Lew, Czarownica i stara szafa - lektura - Nowe Zamieńmy słowo 4

1.Autor „Lwa, Czarownicy i starej szafy”

Clive Staples Lewis (1898-1963) - brytyjski pisarz, wykładowca literatury angielskiej w Oksfordzie. Lubił mity i legendy ludów Północy, a w utworach nawiązywał do motywów chrześcijańskich. Napisał cykl siedmiu powieści „Opowieści z Narnii”; „Lew, Czarownica i stara szafa” ukazała się jako pierwsza, w 1950 r.

2.Rodzeństwo Pevensie

Czworo dzieci: Piotr (najstarszy), Zuzanna, Edmund i Łucja (najmłodsza). Edmund jest tylko o rok starszy od Łucji.

3.Dlaczego rodzeństwo zamieszkało u profesora?

Podczas wojny dzieci wysłano z Londynu na wieś, żeby były bezpieczne w czasie bombardowań miasta. Zamieszkały w wielkim starym domu profesora, daleko od stacji kolejowej.

4.Profesor Kirke

Bardzo stary profesor z bujną białą brodą, bez żony. Mieszkał z gospodynią, panią Macready, i jej pomocnicami. Gdy starsze dzieci uznały, że Łucja zmyśla, przekonywał je logicznie, że Łucja nie kłamie i nie zwariowała, więc trzeba jej wierzyć.

5.Dom profesora i pokój z szafą

Ogromny, stary i słynny dom pełen korytarzy, pustych sypialni i zakamarków: pokój z obrazami i zbroją, zielony pokój z harfą, biblioteka. W prawie pustym pokoju stała tylko stara szafa z dużym lustrem w drzwiach, pełna futer pachnących naftaliną.

6.Jak bohaterowie trafiali do Narnii przez szafę?

Najpierw Łucja sama podczas zwiedzania domu weszła między futra i znalazła się w zaśnieżonym lesie. Za drugim razem, w czasie zabawy w chowanego, za Łucją wszedł Edmund. Za trzecim całe rodzeństwo schowało się w szafie przed panią Macready i zwiedzającymi.

7.Cechy Łucji

Ciekawska (zajrzała do szafy), przezorna (zostawiła drzwi szafy otwarte), prawdomówna (nie przyznała się do kłamstwa, którego nie popełniła), dobra i wierna (wybaczyła Tumnusowi i chciała go ratować). Jako królowa nazwana Mężną.

8.Czas w świecie realistycznym i w Narnii

W Narnii czas płynie szybciej. Łucja spędziła tam kilka godzin, a w domu nie minęła nawet minuta. Po wielu latach panowania w Narnii dzieci wróciły przez szafę tego samego dnia i o tej samej porze.

9.Świat realistyczny i świat fantastyczny w powieści

Świat realistyczny: dom profesora na wsi, czas wojny; bohaterowie to m.in. rodzeństwo, profesor i gospodyni. Świat fantastyczny: kraina Narnii, czas nieokreślony; bohaterowie to m.in. Aslan, Biała Czarownica, faun Tumnus i państwo Bobrowie. Oba światy łączy stara szafa.

10.Cechy baśni w „Opowieściach z Narnii”

Fantastyczne istoty i mówiące zwierzęta, czary i magiczne przedmioty (np. róg, lek, różdżka), przepowiednie, walka dobra ze złem zakończona zwycięstwem dobra, nagroda dla dobrych bohaterów (zostają królami).

11.Ekranizacja

Przedstawienie utworu literackiego w wersji filmowej. Ekranizację „Lwa, Czarownicy i starej szafy” wyreżyserował Andrew Adamson w 2005 r.; Białą Czarownicę zagrała Tilda Swinton.

12.Narnia

Czarodziejska kraina, która rozciąga się od Latarni na zachodzie po zamek Ker-Paravel nad wschodnim morzem. Za Latarnią jest droga do szafy, więc służy ona przybyszom za punkt orientacyjny. Gdy przybyły dzieci, w Narnii panowała wieczna zima.

13.Najważniejsze miejsca w Narnii

Pieczara pana Tumnusa w skale; domek państwa Bobrów na tamie; zamek Białej Czarownicy między dwoma wzgórzami, pełen posągów; Kamienny Stół na wzgórzu; zamek Ker-Paravel nad morzem.

14.Kamienny Stół

Ogromna płyta z szarego kamienia oparta na czterech głazach, pokryta dziwnymi znakami. Przy nim dzieci spotkały Aslana, na nim Czarownica zabiła Aslana, a o świcie Stół pękł na dwie części.

15.Ker-Paravel

Zamek nad morzem u ujścia wielkiej rzeki, z czterema tronami. Według przepowiedni, gdy zasiądą na nich dwaj Synowie Adama i dwie Córki Ewy, skończą się rządy i życie Białej Czarownicy. Tu Aslan ukoronował rodzeństwo.

16.Dzieje Narnii w porządku chronologicznym

Prawo ustanowione przez Władcę-Zza-Morza, rządy Białej Czarownicy i wieczna zima, powrót Aslana i nastanie wiosny, wielka bitwa, koronacja rodzeństwa w Ker-Paravelu (później Aslan odchodzi z zamku).

17.Retrospekcja

Przywołanie w utworze wcześniejszych wydarzeń, które są ważne dla głównej akcji. O dawnych dziejach Narnii, np. o Prawie i o tym, jak nastała wieczna zima, dowiadujemy się z opowieści bohaterów, m.in. Tumnusa, państwa Bobrów i Czarownicy.

18.Mieszkańcy Narnii - przyjaciele i wrogowie

Po stronie dobra: m.in. faun Tumnus, państwo Bobrowie, centaury, driady i najady, olbrzym Grzmotołup. Po stronie Czarownicy: m.in. karzeł powożący saniami, wilk Maugrim, ogry, wiedźmy, wilkołaki.

19.Przewodnicy dzieci w Narnii

Drozd z czerwonym brzuszkiem zaprowadził dzieci do pana Bobra. Pan Bóbr pokazał chusteczkę Łucji jako znak od Tumnusa i zabrał dzieci do swojego domu. Państwo Bobrowie ukryli je przed Czarownicą i doprowadzili do Aslana przy Kamiennym Stole.

20.Narnia pod władzą Białej Czarownicy

Zawsze trwa zima, a nigdy nie ma Bożego Narodzenia. Mieszkańcy żyją w strachu, bo wszędzie są szpiedzy, nawet wśród drzew. Nie wolno przyjaźnić się z ludźmi ani pomagać wrogom królowej, a za nieposłuszeństwo grozi zamiana w kamień. Wszyscy czekają na Aslana.

21.Biała Czarownica - kim jest i jak wygląda

Jadis, która nazywa siebie królową Narnii, choć nie ma do tego prawa. Nie jest człowiekiem: pochodzi od Lilith i od olbrzymów. Jest bardzo wysoka, ma twarz białą jak śnieg, czerwone usta, złotą koronę, białe futro i różdżkę.

22.Moc, słudzy i cele Białej Czarownicy

Różdżką zamienia wrogów w kamień, czarami wyczarowuje jedzenie i picie oraz zmienia wygląd (np. udaje głaz). Jeździ saniami z białymi renami, którymi powozi karzeł; szefem jej tajnej policji jest wilk Maugrim. Chce rządzić wiecznie, więc próbuje schwytać czworo dzieci; boi się Aslana i przepowiedni.

23.Cechy Białej Czarownicy

Okrutna (zamienia w kamień, uderzyła Edmunda), przebiegła i kłamliwa (pochlebia, kusi obietnicami), pyszna i szydercza, egoistyczna. W powieści jest symbolem zła, egoizmu i okrucieństwa.

24.Bohaterowie między dobrem a złem

Faun Tumnus ze strachu przed karą służył Czarownicy i miał rozkaz porywać dla niej ludzi. Próbował zwabić Łucję, ale ją uwolnił. Edmund przeszedł na stronę Czarownicy, potem się zmienił. Niektórzy służyli złu ze strachu przed karą albo dla obiecanych nagród.

25.Synowie Adama i Córki Ewy

Tak w Narnii nazywa się ludzi: chłopców i mężczyzn oraz dziewczynki i kobiety, potomków pierwszych ludzi. Tak zwracają się do dzieci m.in. faun Tumnus, państwo Bobrowie, Biała Czarownica i Aslan.

26.Dary Świętego Mikołaja

Piotr dostał tarczę z czerwonym lwem i miecz. Zuzanna - łuk, który nie chybia, i róg, który wzywa pomoc. Łucja - buteleczkę z lekiem leczącym rany i sztylet do obrony. Pani Bobrowa - nową maszynę do szycia, a pan Bóbr - naprawioną tamę.

27.Przydomki władców Narnii

Król Piotr Wspaniały, królowa Zuzanna Łagodna, król Edmund Sprawiedliwy i królowa Łucja Mężna.

28.Relacje w rodzeństwie Pevensie

Piotr opiekuje się młodszymi, ale ostro karci Edmunda. Zuzanna jest rozsądna i łagodzi kłótnie. Edmund dokucza Łucji i nie lubi, gdy starsi mu rozkazują. Nieporozumienia biorą się ze złośliwości Edmunda, jego złości na Piotra i z tego, że nikt nie wierzył Łucji.

29.Jak Biała Czarownica zdobyła zaufanie Edmunda?

Otuliła go futrem, dała gorący napój i zaczarowane ptasie mleczko, schlebiała mu i obiecała, że zostanie księciem, a potem królem. Kazała mu ukryć spotkanie przed rodzeństwem. Nauka: nie ufać obcym, którzy kuszą prezentami i każą coś ukrywać przed bliskimi.

30.Zdrada Edmunda - przyczyny i skutki

Edmund chciał więcej zaczarowanego ptasiego mleczka, pragnął zostać księciem i królem oraz odpłacić Piotrowi. Uciekł od Bobrów do Czarownicy i powtórzył jej, co usłyszał o Aslanie. Skutki: Czarownica ruszyła w pościg za rodzeństwem, a według Wielkich Czarów życie zdrajcy należało do niej.

31.Przemiana Edmunda

Gdy Czarownica zamieniła w kamień ucztujące zwierzęta, Edmund po raz pierwszy żałował kogoś innego niż siebie. Po uwolnieniu rozmawiał z Aslanem i przeprosił rodzeństwo. W bitwie złamał mieczem różdżkę Czarownicy, a Aslan pasował go na rycerza.

32.Przepowiednia „Zło zostanie naprawione, gdy w tę Aslan przyjdzie stronę”

Stary narnijski wiersz, który recytuje dzieciom pan Bóbr. Mówi, że gdy przyjdzie Aslan, zło zostanie naprawione: znikną smutki, skończy się zima i nastanie wieczna wiosna.

33.Kim jest Aslan?

Wielki Lew, Król i Pan całej puszczy, syn Wielkiego Władcy-Zza-Morza. Jest groźny, ale dobry. Pierwszy wspomina o nim dzieciom pan Bóbr.

34.Uczucia rodzeństwa na dźwięk imienia Aslana

Edmund poczuł tajemniczy lęk, Piotr - odwagę i chęć przygód, Zuzanna - jakby otulił ją cudowny zapach albo słodka melodia, a Łucja - radość jak w pierwszy dzień wakacji.

35.Oznaki, że Aslan jest blisko

Przybył Święty Mikołaj, bo czary Czarownicy straciły moc. Potem zaczął topnieć śnieg, popłynęły strumienie, a sanie Czarownicy ugrzęzły w błocie. Zakwitły kwiaty, zaśpiewały ptaki i nastała wiosna.

36.Wielkie Czary

Prawo ustanowione w Narnii przez Władcę-Zza-Morza: każdy zdrajca należy do Białej Czarownicy, a ona ma prawo go zabić. Gdyby nie dostała krwi zdrajcy, cała Narnia zginęłaby w ogniu i wodzie.

37.Ofiara Aslana

Aslan potajemnie umówił się z Czarownicą, że zginie zamiast Edmunda. Nocą przy Kamiennym Stole dał się związać, ogolić i wyśmiać, a Czarownica go zabiła. Myszy przegryzły więzy, a o świcie Stół pękł i Aslan ożył.

38.Czary sprzed początków czasu

Czary większe od Wielkich Czarów, których Czarownica nie znała: gdy dobrowolna ofiara, która nie popełniła zdrady, zginie zamiast zdrajcy, Stół pęka, a śmierć cofa swój wyrok. Dzięki nim Aslan ożył.

39.Cechy Aslana

Łagodny, odważny, ofiarny (oddał życie za Edmunda), wspaniałomyślny (wybaczył Edmundowi), tajemniczy (przychodzi i odchodzi), honorowy (dotrzymał słowa), pokorny (bez oporu znosił upokorzenia). Jest symbolem dobra, poświęcenia i szlachetności.

40.Wartości w powieści

Poświęcenie (ofiara Aslana), walka ze złem (wielka bitwa), przebaczenie, odkupienie win i praca nad sobą (przemiana Edmunda).