Kujawsko-Pomorski Konkurs z Języka Polskiego - teksty etapu szkolnego

1.Aleksander Fredro, „Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm serca” - autor i gatunek

Aleksander Fredro (1793-1876) to najsłynniejszy polski komediopisarz, autor także „Zemsty”. „Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm serca” to komedia w 5 aktach pisana wierszem. Powstała na początku lat 30. XIX wieku, po raz pierwszy wystawiono ją w teatrze we Lwowie, a drukiem ukazała się w 1834 r. Akcja toczy się na wsi, w domu pani Dobrójskiej. Jako komedia utwór należy do dramatu: dzieli się na akty i sceny, składa się z tekstu głównego (wypowiedzi postaci) i didaskaliów, bawi widza i kończy się pomyślnie - połączeniem dwóch par.

2.Gustaw - główny bohater „Ślubów panieńskich”

Bratanek Radosta, który zastępuje mu ojca. Miejski panicz: na wsi u pani Dobrójskiej się nudzi i nie stara się o względy Anieli, choć obie rodziny chcą ich małżeństwa. Nocą wymyka się oknem i jedzie do Lublina na bal przebierańców w karczmie „Pod Złotą Papugą”. Radost nazywa go trzpiotem i hultajem, ale bardzo go kocha. Gustaw jest pewny siebie, pomysłowy i wymowny. Gdy dowiaduje się o ślubach panien, obmyśla intrygę, w której trakcie sam szczerze zakochuje się w Anieli.

3.Aniela - bohaterka „Ślubów panieńskich”

Córka pani Dobrójskiej, przeznaczona przez matkę i Radosta na żonę Gustawa. Łagodna, szczera i litościwa: ujmuje się za wyśmiewanym Albinem i uważa, że nie godzi się go dręczyć. Razem z Klarą składa śluby, choć jest w nich mniej zawzięta niż przyjaciółka. Matka zakazała jej rozgłaszać ten zamiar. Wzruszona zmyśloną historią Gustawa chce mu pomóc i właśnie przez współczucie i zaufanie zaczyna go kochać. Sama przyznaje, że nienawidzić nie jest tak łatwo, jak się zdawało.

4.Klara - bohaterka „Ślubów panieńskich”

Druga z panien, krewna Anieli - panią Dobrójską nazywa ciocią. Radost mówi o niej, że jest żywa jak iskra i z natury wesoła. Przekorna, dowcipna i uparta: drwi z płaczliwych wyznań Albina i twierdzi, że gardzi miłością. To ona wzywa Anielę, by powtórzyły śluby. Jej ojciec bardzo ceni pieniądze, dlatego Klara łatwo wierzy w plotkę, że ma zostać wydana za bogatego Radosta. Przerażona tą myślą woła, że woli już klasztor albo Albina. Na końcu przyznaje, że Albina kocha.

5.Albin - bohater „Ślubów panieńskich”

Sąsiad pani Dobrójskiej, stale bywający w jej domu. Od dwóch lat kocha Klarę, ale okazuje to w sposób, który ją śmieszy i nuży: wzdycha, płacze, mówi tragicznym tonem, chodzi z chustką w ręku. Gustaw żartuje, że gdy Albin nadchodzi, zbliża się fontanna. To Albin zdradza Radostowi tajemnicę ślubów. Za radą Gustawa ma przez jeden dzień nie wzdychać i udawać obojętność. Gdy słyszy, że Radost chce poślubić Klarę, po raz pierwszy działa stanowczo i biegnie stanąć w jej obronie.

6.Radost, pani Dobrójska i Jan - postacie starszego pokolenia i służący

Radost - stryj i opiekun Gustawa, człowiek majętny i dobroduszny. Wciąż udziela bratankowi przestróg, ale szybko mu ulega: zamiast zabronić nocnej wyprawy, pożycza mu dorożkę i ciepłe okrycie. Pani Dobrójska - matka Anieli, ciotka Klary i gospodyni domu, przyjaciółka Radosta; chce małżeństwa córki z Gustawem, a śluby panien uważa za dziecinne zamiary, które same miną. Jan - służący Gustawa: czuwa nocą, by otworzyć panu okno, i nieudolnie próbuje ukryć przed Radostem jego nieobecność.

7.Akcja „Ślubów panieńskich” (1): plan małżeństwa i śluby panien

Radost i pani Dobrójska chcą ożenić Gustawa z Anielą, lecz Gustaw lekceważy pannę i wraca rano z balu. Tymczasem Aniela i Klara podają sobie ręce i ślubują nienawidzić ród męski i nigdy nie być żoną (dla ostrożności wyłączają z nienawiści krewnych i znajomych). Pani Dobrójska tłumaczy to wpływem kilku złych książek czytanych skrycie, nieudanego pożycia w domu matki Klary i gorszących rozmów szwagra. O ślubach mówi Radostowi Albin. Radost cieszy się, bo taka przeszkoda może pobudzić Gustawa do starań.

8.Akcja „Ślubów panieńskich” (2): intryga Gustawa

Zwykłe zaloty zawodzą, więc w akcie III Gustaw zmienia sposób. Zwierza się Anieli, że kocha inną pannę - także Anielę - ale Radost zabrania mu o niej myśleć z powodu dawnej sprawy i pojedynku z jej ojcem, i każe mu żenić się tutaj. Prosi Anielę o pomoc: mają nadal udawać, że on się o nią stara, a ona go odrzuca, potem zaś ona wstawi się za nim u matki. Cała historia jest zmyślona. Celem intrygi jest zdobyć zaufanie i współczucie Anieli oraz częste rozmowy z nią sam na sam.

9.Akcja „Ślubów panieńskich” (3): zawiązana ręka i list

W akcie IV Gustaw każe Janowi obwiązać sobie rękę czarną chustką i mówi Anieli, że się skaleczył i nie utrzyma pióra. Prosi, by napisała za niego list do jego rzekomej ukochanej. Aniela najpierw odmawia, potem z litości się zgadza. Dyktując, Gustaw mówi w istocie o własnych uczuciach do niej. Gdy dyktuje, że osoba, z którą stryj chce go ożenić, „nienawidzi” go, Aniela sama poprawia to słowo na „sprzyja”. To chwila, w której bohaterka mimo ślubów zdradza swoje uczucie.

10.Akcja „Ślubów panieńskich” (4): Klara i Albin, zakończenie

Gustaw kieruje też losem drugiej pary. Albinowi radzi przestać wzdychać i udawać obojętność, żeby zaciekawić Klarę. Rozpuszcza dwie zmyślone wieści: że Albin kocha się w Anieli oraz że Radost z zemsty ożeni się z Klarą, na co zgodzi się jej chciwy ojciec. Przestraszona Klara szuka ratunku, a Albin rusza bronić jej przed Radostem. W akcie V wszystko się wyjaśnia: Gustaw wyznaje, że kocha tę Anielę, a pani Dobrójska powierza mu córkę. Klara przyznaje, że kocha Albina. Śluby zostają złamane.

11.„Magnetyzm serca” - znaczenie podtytułu komedii Fredry

W akcie III Gustaw pyta Radosta, co to magnetyzm, i sam odpowiada: to władza, która z ciała w ciało przenosi siłę życia. Wyciąga z tego wniosek dla siebie - skoro tak, to jego własne gorące uczucie może silną wolą udzielić się duszy Anieli. Podtytuł można więc odczytać tak: miłość działa jak magnes, przyciąga i przechodzi z jednego serca na drugie, a szczere uczucie budzi wzajemność. Pomysł nawiązuje do modnych w czasach Fredry teorii o magnetyzmie. Naturalny pociąg serc okazuje się silniejszy niż sztuczne śluby.

12.Komizm postaci i sytuacji oraz wiersz w „Ślubach panieńskich”

Komizm postaci polega na przerysowaniu cech: Albin jest przesadnie płaczliwy, Radost groźnie upomina, a po chwili ustępuje. Komizm sytuacji to zabawne zdarzenia: Gustaw wchodzi rano przez okno prosto na stryja, Jan obwiązuje nie tę rękę, Albin krzyczy Radostowi w ucho. Komizm słowny widać w dialogach, np. gdy Jan wylicza objawy rzekomej choroby pana. Utwór napisany jest wierszem rymowanym o zmiennej długości wersów (głównie 11 i 13 sylab, miejscami 8), często dzielonych między rozmówców, co daje żywe tempo.

13.Astrid Lindgren, „Bracia Lwie Serce” - autorka i gatunek

Astrid Lindgren (1907-2002) to szwedzka pisarka, autorka m.in. „Dzieci z Bullerbyn” i książek o Pippi Pończoszance. „Bracia Lwie Serce” ukazali się w 1973 r. To powieść fantastyczna z cechami baśni i powieści przygodowej. Zaczyna się realistycznie - w ubogim mieszkaniu, przy chorym chłopcu - a potem przenosi do fantastycznej krainy Nangijali. Narracja jest pierwszoosobowa: o wszystkim opowiada młodszy z braci, Karol. Książka mówi dzieciom wprost o chorobie, śmierci, strachu i odwadze.

14.Karol Lew (Sucharek) - narrator i bohater „Braci Lwie Serce”

Młodszy z braci, chłopiec około dziesięcioletni. Jest ciężko chory, nie chodzi do szkoły, leży na kanapie w kuchni i dowiaduje się, że wkrótce umrze. Brat nazywa go czule Sucharkiem. Karol uważa się za tchórza i podziwia Jonatana. W Nangijali jest zdrowy i silny, ale nadal często się boi. Jego historia to opowieść o dojrzewaniu do odwagi: mimo strachu rusza sam za bratem w góry, pomaga uwolnić Orwara, a na końcu to on podejmuje najtrudniejszą decyzję. Staje się naprawdę Karolem Lwie Serce.

15.Jonatan Lwie Serce - starszy brat

Trzynastoletni brat Karola: dzielny, dobry, lubiany przez wszystkich. Pociesza chorego brata opowieścią o Nangijali. Gdy w ich domu wybucha pożar, bierze Karola na plecy i skacze z okna - ratuje brata, ale sam ginie. Po tym czynie zostaje nazwany Jonatanem Lwie Serce (naprawdę bracia noszą nazwisko Lew). W Nangijali walczy z tyranią Tengila, choć sam nie chce nikogo zabijać. Jego zasada brzmi: są rzeczy, które trzeba zrobić, nawet jeśli są niebezpieczne, bo inaczej nie jest się prawdziwym człowiekiem.

16.Nangijala i Dolina Wiśni

Nangijala to kraina, do której - jak opowiada Jonatan - trafia się po śmierci. Leży po drugiej stronie gwiazd i trwa w niej czas ognisk i baśni, pełen przygód. Po śmierci Jonatana do okna Karola przylatuje biały gołąb, co chłopiec bierze za znak od brata. Wkrótce Karol umiera i spotyka Jonatana w Dolinie Wiśni - pięknej, spokojnej dolinie pełnej kwitnących drzew. Jest tam zdrowy, jeździ konno, pływa i łowi ryby. Okazuje się jednak, że i w Nangijali istnieje zło, a sielance zagraża wróg.

17.Zofia - przywódczyni Doliny Wiśni

Mądra i poważana kobieta z Doliny Wiśni, hodowczyni białych gołębi. Jej ptaki przenoszą tajne wiadomości przez góry, między Doliną Wiśni a zniewoloną Doliną Dzikich Róż. Zofia kieruje walką przeciw Tengilowi, a Jonatan jest jej zaufanym pomocnikiem. Gdy wychodzi na jaw, że ktoś z doliny zdradza i gołębie giną, mieszkańcy zaczynają się nawzajem podejrzewać. Postać Zofii pokazuje, że w tej powieści przywódcą jest ten, komu ludzie ufają, a nie ten, kto budzi strach.

18.Tengil i Dolina Dzikich Róż

Tengil to okrutny władca, który podbił sąsiednią Dolinę Dzikich Róż. Otoczył ją murem, a jej mieszkańców zamienił w niewolników: jego żołnierze zabierają im żywność, zmuszają do pracy i karzą za każdy sprzeciw. Tengil chce zagarnąć także Dolinę Wiśni. Jego władza opiera się na strachu, a największą bronią jest smoczyca Katla. Jonatan wyrusza do Doliny Dzikich Róż, żeby pomóc jej mieszkańcom, a Karol potajemnie idzie za nim. Tengil uosabia tyranię - władzę jednego człowieka opartą na przemocy.

19.Maciej i Orwar - ludzie oporu w Dolinie Dzikich Róż

Maciej to stary, dobry człowiek z Doliny Dzikich Róż. Ukrywa w swoim domu Jonatana, a potem także Karola, który przed żołnierzami uchodzi za jego wnuka i nazywa go dziadkiem. Ryzykuje życie, bo za pomoc buntownikom grozi śmierć. Orwar to przywódca walki o wolność w Dolinie Dzikich Róż, pojmany przez ludzi Tengila i uwięziony w Grocie Katli. Bracia przedostają się do groty i uwalniają go, a Orwar staje potem na czele powstania mieszkańców doliny przeciw tyranowi.

20.Jossi (zdrajca) i smoczyca Katla

Jossi prowadzi gospodę w Dolinie Wiśni. Jest wesoły, serdeczny i miły dla Karola, dlatego nikt go nie podejrzewa. Tymczasem to on donosi ludziom Tengila, co dzieje się w dolinie; Karol przypadkiem jest świadkiem jego nocnego spotkania z żołnierzami tyrana. Postać Jossiego uczy, że pozory mylą. Katla to smoczyca z pradawnych czasów, która słucha dźwięku rogu Tengila. Jej ogień zabija albo poraża człowieka, przez co budzi przerażenie i pozwala Tengilowi panować nad ludźmi.

21.Zakończenie „Braci Lwie Serce”: Nangilima i motywy powieści

Podczas powstania Jonatan zdobywa róg, któremu posłuszna jest Katla; Tengil ginie od jej ognia, a dolina odzyskuje wolność. Smoczyca także ginie, lecz wcześniej jej płomień dosięga Jonatana i chłopiec zostaje sparaliżowany. Zdrowy może być dopiero w Nangilimie - kolejnej krainie, w której nie ma już zła. Karol bierze brata na plecy i skacze z nim w przepaść, by trafić tam razem. Główne motywy: braterska miłość, odwaga, walka z tyranią i śmierć, ukazana jako przejście, a nie koniec.

22.Henryk Sienkiewicz, „Wspomnienie z Maripozy” - gatunek i budowa

Nowela Henryka Sienkiewicza (1846-1916), późniejszego laureata Nagrody Nobla. Jest pokłosiem jego podróży do Ameryki w latach 1876-1878, tak jak „Latarnik”. Ma budowę ramową: we wstępie autor wyjaśnia, że powtarza opowieść pana M., który był w Kalifornii w tym samym czasie co on. Dalej mówi już pan M. - narrator pierwszoosobowy, warszawiak jadący obejrzeć olbrzymie drzewa kalifornijskie. Nowela to krótki utwór prozą o zwartej akcji z wyrazistym zakończeniem; tu ton przechodzi od humoru do wzruszenia.

23.Maripoza - miejsce akcji noweli Sienkiewicza

Kalifornijskie miasteczko nad rzeczką o tej samej nazwie. Kiedyś było miastem poszukiwaczy złota i liczyło do piętnastu tysięcy mieszkańców; gdy złoto się wyczerpało, ludzie wywędrowali i zostało ich około tysiąca. Ma jedną ulicę, a najładniejszym budynkiem jest szkoła. Wokół szumią ogromne lasy, w których z rzadka mieszkają skwaterowie. W piątek jest dzień targowy: skwaterowie przywożą wtedy miód. Narrator zatrzymuje się w hotelu pana Billinga po drodze do Big Trees - olbrzymich drzew.

24.Pan Billing - hotelarz z Maripozy

Gospodarz hotelu, niemłody, ale ruchliwy i żywy. Jest Niemcem z Badenii. Z księgi hotelowej dowiaduje się, że gość pochodzi z Polski, i przychodzi do niego głęboko wzruszony: dawniej służył pod generałem Mierosławskim, polskim dowódcą, którego uważa za wielkiego bohatera. Narrator traktuje ten zachwyt z humorem, ale jest mu miło, że w tak odległym miejscu ktoś dobrze wspomina Polaka. To Billing mówi narratorowi, że w lesie mieszka jego rodak, i nazajutrz przyprowadza starca.

25.Putrament - stary polski skwater

Skwater to osadnik zajmujący i zagospodarowujący wolną ziemię. Putrament jest bardzo wysoki, mocno pochylony, ma białą głowę i brodę oraz niebieskie oczy. Mieszka w kanionie wśród lasów od dwudziestu dwóch lat i przez ten czas nie spotkał żadnego Polaka. Jest pasiecznikiem, wciąż poluje, a pasieki dogląda mały Indianin - jego pomocnik. W piątki przywozi do miasteczka miód. Mówi poprawnie, lecz z trudem, uroczystym i starym językiem; narratorowi przypomina proroka. Pytany o krewnych w kraju odpowiada, że nie ma nikogo.

26.Polszczyzna z Biblii Wujka i motyw tęsknoty; pierwowzór bohatera „Latarnika”

Putrament ma w domu jedną książkę - Biblię Wujka, czyli przekład księdza Jakuba Wujka z końca XVI wieku. Czyta ją głośno co rano, by nie zapomnieć ojczystej mowy. Dlatego mówi dawną polszczyzną i używa słów takich jak aza, azali, zaprawdę. Narrator najpierw ma ochotę z tego żartować, potem czuje wstyd i wzruszenie. Autor nazywa starca prototypem, czyli pierwowzorem swojego „Latarnika” - Skawińskiego, w którym tęsknotę budzi polska książka. Główny motyw: tęsknota za ojczyzną i wierność językowi.

27.Juliusz Słowacki - biografia poety

Juliusz Słowacki (1809-1849) urodził się w Krzemieńcu, zmarł w Paryżu. Obok Mickiewicza najważniejszy poeta polskiego romantyzmu, autor m.in. „Balladyny”. Po wybuchu powstania listopadowego wyjechał z kraju i większość pozostałego życia spędził na emigracji, z dala od matki, do której pisał listy. W latach 1833-1836 mieszkał w Szwajcarii, w Genewie nad Jeziorem Genewskim (Leman). W latach 1836-1837 odbył podróż na Wschód: do Grecji, Egiptu i Ziemi Świętej. Potem osiadł w Paryżu. W 1848 r. przyjechał do Poznania, na ziemie polskie pod zaborem pruskim.

28.Konteksty wierszy Słowackiego: romantyzm i Wielka Emigracja

Wielka Emigracja to wyjazd tysięcy Polaków z kraju po klęsce powstania listopadowego (1831), głównie do Francji; na emigracji tworzyli m.in. Mickiewicz, Słowacki i Chopin. Romantyzm to epoka pierwszej połowy XIX wieku, która ceniła uczucie, wyobraźnię i jednostkę, a w przyrodzie widziała odbicie ludzkich przeżyć. Polscy romantycy pisali też o ojczyźnie w niewoli. Stąd w wierszach Słowackiego postać tułacza i pielgrzyma, samotność, tęsknota za krajem oraz pejzaż, który wyraża uczucia.

29.„Rozłączenie” - liryk miłosny: sytuacja i temat

Wiersz podpisany: nad jeziorem Leman, 20 lipca 1835 r. To liryk o rozłące dwojga bliskich sobie ludzi, zwykle czytany jako miłosny: osoba mówiąca zwraca się wprost do dalekiej kobiety. Oboje są rozłączeni, ale pamiętają o sobie; wieści między nimi nosi „biały gołąb smutku”. On zna jej dom i ogród, więc umie ją sobie wyobrazić i wie, kiedy płacze. Ona nie zna miejsca, w którym on przebywa, więc nie potrafi go zobaczyć w myślach. Adresatka nie została nazwana; wiersz bywa łączony z Marią Wodzińską, a czasem z matką poety. Mówiący nazywa siebie biednym tułaczem.

30.„Rozłączenie” - dwa pejzaże, budowa i środki

W wierszu zestawione są dwa pejzaże. Jej świat jest swojski: dom, ogród z drzewami i kwiatami, cicha komnata. Jego świat to górski krajobraz z jeziorem: niebo odbite w wodzie, góry, skały w deszczu i w księżycu oraz dwa dalekie światełka z okien za jeziorem, które nazywa gwiazdami jeziora. Wiersz ma 8 czterowersowych strof, wersy 13-zgłoskowe i rymy. Środki: przenośnie, porównania (rozłączeni jak dwa smutne słowiki), powtórzenia „Wiem” i „Nie wiesz”. Zakończenie: nie połączą się, a mimo to wciąż się nawołują.

31.„Hymn” (Smutno mi, Boże) - „Hymn o zachodzie słońca na morzu”: okoliczności

Wiersz powstał w 1836 r. podczas podróży Słowackiego na Wschód, na statku płynącym do Egiptu. Sytuacja: samotny podróżny patrzy na zachód słońca na morzu i zwraca się do Boga. Hymn to zwykle uroczysta pieśń pochwalna; tutaj podniosły zwrot do Boga łączy się z bardzo osobistym wyznaniem smutku. Wiersz wyraża tęsknotę tułacza, który nie wie, czy wróci do kraju. Ma 8 sześciowersowych strof z wersami dłuższymi i krótszymi, a każdą strofę zamyka refren „Smutno mi, Boże”.

32.„Hymn” (Smutno mi, Boże) - obrazy i przyczyny smutku

Wiersz opiera się na kontraście: świat jest piękny (tęcza blasków na zachodzie, złocone niebo i morze), a mówiący mimo to czuje smutek. Porównuje siebie do pustych kłosów i do dziecka, które żali się po odejściu matki. Wspomnienie kraju budzą lecące nad morzem bociany. Przyczyny smutku: prawie nie znał rodzinnego domu, jest jak pielgrzym w drodze, nie wie, gdzie będzie jego mogiła, a jego okręt nie płynie do kraju. Ostatnia strofa mówi o przemijaniu - za sto lat na ten sam widok będą patrzeć inni ludzie.

33.„Rozmowa z piramidami” - dialog i pytania o trumny

Wiersz związany z pobytem Słowackiego w Egipcie. Ma formę dialogu: w każdej z 5 strof Polak-wędrowiec zadaje piramidom pytanie, a one odpowiadają jak żywe istoty (uosobienie). Strofy zaczynają się apostrofą do piramid. Mówiący pyta o trumny, w których dałoby się przechować do lepszych czasów kolejno: miecz, a w nim zemstę; męczenników; łzy i tęsknotę po utracie ojczystych pól; wreszcie cały naród. Na te cztery pytania piramidy odpowiadają, że takie trumny mają. Wersy są krótkie, 8-zgłoskowe, rymowane.

34.„Rozmowa z piramidami” - puenta: „naród nieśmiertelny”

W ostatniej strofie mówiący pyta o trumnę dla własnego ducha, w której przeczekałby, aż Polska zmartwychwstanie. Tym razem piramidy odmawiają: znają tylko umarłych i dla ducha trumien nie mają. Każą mu cierpieć, pracować i być dzielnym, bo jego naród jest nieśmiertelny. Piramidy - grobowce, w których składano zabalsamowanych zmarłych - są symbolem śmierci i trwania. Puentę można odczytać tak: naród pozbawiony państwa nie umarł, więc nie wolno go składać do grobu ani biernie czekać; trzeba żyć i działać.

35.„W sztambuchu Marii Wodzińskiej” - okoliczności powstania

Sztambuch to pamiątkowy album, do którego znajomi wpisywali wiersze i dedykacje. Wiersz jest podpisany: luty 1835, Genewa. Maria Wodzińska była młodą Polką, której rodzina mieszkała wtedy w Genewie; Słowacki zaprzyjaźnił się z Wodzińskimi i odbył z nimi wycieczkę w Alpy. Maria jest też znana jako późniejsza narzeczona Fryderyka Chopina. Utwór to wiersz okolicznościowy - wpis na pamiątkę znajomości. Zamiast zwykłych życzeń poeta zostawia w nim wspomnienie wspólnych chwil i smutną wizję przyszłości.

36.„W sztambuchu Marii Wodzińskiej” - treść: Alpy, powrót, zapomniany poeta

Wiersz ma trzy części. Pierwsza to wspomnienie wspólnych chwil w Alpach: śnieżne góry, szalety w cieniu sosen, dzwony trzód, tęcza nad wodospadem - tam byli razem i tam się rozstali. Druga to wizja powrotu pielgrzymów do ojczyzny po latach: żyta z bławatkami, dymy chat, rodzina przy jednym stole; nie brakuje nikogo oprócz zapomnianych. W trzeciej młoda Maria podczas tańca zauważa, że kogoś brak, a sąsiad odpowiada, że on umarł. Można to odczytać jako przeczucie poety, że sam umrze na obczyźnie, zapomniany.

37.Umberto Eco - autor

Umberto Eco (1932-2016) to włoski pisarz i uczony. Był semiologiem, czyli badaczem znaków i tego, jak ludzie przekazują sobie znaczenia, oraz mediewistą - znawcą średniowiecza. Największą sławę przyniosła mu powieść „Imię róży”. Pisał także krótkie teksty do prasy, w których z humorem komentował codzienność i obyczaje. Łączył wielką wiedzę z lekkim, dowcipnym stylem. W szkole poznaje się go jako autora felietonów ze zbioru „Zapiski na pudełku od zapałek”.

38.„Zapiski na pudełku od zapałek” - zbiór felietonów; felieton jako gatunek

„Zapiski na pudełku od zapałek” to zbiór krótkich felietonów, które Umberto Eco pisał do włoskiego tygodnika „L'Espresso”. Felieton to krótki gatunek publicystyczny drukowany w prasie, często w stałej rubryce. Autor w swobodny, osobisty sposób komentuje w nim zjawiska życia codziennego, obyczaje lub aktualne sprawy. Cechy felietonu: lekki ton, wyraźny punkt widzenia autora, humor, ironia, przesada, zaskakująca puenta. Felieton nie tylko informuje - przede wszystkim ocenia i skłania do myślenia.

39.Trzy felietony Eco: tytuły i tematy

Wszystkie trzy mają formę ironicznego poradnika, a ich tytuły zaczynają się od słowa „Jak…”. „Jak urządzić bibliotekę publiczną” - o bibliotece zorganizowanej tak, by czytelnikowi jak najtrudniej było z niej korzystać. „Jak uzasadnić posiadanie biblioteki domowej” - o kłopotliwym pytaniu gości, czy właściciel przeczytał wszystkie swoje książki. „Jak nie korzystać z telefonu komórkowego” - o typach użytkowników telefonu komórkowego. Tematem są więc codzienne zachowania ludzi wobec książek i techniki.

40.Ironia w felietonach Umberta Eco

Ironia polega na tym, że właściwy sens wypowiedzi jest inny niż dosłowny, często odwrotny - mówi się coś poważnie, a myśli z dystansem lub kpiną. Eco stosuje odwrócenie: przyjmuje ton poradnika, czyli gatunku, który ma pomagać, a „radzi” rzeczy niedorzeczne. W „Jak urządzić bibliotekę publiczną” wskazówki prowadzą do biblioteki utrudniającej życie czytelnikowi - odbiorca rozumie, że autor w ten sposób krytykuje złe obyczaje. Ironię rozpoznaje się po sprzeczności między poważną formą a absurdalną treścią.