Wolny czas - teksty, opis przedmiotu, film - Nowe Zamieńmy słowo 4

1.„Wieczorne ognisko” - autorka i źródło tekstu

To fragmenty powieści „Niebieski dom” Natalii Przeździk. Autorka jest polonistką i mamą sześciorga dzieci. Pisze dla dzieci i dorosłych, napisała też m.in. „Morskie bałwany” i „Na końcu świata”.

2.Narrator i bohaterowie „Wieczornego ogniska”

Narratorem jest jeden z chłopców. Opowiada w 1. osobie, bo sam bierze udział w zdarzeniach - to narracja pierwszoosobowa. Bohaterowie to rodzice i ich dzieci: chłopcy i dziewczynki (m.in. Łucja). Spędzają wieczór przed domem na wsi.

3.Przebieg wieczoru w „Wieczornym ognisku”

Po obiedzie rodzina buduje ognisko. Tata rozpala ogień dopiero za czwartym razem. Wszyscy pieką szaszłyki na kijach. Zapada zmrok, a mama pokazuje dzieciom gwiazdy i gwiazdozbiory.

4.Jak bohaterowie zbudowali ognisko?

Dzieci znosiły patyki, a tata ciężkie kamienie. Tata wbił w ziemię grubą gałąź, dzieci oparły o nią mniejsze, a na dół położyły siano i patyczki. Tata ułożył kamienny krąg. Przygotowano też miejsca do siedzenia i jedzenie.

5.Czego uczy zachowanie taty przy rozpalaniu ogniska?

Ogień zgasł przy pierwszej próbie, ale tata cierpliwie powtarzał rozpalanie i udało mu się za czwartym razem. Uczy to cierpliwości i wytrwałości: nie poddajemy się po porażce, a sukces daje poczucie sprawczości.

6.Sprawczość

Poczucie wpływu na własne życie i decyzje oraz zdolność osiągania celów. Uczymy się jej, gdy samodzielnie wykonujemy zadania i widzimy ich dobry wynik.

7.Wieczór na wsi i gwiazdy w „Wieczornym ognisku”

Na wsi zmrok jest inny niż w mieście: nie ma ulicznych świateł ani samochodów, widać czarną ścianę lasu. Mama pokazuje gwiazdy: Altaira z Orła (swoją ulubioną), Deneba z Łabędzia i Wegę z Lutni, a także Kasjopeję, Wolarza, Herkulesa i Pegaza. Narrator umiał rozpoznać tylko Wielki Wóz.

8.Przesłanie „Wieczornego ogniska”

Czas spędzony wspólnie na łonie natury, z dala od zgiełku, daje radość, spokój i wspomnienia. Dzieci uczą się samodzielności, cierpliwości i współpracy. Narrator uznał, że ognisko jest lepsze niż filmy i gry komputerowe.

9.Plan opisu przedmiotu

1. Podaj nazwę przedmiotu. 2. Napisz, do czego służy i do kogo należy. 3. Opisz jego cechy. 4. Dodaj własną ocenę przedmiotu albo opinię o nim. Do oceny przydają się zwroty: według mnie, moim zdaniem, wyróżnia się, przypomina, jest oryginalny, przydatny, cieszy oczy.

10.Budowa opisu przedmiotu: wstęp, rozwinięcie, zakończenie

Wstęp: nazwa przedmiotu i skąd pochodzi. Rozwinięcie: wielkość, kształt, waga, materiał, kolor i szczegóły. Zakończenie: własna ocena przedmiotu.

11.Jakie cechy przedmiotu opisujemy?

Wielkość i kształt (np. smukły, owalny), ciężar (lekki, masywny), materiał (drewniany, z wikliny), kolor (pastelowy, matowy), to, jaki jest w dotyku, czy wydaje dźwięki i czy pachnie (szorstki, brzęczący, wonny), oraz cechy szczególne (ręcznie wykonany, zabytkowy).

12.Jak nazwać materiał, z którego wykonano przedmiot?

Przymiotnikiem, np. szklany, porcelanowy, skórzany, drewniany, albo wyrażeniem z przyimkiem, np. z metalu, z papieru, z bawełny.

13.„Wschód słońca” Adama Mickiewicza - skąd pochodzi?

To fragment obszernego dzieła Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz”. Utwór powstał w latach 1832-1834, a wydano go w 1834 roku. Język poety różni się od dzisiejszej polszczyzny, bo język zmienia się razem z rzeczywistością.

14.Budowa fragmentu „Wschód słońca”

Fragment ma dziesięć wersów i nie dzieli się na strofy. Rymy są parzyste: rymują się ze sobą dwa sąsiednie wersy (aabb). Przyrodę opisuje obserwator - narrator poematu.

15.Jak wygląda słońce we „Wschodzie słońca”?

Słońce wschodzi czerwone, ma tępy brzeg, jakby bez promieni. Widać je tylko częściowo, bo chowa się w czarnych chmurach. Poeta porównuje je do podkowy rozżarzonej w węglach u kowala.

16.Obłoki, wiatr i deszcz we „Wschodzie słońca”

Wiatr pędzi ze wschodu obłoki gęste i poszarpane, porównane do brył lodu. Każdy obłok prószy zimnym deszczem, potem wiatr znów osusza ziemię, aż nadlatuje następny wilgotny obłok. Dzień jest na przemian chłodny i słotny.

17.Nastrój „Wschodu słońca” i trudne słowa

Nastrój jest niepokojący, chłodny, ponury i zmienny. Na poły znaczy: niecałkowicie, niezupełnie. Słotny znaczy: deszczowy.

18.Środki stylistyczne

Elementy językowe w tekstach literackich (zwłaszcza w poezji), które mają wywołać u odbiorcy emocje i pobudzić jego wyobraźnię. Inna nazwa to środki artystycznego wyrazu. Do najpopularniejszych należą porównanie i epitet.

19.Porównanie

Zestawienie dwóch zjawisk, przedmiotów albo osób, które pokazuje podobieństwo ich cech. Części porównania łączą słowa: jak, jakby, niby, niczym, na kształt, np. zimny jak lód.

20.Epitet

Wyraz określający rzeczownik. Najczęściej jest to przymiotnik, np. złota jesień, gęsty las.

21.Czym język poezji różni się od języka codziennego?

Język poezji jest niecodzienny, wyszukany i oryginalny. Ma poruszyć i zachwycić czytelnika, a nie tylko przekazać mu informację, dlatego zawiera środki stylistyczne.

22.„Straszno” - autor i budowa wiersza

Autorem jest Stanisław Grochowiak (1934-1976), polski poeta urodzony w Lesznie, autor tomików wierszy, powieści, opowiadań i sztuk teatralnych. Interesował się też malarstwem, rzeźbą i grą na pianinie. Wiersz ma 4 strofy po 4 wersy i rymy krzyżowe (abab).

23.Podmiot mówiący w wierszu „Straszno”

To osoba mówiąca w 1. osobie, prawdopodobnie dziecko w domu, które patrzy w okno. Nie da się jednoznacznie ustalić jej płci ani wieku. Opisuje strach, który pojawił się bez powodu.

24.Jak podmiot mówiący w „Strasznie” odnosi się do strachu? Przesłanie wiersza

Bardzo lubi się bać, choć wyjrzenie przez okno potęguje lęk. Czuje się bezpiecznie, bo ściany go strzegą, a błysk światła przepłoszy strach. Tajemnicze cienie łaszą się jak psiaki (porównanie). Nastrój jest tajemniczy, ale żartobliwy i pogodny. Przesłanie: strach w bezpiecznych warunkach może być przyjemny i pobudza wyobraźnię.

25.Wyrażenia o strachu

O kimś, kto bardzo się boi, mówimy np.: drży ze strachu, dygocze jak osika, ma miękkie kolana, umiera ze strachu, boi się własnego cienia, włos mu się jeży na głowie, serce podchodzi mu do gardła.

26.Buka z książek o Muminkach

Jedna z najbardziej tajemniczych i mrocznych postaci literatury dziecięcej. Otacza ją chłód, więc zamraża wszystko, czego dotknie. Jest milcząca, samotna i nikt jej nie rozumie, dlatego budzi strach wśród mieszkańców doliny.

27.Film animowany i kadr

Film animowany jest wykonany techniką animacji, np. przez fotografowanie rysunków lub innych obiektów, które pokazują następujące po sobie fazy ruchu. Podczas projekcji zdjęcia wyglądają jak ruchomy obraz. Kadr to jedna klatka na taśmie filmowej.

28.Film fabularny

Utwór filmowy, który opowiada fikcyjną historię. Bohaterów grają aktorzy, a przebieg zdarzeń wyznacza scenariusz napisany specjalnie do filmu.

29.Film dokumentalny

Zapis rzeczywistości, czyli tego, co działo się naprawdę. Pokazuje prawdziwe osoby i wydarzenia.

30.Zawody filmowe: scenarzysta, producent, reżyser, kierownik produkcji, scenograf

Scenarzysta pisze scenariusz filmu. Producent filmowy zapewnia środki na realizację filmu. Reżyser jest głównym realizatorem i kieruje pracą całego zespołu. Kierownik produkcji organizuje pracę, np. zarządza sprzętem i rekwizytami. Scenograf przygotowuje dekoracje, rekwizyty i kostiumy oraz planuje oświetlenie.

31.Zawody filmowe: aktor, operator obrazu, realizator dźwięku, montażysta

Aktor wciela się w bohatera i odtwarza jego sposób mówienia, zachowanie i emocje. Operator obrazu nagrywa kamerą sceny - obok reżysera jest głównym realizatorem filmu. Realizator dźwięku przygotowuje ścieżkę dźwiękową i nadzoruje nagrywanie dźwięku. Montażysta łączy sceny w całość, pracując przy komputerze.

32.Jak zapisujemy tytuły filmów?

Wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz tytułu, a pozostałe małą, chyba że są nazwami własnymi. Tytuł zapisujemy w cudzysłowie, a w druku najczęściej kursywą.

33.Pierwsi twórcy filmu

Za pierwszych twórców filmu uważa się braci Auguste'a i Louisa Lumière. Wymyślili kinematograf - urządzenie do wyświetlania ruchomych obrazów na ekranie. Pierwszy pokaz filmu odbył się w 1895 roku i trwał dwie minuty.

34.„Teatr” Ewy Skarżyńskiej - autorka, budowa, podmiot liryczny

Ewa Skarżyńska (ur. 1946) to poetka i pisarka dla dzieci, autorka m.in. „Babci na hulajnodze”. „Teatr” to wiersz wolny bez rymów: 4 strofy różnej długości, bardzo krótkie wersy. Podmiotem lirycznym jest widz w teatrze.

35.Etapy początku przedstawienia w wierszu „Teatr”

Powoli gaśnie światło na widowni, budzą się reflektory, czyjaś niewidzialna ręka odsłania kurtynę, rozbrzmiewa muzyka, a scena wypełnia się światłem i gwarem. Tak zaczyna się wielkie patrzenie.

36.Środki stylistyczne i nastrój w wierszu „Teatr”

Uosobienie: śpiące w kątach reflektory budzą się jak ludzie. Porównania: kurtyna miękka jak aksamit, odgarnięta niby grzywka. Nastrój jest tajemniczy, uroczysty, pełen oczekiwania i zachwytu. Spektakl działa na wzrok, słuch (muzyka, gwar) i dotyk (miękka kurtyna).

37.Słowa z teatru: kurtyna, rekwizyt, scenografia, kulisy

Kurtyna - gruba zasłona oddzielająca scenę od publiczności. Rekwizyt - przedmiot używany w czasie przedstawienia. Scenografia - oprawa wizualna sztuki, m.in. dekoracje, oświetlenie, kostiumy. Kulisy - miejsce za sceną, niewidoczne dla publiczności.

38.Słowa z teatru: loża, antrakt, foyer, scena

Loża - najlepsze miejsca dla wybranych widzów. Antrakt - przerwa między częściami spektaklu. Foyer (czytaj: fłaje) - miejsce, w którym widzowie gromadzą się w czasie przerwy. Scena w teatrze - miejsce, na którym występują aktorzy.

39.„46 nóg” Ludwika Jerzego Kerna - treść i puenta

Humorystyczny wiersz Ludwika Jerzego Kerna (1920-2010), poety i satyryka, kawalera Orderu Uśmiechu. W lecie, prawie w każdą niedzielę, na murawie trwa mecz piłki nożnej, a bohaterami są żartobliwie nogi. Gra 22 piłkarzy, czyli 44 nogi. Puenta: dwie zbędne nogi należą do sędziego.

40.Jak Kern buduje dynamizm w wierszu „46 nóg”?

Stosuje bardzo krótkie wersy (często po dwa wyrazy), wykrzyknienia, okrzyki kibiców i pytania. Taki zapis oddaje ruchliwość zawodników, którzy biegają po całym boisku.