Rzeczownik, pisownia rz i ż, źródła wiedzy - Nowe Zamieńmy słowo 4

1.Rzeczownik

Odmienna część mowy, która odpowiada na pytania: kto? co?

2.Co nazywa rzeczownik?

Rzeczownik nazywa osoby, zwierzęta, rośliny, miejsca, rzeczy, zjawiska i pojęcia, np. lekarka, wróbel, tulipan, park, plecak, tęcza, odwaga.

3.Kiedy o rzeczownik pytamy kto?, a kiedy co?

Pytanie kto? zadajemy o osoby (np. kto? listonosz). O wszystko inne, także o zwierzęta, pytamy co? (np. co? chomik, co? las, co? deszcz).

4.Liczba pojedyncza i liczba mnoga rzeczownika

Rzeczowniki odmieniają się przez liczby. Liczba pojedyncza oznacza jedną osobę, jedno zwierzę lub jeden przedmiot (np. lis, ławka). Liczba mnoga oznacza więcej niż jedną osobę, jedno zwierzę lub jeden przedmiot (np. lisy, ławki).

5.Rodzaj rzeczownika

Rzeczowniki mają zwykle stały, określony rodzaj. Są trzy rodzaje: męski (r.m.) - (ten) kot, żeński (r.ż.) - (ta) lampa, nijaki (r.n.) - (to) jabłko.

6.Jak ustalić rodzaj rzeczownika?

Rodzaj ustala się na podstawie formy mianownika (liczby pojedynczej). Gdy rzeczownik stoi w innej formie, wracamy do mianownika, np. ołówki → (ten) ołówek - rodzaj męski.

7.Przypadki rzeczownika i deklinacja

Rzeczowniki zmieniają formę w zależności od tego, z jakim wyrazem się łączą. Te formy to przypadki; każdy ma nazwę i pytania. Odmiana rzeczownika przez przypadki to deklinacja.

8.Mianownik (M.)

Przypadek, który odpowiada na pytania: kto? co? Pomocne słowo: jest / są. Np. (jest) szkoła, (jest) kot.

9.Dopełniacz (D.)

Przypadek, który odpowiada na pytania: kogo? czego? Pomocne słowo: nie ma. Np. (nie ma) szkoły, (nie ma) kota.

10.Celownik (C.)

Przypadek, który odpowiada na pytania: komu? czemu? Pomocne słowo: przyglądam się. Np. (przyglądam się) szkole, (przyglądam się) kotu.

11.Biernik (B.)

Przypadek, który odpowiada na pytania: kogo? co? Pomocne słowo: widzę. Np. (widzę) szkołę, (widzę) kota.

12.Narzędnik (N.)

Przypadek, który odpowiada na pytania: kim? czym? Pomocne słowo: interesuję się. Np. (interesuję się) szkołą, (interesuję się) kotem.

13.Miejscownik (Ms.)

Przypadek, który odpowiada na pytania: o kim? o czym? Pomocne słowo: myślę. Np. (myślę o) szkole, (myślę o) kocie.

14.Wołacz (W.)

Przypadek, którego używamy, gdy zwracamy się bezpośrednio do kogoś lub czegoś. Nie ma pytań; pomocne słowo: halo. Np. Halo, szkoło! Kocie, chodź tu!

15.Kolejność przypadków i sposób na jej zapamiętanie

Przypadki wymieniamy zawsze w tym samym porządku: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik, wołacz (M., D., C., B., N., Ms., W.). Pomaga zdanie, w którym wyrazy zaczynają się od pierwszych liter nazw przypadków.

16.Odmiana rzeczownika w liczbie mnogiej - przykład

Rzeczowniki odmieniamy przez przypadki także w liczbie mnogiej, np. M. szkoły, D. szkół, C. szkołom, B. szkoły, N. szkołami, Ms. (o) szkołach, W. szkoły. Celownik liczby mnogiej kończy się zwykle na -om.

17.Przypadku czy przypadka?

Rzeczownik przypadek odmienia się różnie w zależności od znaczenia. Przypadek jako nieprzewidziane zdarzenie ma dopełniacz przypadku, np. To spotkanie to dzieło przypadku. Przypadek w odmianie ma dopełniacz przypadka, np. Nazwa pierwszego przypadka to mianownik.

18.Wołacz a znaki interpunkcyjne

Formę wołacza oddzielamy od reszty zdania przecinkiem lub przecinkami, np. Tato, pomożesz mi? Czy możesz, babciu, zaczekać? Po wołaczu możemy też postawić wykrzyknik, aby pokazać emocje, np. Kasiu! Wracaj natychmiast!

19.Rz po spółgłoskach

Rz piszemy po spółgłoskach: b, p, d, t, g, k, ch, j, w, np. brzoza, przepis, drzewo, trzcina, grzmot, krzak, chrzest, spojrzenie, wrzask.

20.Wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach

Mimo spółgłoski przed nim piszemy sz w wyrazach: kształt, pszczoła, Pszczyna (miasto na Śląsku), pszenica.

21.Rz w zakończeniach -arz, -erz, -mierz, -mistrz

Rz piszemy w wyrazach zakończonych na: -arz, -erz, -mierz, -mistrz, np. malarz, pisarz, żołnierz, pancerz, Kazimierz, wysokościomierz, burmistrz, baletmistrz.

22.Rz wymienne na r

Rz piszemy, gdy w innych formach wyrazu wymienia się na r, np. w teatrze - teatr, w chmurze - chmura, w kolorze - kolor, mierzyć - miara.

23.Rz niewymienne

W licznych wyrazach rz nie wymienia się na r i nie wynika z żadnej zasady - ich pisownię trzeba zapamiętać, np. rzecz, rzęsa, rzeźba, wierzba, rzepa.

24.Zasady pisowni rz - przegląd

Rz piszemy: 1) po spółgłoskach b, p, d, t, g, k, ch, j, w (wyjątki: kształt, pszczoła, Pszczyna, pszenica); 2) w zakończeniach -arz, -erz, -mierz, -mistrz; 3) gdy wymienia się na r; 4) w wyrazach z rz niewymiennym, których pisownię trzeba zapamiętać.

25.Ż wymienne

Ż piszemy, gdy w innych formach wyrazu wymienia się na g, dz, h, z, ź, s, np. śnieżny - śnieg, księża - ksiądz, drużynowy - druh, każę - kazać, jeżdżę - jeździć, bliżej - blisko.

26.Ż po literach l, ł, n, r

Ż piszemy po literach: l, ł, n, r, np. ulżyć, inżynier, rewanż, branża, rżenie.

27.Ż w zakończeniach -aż, -eż

Ż piszemy w zakończeniach -aż, -eż rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. wyprzedaż, podaż, grabież. Wyjątek: twarz.

28.Ż w wyrazach obcego pochodzenia

Ż piszemy w wyrazach obcego pochodzenia, często zakończonych na -aż, np. masaż, pejzaż, makijaż, reportaż.

29.Ż niewymienne - wyrazy do zapamiętania

W licznych wyrazach ż nie wynika z żadnej zasady i ich pisownię trzeba zapamiętać, np. żaba, żuraw, żółty, wąż.

30.Zasady pisowni ż - przegląd

Ż piszemy: 1) gdy wymienia się na g, dz, h, z, ź, s; 2) po literach l, ł, n, r; 3) w zakończeniach -aż, -eż rzeczowników rodzaju żeńskiego (wyjątek: twarz); 4) w wyrazach obcego pochodzenia; 5) w licznych wyrazach, których pisownię trzeba zapamiętać.

31.Źródła informacji - jakie znamy?

Wiedzę możemy czerpać z: książek, radia i telewizji, bibliotek, prasy, muzeów i izb pamięci, internetu, archiwów oraz od innych ludzi.

32.Książki i prasa jako źródła informacji

Z książek najbardziej pomocne są publikacje naukowe i popularnonaukowe; warto sprawdzić, czy autor jest specjalistą w danej dziedzinie. W prasie należy sięgać po uznane tytuły (gazety, czasopisma, pisma specjalistyczne), które publikują sprawdzone informacje.

33.Radio, telewizja i internet jako źródła informacji

Radio i telewizja prezentują m.in. audycje popularnonaukowe, rozmowy z ciekawymi ludźmi, filmy dokumentalne. Internet jest łatwo dostępny i oferuje teksty, grafiki, zdjęcia, filmy, ale trzeba korzystać z niego ostrożnie, bo informacje często nie są sprawdzone.

34.Biblioteki, muzea i izby pamięci jako źródła informacji

W bibliotekach są książki (literatura, poezja, podręczniki, poradniki, albumy), czasopisma oraz zbiory cyfrowe i archiwalne. W muzeach i izbach pamięci oglądamy przedmioty, zdjęcia i wystawy o historii miejsc i ludzi - to dobre źródło wiedzy o przeszłości.

35.Archiwa i inni ludzie jako źródła informacji

W archiwach są m.in. dokumenty urzędowe, akta sądowe, spisy ludności, mapy, materiały historyczne, protokoły, fotografie i kroniki. Od innych ludzi dowiemy się wiele, zwłaszcza gdy byli świadkami wydarzeń albo są specjalistami w danej dziedzinie.

36.Wiarygodny

Niebudzący wątpliwości, sprawdzony, potwierdzony, taki, któremu można zaufać.

37.Izabela Czartoryska i pierwsze muzeum w Polsce

Izabela Czartoryska, z wpływowej rodziny arystokratycznej, założyła pierwsze muzeum w Polsce. Mieściło się ono w Świątyni Sybilli - budowli w kształcie rotundy (na planie koła) w parku przy pałacu Czartoryskich w Puławach.