiczne łaźnie w starożytnym Rzymie. Wstęp do nich był bezpłatny dla wszystkich mieszkańców miasta. Rzymianie chodzili tam, by się wykąpać, spotkać z przyjaciółmi i uprawiać sport.

35.Wierzenia Rzymian

Rzymianie wierzyli w wielu bogów. Początkowo czcili Słońce, Księżyc i siły przyrody, a także bóstwa i duchy przodków. Wróżbici przepowiadali przyszłość z lotu ptaków, odgłosów zwierząt i snów. Gdy imperium się powiększało, Rzymianie przejmowali wierzenia podbitych ludów - najsilniej wpłynęła na nich religia grecka.

36.Jowisz

Najpotężniejszy rzymski bóg, władca bogów i ludzi. Jako bóg nieba władał piorunami. Jego atrybutem był orzeł.

37.Junona

Żona Jowisza i opiekunka rodzin. Rzymianie uważali ją za królową nieba, dlatego przedstawiali ją z królewskim berłem.

38.Minerwa

Córka Jowisza i Junony, czczona jako bogini mądrości, rzemiosł i sprawiedliwej wojny.

39.Mars

Rzymski bóg wojny. Rzymianie, którzy prowadzili liczne podboje, otaczali go dużym szacunkiem. Według legendy był ojcem Romulusa i Remusa, a jego symbolem był wilk.

40.Neptun

Brat Jowisza, władca mórz. Jego bronią był trójząb, którym wywoływał sztormy.