Świat starożytnych Greków i Ateny - Wczoraj i dziś 4

1.Starożytna Grecja

Górzysta kraina na południu Europy, nad Morzem Egejskim, razem z licznymi wyspami. W II tysiącleciu p.n.e. osiedliły się tu pierwsze greckie plemiona. Grecy nazywali siebie Hellenami, a swoją krainę - Helladą.

2.Warunki naturalne w Grecji

Grecja jest górzysta i ma łagodny, ciepły klimat. Ma liczne zatoki i półwyspy, ale nie ma wielkich rzek i jest w niej mało urodzajnej ziemi. Zboże, oliwki i winorośl uprawiano tylko na równinach i w górskich dolinach. Pasma górskie chroniły polis przed wrogami, a w zatokach budowano bezpieczne porty.

3.Polis

Miasto-państwo w starożytnej Grecji, złożone z miasta i okolicznych wsi. Greckie polis powstały w VIII wieku p.n.e. w górskich dolinach, na wybrzeżach i na wyspach. Większość była niewielka, ale niektóre, np. Ateny i Sparta, zajmowały większy obszar.

4.Dlaczego Grecy nie stworzyli wspólnego państwa?

Grecja jest górzysta, a pasma górskie były naturalnymi granicami między polis. Grecy zakładali je w oddzielonych od siebie górskich dolinach i na wyspach, więc żyli w wielu osobnych miastach-państwach. Zjednoczona Grecja powstała dopiero w XIX wieku.

5.Co łączyło starożytnych Greków?

Grecy mówili wspólnym językiem - greką - i używali tego samego alfabetu. Łączyły ich też kultura i sztuka w podobnym stylu, wspólna religia (wiara w tych samych bogów) oraz zamiłowanie do sportu. Dzięki temu czuli się wspólnotą. Gdy obcy lud, np. Persowie, próbował podbić Grecję, polis potrafiły razem odeprzeć wroga.

6.Wierzenia starożytnych Greków

Religia Greków była politeistyczna: wierzyli w wielu bogów, z których każdy opiekował się inną dziedziną życia. Wyobrażali ich sobie jako nieśmiertelne istoty o ludzkim wyglądzie, tworzące wielką rodzinę. Każde bóstwo miało swój atrybut - charakterystyczny przedmiot lub ulubione zwierzę.

7.Zeus

Najpotężniejszy grecki bóg, władca nieba i ziemi. Jego pałac stał na szczycie Olimpu. Jego atrybutem są pioruny, którymi ciskał w gniewie. Towarzyszyły mu orły.

8.Hera

Żona Zeusa i opiekunka małżeństw. Razem z Zeusem władała niebem i ziemią. Była dumna i władcza, a jej atrybuty to owoc granatu i pawie.

9.Posejdon

Brat Zeusa, władca mórz i oceanów. Swoim trójzębem wywoływał sztormy albo je uspokajał.

10.Hades

Brat Zeusa, władca podziemnej krainy zmarłych. Wejścia do jego królestwa strzegł trójgłowy pies Cerber.

11.Atena

Ulubiona córka Zeusa, bogini mądrości i rzemiosł. Patronowała uczonym, opiekowała się rzemieślnikami i była patronką sprawiedliwej wojny. Ateńczycy czcili ją jako patronkę swojego miasta.

12.Apollo

Bóg piękna, sztuki i wróżb, a także poezji, muzyki i światła. Opiekował się artystami.

13.Artemida

Grecka bogini łowów i natury.

14.Afrodyta

Bogini miłości, najpiękniejsza z bogiń. Opiekowała się zakochanymi, a jej atrybuty to gołąb i jabłko. Jej mężem był Hefajstos.

15.Ares

Bóg wojny, który słynął z gwałtowności. Na polach bitew pojawiał się razem z bóstwami strachu, trwogi, niezgody i śmierci.

16.Hermes

Posłaniec bogów i bóg handlu. Opiekował się kupcami, a także złodziejami. Magiczną laską potrafił załagodzić każdy spór.

17.Hefajstos

Bóg ognia i kowali, syn Zeusa i mąż Afrodyty. Wykuwał pioruny dla Zeusa i miał tyle pracy, że rzadko bywał na Olimpie.

18.Dionizos

Grecki bóg wina i teatru.

19.Mity

Opowieści o życiu i czynach bogów i herosów; ich zbiór to mitologia. Za pomocą mitów Grecy wyjaśniali m.in. pochodzenie świata, bogów i ludzi oraz zjawiska z otaczającej rzeczywistości. Czerpali z nich też naukę, jak należy postępować.

20.Herosi

W mitologii greckiej półbogowie: jedno z rodziców herosa było bogiem, a drugie - człowiekiem. Mieli niezwykłą urodę i nadludzką siłę, ale w przeciwieństwie do bogów byli śmiertelni. Niektórzy wstępowali na Olimp i stawali się nieśmiertelni. Grecy czcili ich tak jak bogów.

21.Achilles

Heros, syn króla jednej z greckich polis i nieśmiertelnej Tetydy. Matka zanurzyła go jako niemowlę w rzece Styks, więc stał się odporny na ciosy. Jego jedynym słabym punktem była pięta. Słynął jako najszybszy i najodważniejszy wojownik Hellady.

22.Tezeusz

Heros z ateńskiego rodu królewskiego. Pokonał Minotaura - potwora o ludzkim ciele i głowie byka, który mieszkał w labiryncie na Krecie. Pomogła mu księżniczka Ariadna.

23.Herakles

Najsilniejszy grecki heros, syn Zeusa i śmiertelniczki. Aby odkupić swoją zbrodnię, musiał wykonać dwanaście niezwykle trudnych zadań.

24.Dlaczego Ateny były najpotężniejszą polis?

Ateny były najbogatszą i najludniejszą grecką polis. Miały silną armię oraz wielką flotę wojenną i handlową. Bogactwo dawał im handel prowadzony przez port w Pireusie. Ateńscy rzemieślnicy słynęli z ceramiki - zdobionych waz i amfor na wino i oliwę. Zamożność sprzyjała sztuce i nauce, a budowle tworzyli najwybitniejsi architekci.

25.Bitwa pod Maratonem

W 490 roku p.n.e. Grecję najechała armia imperium perskiego, ale Ateńczycy pokonali ją pod Maratonem. Persowie odpłynęli, by dotrzeć do Aten przed Grekami. Według legendy jeden z Hellenów pobiegł do Aten z wieścią o zwycięstwie, przekazał ją i zmarł z wycieńczenia. Dzięki temu Ateńczycy zdążyli przygotować obronę.

26.Bieg maratoński

Bieg na dystansie ponad 42 kilometrów - tyle, ile dzieli Maraton od Aten. Jego nazwa nawiązuje do legendy o Hellenie, który po bitwie pod Maratonem przybiegł do Aten z wieścią o zwycięstwie.

27.Demokracja

W starożytnych Atenach: sprawowanie władzy przez wszystkich obywateli. Nie było władcy, który narzucałby wszystkim swoje zdanie - o losach państwa decydowali wspólnie obywatele. Nazwa pochodzi od greckich słów demos (lud) i kratos (władza) i oznacza „władzę ludu”.

28.Obywatele ateńscy

Pełnoletni, wolni mężczyźni, synowie Ateńczyków. Tylko oni mieli prawa obywatelskie i mogli uczestniczyć w rządach. Kobiety, niewolnicy i przybysze z innych polis nie mieli takich praw.

29.Zgromadzenie ludowe

Zebranie obywateli, na którym podejmowano najważniejsze decyzje dotyczące państwa. Obywatele omawiali ważną sprawę, każdy mógł zabrać głos i przedstawić swoje zdanie, a na koniec głosowano. Decyzję podejmowano większością głosów.

30.Perykles

Ateński polityk z V wieku p.n.e., wybitny mówca i dowódca wojskowy. Na zgromadzeniu ludowym największy wpływ zyskiwali wybitni mówcy. Perykles był jednym z nich i dzięki swoim talentom stał się czołowym politykiem, a Ateńczycy darzyli go wielkim zaufaniem. Uważa się go za głównego twórcę demokracji ateńskiej.

31.Co Perykles chwalił w demokracji ateńskiej?

Perykles uważał, że ustrój Aten jest wzorem dla innych i nie naśladuje obcych praw. Władza należy w nim do większości obywateli. Wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Człowieka ceni się za jego talent, nie za to, do jakiej grupy należy.

32.Jak żyli mieszkańcy starożytnych Aten?

Ateny były największym miastem Grecji - żyło tam około 120 tysięcy ludzi. Ateńczycy pracowali na roli, uprawiali oliwki i winorośl albo wyrabiali i sprzedawali swoje produkty. Chodzili na zakupy, ćwiczyli, kąpali się w publicznych łaźniach, odwiedzali świątynie i teatry. Wodę brali ze studni, bo w domach nie było bieżącej wody.

33.Mury obronne Aten

Potężne mury otaczały całe miasto i łączyły Ateny z portem w Pireusie. Dzięki temu nawet podczas oblężenia Ateńczycy mogli sprowadzać żywność i broń.

34.Agora

Główny plac w centrum greckiego miasta. Ludzie spotykali się tu, handlowali i oddawali cześć bogom. W Atenach na agorze odbywały się uroczystości i dyskusje polityczne, a często także obrady zgromadzenia ludowego. Kupcy sprzedawali tu m.in. owoce, warzywa, zboże, wino i oliwę.

35.Akropol

Wzgórze górujące nad Atenami, otoczone murami. W V i IV wieku p.n.e. z inicjatywy Peryklesa i jego następców wzniesiono tu świątynie i posągi bóstw, m.in. Partenon. W razie ataku mieszkańcy mogli się tu schronić, jak w twierdzy.

36.Partenon

Największa świątynia w Atenach, wzniesiona na Akropolu. Poświęcono ją patronce miasta - bogini Atenie. Ateńczycy wierzyli, że Atena nauczyła ich uprawiać drzewa oliwne i otacza ich szczególną opieką.

37.Czym demokracja ateńska różniła się od dzisiejszej?

W Atenach obywatele decydowali osobiście, głosując na zgromadzeniu, ale prawa obywatelskie mieli tylko mężczyźni. Dziś, np. w Polsce, obywatele rządzą pośrednio: wybierają posłów i senatorów, którzy uchwalają prawa. Kobiety mają prawa obywatelskie, niewolnictwo jest zakazane, a cudzoziemcy mogą zostać obywatelami.