Historia jako nauka, historia rodziny - Wczoraj i dziś 4

1.Znaczenia słowa „historia”

Słowo „historia” ma kilka znaczeń: opowieść („opowiedz jakąś historię”), przeszłość („to już historia” - coś się skończyło) oraz nauka o przeszłości ludzi.

2.Historia jako nauka

Nauka zajmująca się badaniem i opisywaniem przeszłości ludzi. Dotyczy wszystkich ludzi - także naszych dziadków, rodziców i nas samych, bo każdy człowiek i każda rodzina mają swoją historię.

3.Historycy

Uczeni, którzy badają i opisują przeszłość. Szukają informacji o wybranych postaciach i wydarzeniach, a na podstawie ustalonych faktów tworzą własne dzieła. Najważniejsza jest dla nich prawda.

4.Czym historia różni się od baśni i legend?

Historia opowiada o ludziach, którzy żyli naprawdę, i o wydarzeniach, które się rzeczywiście odbyły. W baśniach bohaterowie i zdarzenia są wymyślone, a w legendach prawda miesza się z nieprawdą.

5.Baśń i postacie baśniowe

Baśń to opowieść o treści fantastycznej. Postacie baśniowe, np. Królewna Śnieżka, są wymyślone, a ich losy toczą się w nieokreślonym miejscu i czasie („dawno, dawno temu”).

6.Legenda i postacie legendarne

Legenda to opowieść, która łączy elementy historii i fikcji. Postacie legendarne, np. Robin Hood, są wymyślone, ale w legendach występują też prawdziwe osoby, miejsca i wydarzenia.

7.Postacie historyczne

Ludzie, którzy żyli naprawdę. Przykładem jest król Polski Stanisław August Poniatowski.

8.Po co nam historia?

Pomaga lepiej zrozumieć świat, w którym żyjemy. Postacie historyczne mogą być dla nas wzorem postępowania. Znając przyczyny dawnych zdarzeń, lepiej przewidujemy skutki naszych działań. Poza tym historia jest ciekawa, bo każda relacja opiera się na faktach.

9.Czy historia jest nauczycielką życia?

I tak, i nie. Dzięki historii uczymy się na błędach przodków i naśladujemy dobre wzorce. Nie daje nam jednak gotowych rozwiązań, bo świat się zmienia i każda epoka jest inna.

10.Co poznasz na lekcjach historii?

Najważniejsze wydarzenia (odkrycia naukowe i geograficzne, bitwy i wojny, przełomowe zmiany polityczne i społeczne), ważne postacie (władców, uczonych, podróżników, polityków) oraz dzieje Polski i innych krajów od ich początków do dziś.

11.1492, 1911, 1918 - przykłady ważnych wydarzeń

1492 rok - podróżnik Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę. 1911 rok - uczona Maria Skłodowska-Curie dostała Nagrodę Nobla za odkrycia naukowe. 1918 rok - Polska odzyskała niepodległość.

12.Czego nauczysz się na lekcjach historii?

Zbierać informacje o przeszłości i sprawdzać, czy są prawdziwe, rozpoznawać przyczyny i skutki wydarzeń historycznych oraz tworzyć własną opowieść z zebranych i sprawdzonych faktów.

13.Źródła historyczne

Materiały, z których historycy czerpią wiedzę o przeszłości. Źródłem może być każdy ślad działalności człowieka z minionych czasów, np. kronika, liścik, budowla, potłuczony garnek, gazeta czy wspomnienia starszej osoby.

14.Moneta z czasów Bolesława Chrobrego

Pierwsze źródło, które zawiera nazwę „Polska”. To moneta sprzed tysiąca lat z czasów króla Bolesława Chrobrego. Ma tylko 19 mm średnicy, więc pokazuje, że źródło historyczne może być maleńkie.

15.Archeolog

Uczony zajmujący się badaniem śladów działalności człowieka. Archeolodzy szukają materialnych śladów przeszłości, rozpoznają je, opisują i określają czas ich powstania. W ten sposób pomagają historykom.

16.Wykopaliska

Prace, które pozwalają odnaleźć przedmioty ukryte pod ziemią. To ważna metoda pracy archeologów. Dzięki nim wiemy, jak dawniej budowano domy, jakich używano narzędzi, a nawet co jedzono.

17.Podział źródeł historycznych

Źródła historyczne dzielimy na materialne - pisane lub niepisane - oraz niematerialne, czyli takie, których nie można dotknąć.

18.Źródła materialne pisane

Źródła materialne zapisane pismem, m.in. książki, kroniki, dokumenty, zbiory praw, listy, pamiętniki, gazety, mapy oraz napisy na budowlach lub pomnikach.

19.Źródła materialne niepisane

Źródła materialne, których nie zapisano pismem, m.in. budowle i ich ruiny, obrazy, rzeźby, odzież, biżuteria, broń, zdjęcia, filmy oraz przedmioty codziennego użytku.

20.Źródła niematerialne

Źródła, których nie można dotknąć: tradycja, obyczaje i przekazy ustne, np. opowieści i pieśni. Częścią naszej tradycji są np. zwyczaje wigilijne, takie jak świąteczne potrawy.

21.Czego uczą nas stare gazety i dzieła sztuki?

Stare gazety pokazują, czym dawniej interesowali się ludzie. Dzieła sztuki, np. dawne portrety, są cennym źródłem do badania historii mody.

22.Dlaczego trzeba ostrożnie badać źródła?

Kroniki niekiedy zawierają nieprawdziwe informacje, a dokumenty bywają sfałszowane. Świadkowie historii mogą też nie pamiętać szczegółów albo przedstawiać swoje opinie jako fakty.

23.Wiarygodność źródła

To, na ile informacje zawarte w źródle są pewne. Historyk ją ocenia: ustala, kto, kiedy i w jakim celu stworzył źródło, a potem porównuje jego treść z innymi relacjami i wiadomościami o badanym wydarzeniu.

24.Etapy oceny wiarygodności źródła przez historyka

1. Wzmianka w źródle, np. w kronice. 2. Pierwsze pytania o wiarygodność opisu. 3. Porównanie źródeł - szukanie informacji w innych źródłach. 4. Badanie stanu wiedzy - co napisali inni historycy i archeolodzy. 5. Wyciąganie wniosków i dzielenie się nimi, np. w książce lub artykule.

25.Wzmianka o bitwie na Psim Polu

Wincenty Kadłubek w kronice sprzed 800 lat opisał zwycięstwo wojsk polskich nad armią niemiecką na Psim Polu (dziś dzielnica Wrocławia). Wcześniejsi kronikarze milczą o tej bitwie, a archeolodzy nie znaleźli jej śladów, więc historycy uznali, że do bitwy nie doszło.

26.Przyczyny i skutki

Przyczyny to działania lub zdarzenia, które doprowadziły do danego wydarzenia (dlaczego do tego doszło?). Skutki to dalsze przemiany, które wydarzenie wywołało (co z tego wynikło?).

27.Związki przyczynowo-skutkowe

Związki między wydarzeniami z przeszłości, które miały na siebie bezpośredni wpływ: jedno z nich prowadziło do drugiego.

28.Wynalezienie druku - przyczyny i skutki

Druk wynalazł niemiecki drukarz Jan Gutenberg. Przyczyny: powolne, ręczne wytwarzanie książek i ich bardzo wysoka cena. Skutki: obniżenie cen książek, rozwój szkolnictwa oraz rozwój kultury i literatury.

29.Źródła do poznania historii rodziny

Najczęściej są to opowieści krewnych lub znajomych, którzy wspominają naszych przodków: czym się zajmowali, gdzie mieszkali, co lubili i jacy byli na co dzień. Wiele informacji dostarczają też pamiątki rodzinne.

30.Krewni

Osoby połączone więzami krwi, które należą do jednego rodu i pochodzą od wspólnego przodka.

31.Pamiątki rodzinne

Wszystkie przedmioty związane z naszą rodziną, np. zdjęcia, dokumenty, listy i pamiętniki, ale też przedmioty codziennego użytku: zegarki, biżuteria, zabawki. Aby je zrozumieć, trzeba poznać towarzyszące im opowieści.

32.Pokolenie

Grupa osób w podobnym wieku. Dawniej rodzinne opowieści przekazywano ustnie z pokolenia na pokolenie. Dziś możemy je nagrać, aby ocalić je przed zapomnieniem.

33.Genealogia

Nauka zajmująca się badaniem historii rodziny i więzi między jej członkami.

34.Drzewo genealogiczne

Schemat, który pokazuje powiązania między członkami rodziny z różnych pokoleń. Zwykle umieszczamy na nim imiona i nazwiska bliskich oraz daty ich życia. Można dodać też ich zawody, szczególne dokonania i zdjęcia.

35.Jak zbudowane jest drzewo genealogiczne?

Najmłodsi krewni są na szczycie drzewa, a najstarsi przodkowie - na samym dole, na pniu, bo z nich „wyrasta” reszta rodziny. Każde pokolenie oznaczamy na innej wysokości drzewa.

36.Tradycja rodzinna

To, co łączy członków rodziny. Składają się na nią zwyczaje, np. obchody świąt według tradycji i wspólne wyjazdy, ale też ten sam zawód, zamiłowanie do muzyki lub sportu, a nawet rodzinny przepis na ciasto.

37.Dlaczego warto dbać o tradycje rodzinne?

Tradycje wzmacniają poczucie więzi między krewnymi i pozwalają rodzinie utrzymać stały, bliski kontakt.