Starożytny Egipt i początki pisma - Wczoraj i dziś 4

1.Nil

Najdłuższa rzeka na świecie. Nad nią, w północno-wschodniej Afryce, rozwinęła się cywilizacja egipska. Co roku Nil wylewał, a jego wody nanosiły na okoliczne pola żyzny muł.

2.Warunki naturalne w Egipcie

Egipt to obszar pustynny. Ziemie uprawne były tylko w pobliżu Nilu, który regularnie wylewał. Żeby nawodnić pola położone dalej od rzeki, Egipcjanie budowali kanały. Na pustyni leżały oazy - niewielkie miejsca z wodą i roślinnością.

3.Egipt darem Nilu

Tak już w starożytności nazwano Egipt. Regularne wylewy Nilu i żyzny muł dawały dogodne warunki do rozwoju rolnictwa. Dlatego powstanie, rozwój i potęga państwa egipskiego były ściśle związane z rzeką.

4.Kiedy istniało państwo egipskie?

Państwo egipskie powstało około 3000 roku p.n.e., a upadło w 30 roku p.n.e. W tym czasie, około 2500 roku p.n.e., wzniesiono piramidy w Gizie.

5.Dolny i Górny Egipt

Dolny Egipt leży przy ujściu Nilu do morza. Rzeka dzieli się tam na kilka odnóg, dlatego było tu najwięcej ziem uprawnych. Górny Egipt to południowa część kraju - głównie pustynia z wąskim pasem pól wzdłuż Nilu. Około 3000 roku p.n.e. zjednoczył je Menes, uznawany za pierwszego władcę Egiptu.

6.Społeczeństwo starożytnego Egiptu

Dzieliło się na grupy, które współpracowały i miały ściśle określone prawa i obowiązki. Ten podział przedstawia się jako piramidę: na szczycie faraon, niżej kapłani, urzędnicy, rzemieślnicy i kupcy, żołnierze, chłopi, a na dole niewolnicy. Im wyżej ktoś stał, tym więcej miał praw.

7.Faraon

Tytuł władcy starożytnego Egiptu. Faraon rządził niepodzielnie, a poddani uważali go za jednego z bogów. Ustanawiał prawa, którym sam nie podlegał. Był też najwyższym sędzią, kapłanem i dowódcą armii.

8.Kapłani egipscy

Sprawowali obrzędy religijne i doradzali faraonowi. Byli najlepiej wykształconymi ludźmi w państwie, dlatego zajmowali się też medycyną i nauką.

9.Urzędnicy egipscy

Pomagali faraonowi rządzić krajem. Byli pisarzami - umieli czytać, pisać i prowadzić obliczenia.

10.Rzemieślnicy i kupcy w Egipcie

Rzemieślnicy wytwarzali potrzebne przedmioty, m.in. narzędzia, ubrania i broń. Kupcy zajmowali się handlem. Razem zaopatrywali Egipcjan w najpotrzebniejsze rzeczy.

11.Żołnierze egipscy

Bronili kraju i jego granic. Pilnowali też porządku, czyli tego, by wszyscy byli posłuszni władcy.

12.Chłopi egipscy

Byli najliczniejszą grupą w państwie egipskim, ale mieli niewiele praw. Zajmowali się głównie uprawą ziemi.

13.Niewolnicy w Egipcie

Ludzie, którzy dostali się do niewoli podczas wojny. Nie mieli żadnych praw. Wielu z nich służyło w domach bogatych Egipcjan.

14.Egipskie władczynie

Egiptem rządzili niemal wyłącznie mężczyźni, ale zdarzały się też władczynie. W XV wieku p.n.e. rządziła Hatszepsut, a w XIV wieku p.n.e. Nefertiti - razem z mężem, faraonem Echnatonem. Ostatnią władczynią Egiptu była Kleopatra VII, która żyła w I wieku p.n.e.

15.Czego dokonali starożytni Egipcjanie?

Egipcjanie stworzyli pismo zwane hieroglifami i rozwinęli medycynę. Opracowali kalendarz, w którym rok miał 365 dni i dzielił się na 12 miesięcy. Wznosili też olbrzymie budowle: piramidy, świątynie i pałace.

16.Hieroglify

Pismo starożytnych Egipcjan, odmiana pisma obrazkowego. Używano ponad pięciu tysięcy znaków, a każdy mógł oznaczać literę albo całe słowo. Hieroglifami zapisywano najważniejsze teksty: modlitwy, dokumenty i opisy dokonań władców.

17.Politeizm

Wiara w wielu bogów. Religia starożytnych Egipcjan była politeistyczna: ich bogowie opiekowali się różnymi dziedzinami życia. Przedstawiano ich jako ludzi, często z głowami zwierząt.

18.Ra

Egipski bóg słońca i stwórca świata. Przedstawiano go jako człowieka z głową jastrzębia lub sokoła.

19.Izyda

Egipska bogini płodności, magii i lecznictwa, żona Ozyrysa. Czczono ją jako opiekunkę rodzin i całego państwa.

20.Ozyrys

Mąż Izydy, czczony jako bóg śmierci, sędzia i opiekun zmarłych. Egipcjanie wierzyli, że po śmierci każdy stanie przed jego sądem, a on zdecyduje, czy zmarły wejdzie do raju.

21.Dlaczego Egipcjanie tworzyli mumie?

Wierzyli, że dusza może żyć wiecznie tylko wtedy, gdy przetrwa jej ludzkie ciało. Dlatego chronili ciała zmarłych przed rozpadem: ubogich zakopywano w piasku pustyni, który wysuszał zwłoki, a ciała faraonów i dostojników mumifikowano.

22.Mumifikacja

Proces balsamowania i bandażowania ciała zmarłego. Najpierw usuwano wnętrzności, potem ciało balsamowano i owijano bandażami. Gotową mumię składano w bogato zdobionej trumnie zwanej sarkofagiem, a sarkofag umieszczano w piramidzie lub w grobowcu wykutym w skale.

23.Piramidy

Budowle w kształcie ostrosłupa - olbrzymie grobowce faraonów i dostojników egipskich. Trzy największe wzniesiono w Gizie w III tysiącleciu p.n.e. dla faraonów Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa.

24.Jak budowano piramidy?

Kamienie wydobywano w pobliskich kamieniołomach, a część przywożono Nilem z odległych miejsc. Na placu budowy bloki dokładnie przycinano. Potem ludzie wciągali je na saniach po specjalnych rampach. Budowniczowie nie znali koła, więc nie mieli wozów ani taczek. Przy budowie pracowało kilka tysięcy architektów, mierniczych i robotników, a trwała ona dziesięciolecia.

25.Dolina Królów

Miejsce pochówku faraonów na zachodnim brzegu Nilu, w pobliżu Luksoru. Chowano ich tu przez ponad pięćset lat, od około XVI do XI wieku p.n.e. Badacze uważają, że o wyborze miejsca zdecydowało wzgórze w kształcie piramidy, które góruje nad doliną.

26.Grobowce w Dolinie Królów

Powstało ich tam ponad sześćdziesiąt, m.in. grób Ramzesa II. Wykuto je w skale, żeby były niedostępne dla złodziei. W środku przypominały labirynty. Składano w nich cenne przedmioty, np. ozdoby i naczynia, które miały się przydać faraonowi w podróży w zaświaty. Mimo to część grobów obrabowano już w starożytności.

27.Howard Carter

Brytyjski archeolog. W 1922 roku, po dziesięciu latach poszukiwań, odkrył w Dolinie Królów zapieczętowany grób faraona Tutenchamona.

28.Tutenchamon

Młody faraon, którego zapieczętowany grób odkryto w 1922 roku. Jego mumia zachowała się tak dobrze, że naukowcy odtworzyli jego wygląd. Miał około 19 lat i delikatne rysy twarzy. Jedną nogę miał krótszą od drugiej i chodził o lasce.

29.Skarby z grobowca Tutenchamona

W grobowcu znaleziono ponad pięć tysięcy przedmiotów, m.in. złote łoża i tron, pozłacane rydwany i złoty sarkofag w kształcie ludzkiej postaci. Mumia leżała w dziewięciu trumnach i sarkofagach. Najsłynniejsza jest maska z czystego złota, która waży ponad 10 kg i jest jednym z symboli starożytnego Egiptu.

30.Klątwa faraona

Legenda, która powstała, gdy kilka osób z ekipy Cartera zmarło wkrótce po otwarciu grobu Tutenchamona. Niektórzy uwierzyli, że bogowie mszczą się za zakłócenie spokoju faraona. Naukowcy tłumaczą, że choroby mogły wywołać zarodniki pleśni lub bakterie z grobowca.

31.Wynalezienie pisma

Pismo wynaleźli Sumerowie w Mezopotamii około 3400 lat p.n.e. Potrzebowali sposobu, żeby utrwalać i przekazywać informacje oraz ułatwić handel. Wynalezienie pisma dało początek starożytności, a z czasem doprowadziło do powstania alfabetu i rozwoju cywilizacji.

32.Co było możliwe dzięki pismu?

Dzięki pismu można było spisywać historię i dokonania władców, opisywać odkrycia i wynalazki, tworzyć spisy praw, pisać listy, utrwalać wiersze i modlitwy oraz zawierać umowy handlowe.

33.Pismo obrazkowe

Najstarsza forma pisma, w której słowom odpowiadały rysunki zwane piktogramami. Stworzyli je Sumerowie około 3400 lat p.n.e. Najstarsze zapiski to spisy towarów i umowy handlowe. Rodzajem pisma obrazkowego są też egipskie hieroglify.

34.Piktogram

Znak pisma obrazkowego - prosty rysunek oznaczający określoną rzecz. Na sumeryjskich tabliczkach pisarz rysował np. kłos zboża i odciskał kropki oznaczające jego ilość. Dziś piktogramami są np. znaki drogowe i emotikonki.

35.Wady pisma obrazkowego

Rysowanie piktogramów wymagało od pisarza sporych umiejętności. Znaków było nawet kilka tysięcy, więc trudno było je zapamiętać. Jeden znak można było rozumieć na kilka sposobów, np. rysunek słońca jako słońce, dzień, światło albo ciepło.

36.Pismo klinowe

Pismo wynalezione przez Sumerów w Mezopotamii jeszcze w IV tysiącleciu p.n.e. Powstało z uproszczenia pisma obrazkowego: piktogramy zastąpiono układami kreseczek, więc pisano szybciej. Kreseczki zakończone trójkątem przypominały kliny. Znaki odciskano zaostrzoną trzciną na miękkich glinianych tabliczkach.

37.Pismo alfabetyczne

Pismo, w którym każdej głosce odpowiada określona litera. Pierwszy alfabet stworzyli w XI wieku p.n.e. Fenicjanie - kupiecki lud ze wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego. Alfabet fenicki liczył 22 znaki, które oznaczały tylko spółgłoski.

38.Alfabet grecki

Grecy przejęli alfabet od Fenicjan i udoskonalili go - dodali samogłoski. Słowo „alfabet” pochodzi od nazw dwóch pierwszych liter greckich: alfa i beta. Na alfabecie Greków wzorowali się Rzymianie.

39.Jak zmieniało się pismo?

Najpierw Sumerowie stworzyli pismo obrazkowe (około 3400 lat p.n.e.), a potem uprościli je i powstało pismo klinowe. W XI wieku p.n.e. Fenicjanie wynaleźli alfabet. Grecy dodali do niego samogłoski, a Rzymianie stworzyli alfabet, którego używamy do dziś.