Ja i Ty - teksty, bajka, zaproszenie - Nowe Zamieńmy słowo 4

1.„Jeżozwierze” - autor i przebieg wydarzeń

Bajka filozoficzna francuskiego pisarza Michela Piquemala (ur. 1954), dawnego nauczyciela i autora ponad dwustu książek. W mroźny dzień zziębnięte jeżozwierze tulą się do siebie, ale kłują się kolcami i odsuwają. Gdy znów marzną, zbliżają się - i tak wiele razy, aż znajdują właściwą odległość. Opowiada narrator trzecioosobowy.

2.Przesłanie „Jeżozwierzy”

Ludzie potrzebują bliskości innych, ale zbyt duża bliskość może ranić. Trzeba znaleźć odpowiedni dystans, żeby się wzajemnie nie krzywdzić. Jeżozwierze i ich kolce to obraz relacji między ludźmi.

3.„Pan Wredzik” - autor

Opowiadanie Grzegorza Kasdepkego (ur. 1972) z książki „Kacper z szuflady”. Kasdepke napisał ponad 60 książek dla dzieci i młodzieży, np. „Detektyw Pozytywka”, „Kacperiada”, „Kuba i Buba”. Jest dziennikarzem i kawalerem Orderu Uśmiechu (2019).

4.Narrator w „Panu Wredziku”

Narratorem jest tata Kacpra. Opowiada w 1. osobie, bo sam bierze udział w wydarzeniach - rozmawia z synem. To narracja pierwszoosobowa.

5.Bohaterowie „Pana Wredzika”

Bezpośrednio poznajemy Kacpra i jego tatę, którzy ze sobą rozmawiają. Z ich relacji poznajemy Tuana - sympatycznego chłopca z trzeciego piętra, kolegę Kacpra, tatę Tuana, który prowadzi małą restauracyjkę, oraz pana Wredzika - starszego sąsiada.

6.Pan Wredzik - kim jest i co sądzi

Starszy sąsiad, wiecznie skłócony ze wszystkimi. Wredzik to przezwisko, a nie prawdziwe nazwisko. Uważa, że Kacper nie powinien bawić się z Tuanem, bo Polacy mają trzymać z Polakami, a obcokrajowcy zabiorą Polakom mieszkania i pracę.

7.Co tata Kacpra odpowiada na słowa pana Wredzika?

Tata wyjaśnia, że tata Tuana mieszkanie kupił, a pracę dał innym (zatrudnił panią Anię). Mówi też, że inna religia nie czyni nikogo złym człowiekiem, a tolerancja to zaleta, nie wada. Pan Wredzik chce, żeby wszyscy byli tacy jak on.

8.Tolerancja

Postawa akceptacji, zrozumienia i otwartości wobec ludzi, którzy różnią się od nas, np. narodowością, religią, wyglądem lub poglądami. Międzynarodowy Dzień Tolerancji ustanowiono w 1995 r.; obchodzimy go 16 listopada, by szerzyć szacunek wobec innych.

9.Emocje bohaterów „Pana Wredzika”

Tata czuje zniecierpliwienie, niepokój i oburzenie - odlicza do dziesięciu i dwudziestu, żeby się uspokoić. Kacper czuje zmartwienie (wraca z niewyraźną miną), zdziwienie i na końcu ulgę. Mieć niewyraźną minę to wyglądać na zmartwionego.

10.Zakończenie i przesłanie „Pana Wredzika”

Kacper stwierdza, że nie chciałby świata pełnego Wredzików - jest trochę nietolerancyjny, ale tylko dla Wredzików. Na koniec idzie z tatą na sajgonki (azjatyckie danie, rodzaj naleśnika z nadzieniem). Przesłanie: bądźmy otwarci wobec ludzi innej narodowości.

11.Aleksander Fredro

Komediopisarz, bajkopisarz, pamiętnikarz i poeta (1793-1876), hrabia. Do wojska wstąpił jako 16-latek i otrzymał Order Virtuti Militari - najwyższe odznaczenie za męstwo wojenne. Napisał m.in. „Paweł i Gaweł”, „Małpa w kąpieli” oraz komedie „Zemsta” i „Mąż i żona”.

12.Bajka i morał

Bajka to krótki utwór, często wierszem, który czegoś uczy. Pouczenie płynące z bajki to morał; zwykle stoi na jej końcu. Powiastka to krótkie opowiadanie z pouczeniem. Bajkami z morałem są „Paweł i Gaweł” oraz „Przyjaciele”.

13.„Paweł i Gaweł” - budowa wiersza

Wiersz rymowany z dialogami: bajka, czyli powiastka z morałem. Śmieszą w nim przede wszystkim zabawne sytuacje (komizm sytuacyjny), np. Paweł łowiący ryby w zalanym pokoju.

14.Paweł i Gaweł - gdzie mieszkają i jacy są

Mieszkają w jednym domu: Paweł na górze, Gaweł na dole. Paweł jest spokojny, cierpliwy, uprzejmy i pomysłowy. Gaweł jest hałaśliwy, egoistyczny i arogancki.

15.Swawole Gawła i dawne słowa z wiersza

Gaweł urządza w pokoju polowania (udaje psa i zająca), biega między stołami, wywraca koziołki, strzela, trąbi i krzyczy. Wiele czasowników pokazuje, jak bardzo jest hałaśliwy. Słowniczek: swawole - zabawy; nie wadził - nie przeszkadzał; powała - sufit; waćpan, mospan - dawne zwroty grzecznościowe (dziś: pan).

16.„Paweł i Gaweł” - przebieg wydarzeń

Gaweł hałasuje na dole, a Paweł długo to znosi. W końcu prosi sąsiada, by polował ciszej. Gaweł odmawia przysłowiem „Wolnoć, Tomku, w swoim domku”. Nazajutrz woda kapie Gawłowi z sufitu na nos: Paweł zalał pokój i łowi ryby. Na skargę Gawła odpowiada tym samym przysłowiem.

17.„Wolnoć, Tomku, w swoim domku” i morał wiersza Fredry

Przysłowie znaczy: w swoim domu wolno ci robić, co chcesz. Gaweł używa go, by odmówić Pawłowi, a Paweł odpowiada mu tymi samymi słowami. Morał: „Jak ty komu, tak on tobie” - jak traktujesz innych, tak inni potraktują ciebie.

18.Hałas

Zbyt głośne dźwięki. Hałas jest szczególnie dokuczliwy, gdy trwa długo: powoduje zmęczenie, prowadzi do chorób i wyzwala agresję.

19.Zaproszenie

Krótka pisemna prośba o przybycie na uroczystość albo karta upoważniająca do udziału w wydarzeniu, skierowana do jednej osoby lub grupy osób. Zwroty do adresata (Pan, Pani, Państwo, Ty, Cię) zapisujemy wielką literą.

20.Niezbędne informacje w zaproszeniu

Zaproszenie musi mówić: kto zaprasza (organizator), kogo (adresat), kiedy (data i godzina), dokąd (dokładny adres) i z jakiej okazji (jakie wydarzenie).

21.Co jeszcze warto umieścić w zaproszeniu?

Argumenty zachęcające do udziału, np. Na każdego gościa czeka niespodzianka. Dodatkową informację, np. Prosimy o zabranie stroju sportowego albo Prosimy o potwierdzenie przybycia. Przydatne zwroty: serdecznie zapraszam, mamy zaszczyt zaprosić, mam przyjemność zaprosić Cię.

22.Budowa zaproszenia

Na górze nagłówek ZAPROSZENIE. Pod nim zwrot grzecznościowy i tekst zaproszenia z niezbędnymi informacjami. Dalej dodatkowe informacje. Na końcu odręczny podpis zapraszającego.

23.Alan Alexander Milne

Angielski pisarz (1882-1956), autor książek dla dzieci „Kubuś Puchatek” i „Chatka Puchatka”. Pierwowzorem misia była pluszowa zabawka, którą podarował synowi Christopherowi na pierwsze urodziny. Fragmenty, które czytamy, przetłumaczyła Irena Tuwim.

24.Urodziny Kłapouchego - przebieg wydarzeń

Puchatek spotyka przygnębionego osiołka Kłapouchego: nikt nie pamiętał o jego urodzinach, więc nie ma prezentów ani torcika i czuje się zapomniany. Puchatek składa mu życzenia i biegnie po prezent. Po drodze przez Stumilowy Las wstępuje do Sowy, która pisze na prezencie powinszowanie.

25.Prezent Puchatka dla Kłapouchego

Praktyczna Baryłeczka do Przechowywania Różnych Różności - garnek, w którym przechowywano miód. Puchatek go myje i prosi Sowę, by napisała na nim powinszowanie urodzin, bo sam pisze dobrze, tylko koślawo.

26.Sowa Przemądrzała

Udaje bardzo mądrą, ale nie wie, jak się pisze słowo urodziny, i pisze powinszowanie z błędami. Potem twierdzi, że napisała długie, serdeczne życzenia od Puchatka. To źródło humoru. Opowiada narrator trzecioosobowy, a bohaterowie dużo ze sobą rozmawiają (dialogi).

27.Zdrobnienie

Wyraz, który przedstawia kogoś lub coś jako mniejsze, niż jest naprawdę. Zdrobnieniem możemy też wyrazić pozytywny stosunek do osoby lub rzeczy, np. dom - domek, ręka - rączka, Ola - Oleńka. Puchatek mówi do osiołka: Kłapousiu.

28.Życzenia

Krótka wypowiedź pisemna lub ustna, w której wyrażamy, czego chcielibyśmy dla drugiej osoby. Są znakiem pamięci o kimś. Składamy je z okazji urodzin, imienin, świąt, ślubu, narodzin dziecka i innych ważnych wydarzeń.

29.Jak napisać życzenia na kartce?

Wybierz kartkę pasującą do okazji. W prawym górnym rogu wpisz miejscowość i po przecinku datę. Pod datą, na środku, napisz imię lub tytuł adresata z formą grzecznościową (np. Droga Mamo). Niżej wpisz treść życzeń dopasowaną do okazji i odbiorcy. Pod spodem, po prawej, złóż odręczny podpis.

30.Adam Mickiewicz

Wybitny polski poeta (1798-1855). Urodził się w Zaosiu koło Nowogródka, studiował w Wilnie. Za udział w tajnej organizacji młodzieżowej zesłano go w głąb Rosji. Od 1829 r. żył na emigracji, długo w Paryżu; zmarł w Stambule. Napisał m.in. „Ballady i romanse”, „Dziady”, „Pana Tadeusza”.

31.„Przyjaciele” - bohaterowie i budowa

Bohaterami są Mieszek i Leszek, kumowie (przyjaciele) z powiatu oszmiańskiego. Mówiono o nich, że dzielą się każdym ziarnkiem orzeszka. Utwór to bajka: wiersz rymowany z 4 strofami, a morał zawiera ostatni wers. Słowniczek: kum - przyjaciel; dąbrowa - las dębowy; knieja - gęsty las.

32.„Przyjaciele” - przebieg wydarzeń

Mieszek i Leszek w dąbrowie zapewniają się o przyjaźni. Nagle pojawia się niedźwiedź. Leszek błyskawicznie wchodzi na dąb, a Mieszek, który nie umie się wspiąć, pada na ziemię. Niedźwiedź obwąchuje go, uznaje za nieświeżego nieboszczyka i odchodzi. Potem Leszek pyta, co mówił niedźwiedź, a Mieszek odpowiada przysłowiem.

33.Morał „Przyjaciół”

Prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie: prawdziwy przyjaciel pomaga w trudnej sytuacji, a nie tylko zapewnia o przyjaźni słowami. Leszek okazał się fałszywym przyjacielem - w niebezpieczeństwie myślał tylko o sobie. Mieszek mówi mu to żartobliwie, jakby od niedźwiedzia.

34.„Dwaj mali przyjaciele” Tadeusza Makowskiego

Obraz Tadeusza Makowskiego z 1929 r., przechowywany w Muzeum Narodowym w Krakowie. Obraz, tak jak wiersz Mickiewicza „Przyjaciele”, mówi o przyjaźni, dlatego można je ze sobą porównać.

35.„Magiczne tenisówki mojego przyjaciela Percy'ego” - autor i narrator

Powieść szwedzkiego pisarza i scenarzysty Ulfa Starka (1944-2017), autora m.in. „Czy umiesz gwizdać, Joanno?” i „Jak tata pokazał mi wszechświat”. Narratorem jest chłopiec Ulf, który opowiada w 1. osobie.

36.Ulf, Percy i Uffe - relacje i cechy

Ulf podziwia Percy'ego i chce jego akceptacji; jest naiwny i uległy. Percy jest pewny siebie i egoistyczny - wykorzystuje naiwność Ulfa. Uffe Rickberg, dawny kolega Ulfa, jest lojalny i wrażliwy - troszczy się o Ulfa i ostrzega go przed Percym.

37.„Magiczne” tenisówki Percy'ego

Stare i zniszczone: z obstrzępionymi sznurowadłami, odpadającymi podeszwami i wytartym zielonoszarym płótnem - przypominały ser pleśniowy. Percy twierdzi, że są magiczne i to dzięki nim chodzi po równoważni, umie się bić i ma szczęście.

38.„Magiczne tenisówki...” - przebieg wydarzeń

Ulf podziwia Percy'ego i jego tenisówki. Po lekcjach Uffe proponuje jazdę drewnianymi autami z górki, a Ulf zaprasza też Percy'ego. Percy prowadzi auto Ulfa i celowo uderza w auto Klasa, które wjeżdża w auto Uffego. Potem Percy proponuje tenisówki za auto - na początek. Uffe dzwoni z pretensjami, bo rozbił nos.

39.Fair play

Uczciwe postępowanie i przestrzeganie reguł. Ta zasada dotyczy sportu i życia codziennego. Percy nie gra fair play, bo celowo rozbija auta kolegów.

40.Manipulacja

Sytuacja, w której ktoś podstępnie nakłania drugą osobę, żeby coś zrobiła, nawet jeśli nie jest to dla niej dobre. Manipulujący wykorzystuje silne emocje, np. potrzebę akceptacji, strach, wstyd. Percy nazywa Ulfa najlepszym przyjacielem, żeby dostać jego auto.