Wypowiedzenia, interpunkcja, przecinek, media - Nowe Zamieńmy słowo 4

1.Wypowiedzenie

Wyraz lub grupa wyrazów, które są uporządkowane zgodnie z regułami gramatycznymi i przekazują zrozumiałą informację.

2.Kiedy wypowiedź nie jest wypowiedzeniem?

Gdy wyrazy są ułożone niezgodnie z regułami gramatycznymi, w złych formach i nie przekazują zrozumiałej informacji, np. „Kot pod stół spać wczoraj”.

3.Rodzaje wypowiedzeń ze względu na cel wypowiedzi

Oznajmujące, pytające, rozkazujące i wykrzyknikowe. Każdy rodzaj ma inny cel i zwykle inny znak na końcu.

4.Wypowiedzenie oznajmujące

Używamy go, gdy chcemy o czymś powiadomić. Zazwyczaj kończymy je kropką, np. Jutro jedziemy nad jezioro.

5.Wypowiedzenie pytające

Stosujemy je, gdy chcemy uzyskać jakąś informację i pytamy o nią. Kończymy je znakiem zapytania, np. Czy masz dziś czas na spacer?

6.Wypowiedzenie rozkazujące

Stosujemy je, gdy chcemy wydać rozkaz, zakaz, polecenie lub poprosić o coś. Zazwyczaj kończymy je wykrzyknikiem lub kropką, np. Zamknij okno. Nie biegaj po schodach!

7.Wypowiedzenie wykrzyknikowe

Służy do wyrażenia emocji i nadaje wypowiedzi ekspresję. Wykrzyknikowe mogą być wszystkie inne rodzaje wypowiedzeń. Kończymy je wykrzyknikiem, np. Ale wspaniała niespodzianka! Nie nadużywaj wykrzyknika.

8.Jak zmienić wypowiedzenie oznajmujące na pytające i rozkazujące?

Pytające: ten sam tekst ze znakiem zapytania albo z „czy” na początku. Rozkazujące: czasownik w trybie rozkazującym. Np. Sprzątasz pokój. → Sprzątasz pokój? → Sprzątaj pokój.

9.Interpunkcja

Zasady użycia znaków przestankowych (interpunkcyjnych) w wypowiedziach pisemnych. Znaki interpunkcyjne pomagają poprawnie odczytać sens wypowiedzi. W języku polskim jest dziesięć znaków interpunkcyjnych.

10.Najczęściej stosowane znaki interpunkcyjne

Kropka, przecinek, dwukropek, myślnik, cudzysłów, znak zapytania i znak wykrzyknienia (wykrzyknik). Kropka, znak zapytania i wykrzyknik sygnalizują koniec wypowiedzi.

11.Kropka, znak zapytania i znak wykrzyknienia

Sygnalizują koniec wypowiedzi. Kończą wypowiedzenia oznajmujące, pytające, rozkazujące i wykrzyknikowe. Za pomocą wykrzyknika można wyrazić emocje.

12.Cudzysłów

Służy do oznaczania tytułów, np. Czytam książkę „Akademia Pana Kleksa”. Wyodrębnia też cudze słowa przytoczone w tekście, np. Babcia powiedziała: „Obiad będzie o drugiej”.

13.„W cudzysłowie” czy „w cudzysłowiu”?

Poprawna jest tylko forma „w cudzysłowie”. Pomaga wyraz o takim samym zakończeniu: rów - w rowie, więc cudzysłów - w cudzysłowie.

14.Przecinek

Rozdziela wyrazy i grupy wyrazów, aby ułatwić zrozumienie sensu zdania, np. Na urodziny zaprosiłam Zosię, Kubę, Hanię i Antka.

15.Dwukropek

Poprzedza wyliczenie, np. W plecaku mam trzy rzeczy: piórnik, zeszyt i kanapkę. Stoi też przed przytoczeniem cudzych słów, np. Tata zawsze mówi: „Najpierw lekcje, potem zabawa”.

16.Myślnik

Wskazuje przerwę w wypowiedzi (np. Na urodziny dostałam wymarzony prezent - rower.), wydziela wtrącenia (np. Mój brat - o dziwo - posprzątał pokój.) i rozpoczyna każdą nową wypowiedź bohaterów dialogu.

17.Czy przecinek może zmienić sens zdania?

Tak. Miejsce przecinka decyduje o tym, jak rozumiemy zdanie, np. „Nie, czekaj!” znaczy: zatrzymaj się i poczekaj, a „Nie czekaj!” znaczy: nie musisz czekać.

18.Przecinek przy wyliczaniu

Stawiamy go, gdy wyliczamy wyrazy pełniące te same funkcje w zdaniu i odpowiadające na to samo pytanie: czynności (co robi?), przedmioty (co?), cechy (jaki? jaka?) i miejsca (gdzie?), np. Ola umyła się, ubrała, zjadła śniadanie.

19.Przecinek przed wyrazami łączącymi

Stawiamy go, gdy łączymy wyrazy lub grupy wyrazów m.in. słowami: ale, lecz, bo, ponieważ, gdyż, chociaż, jeśli, gdy, więc, który (która, które), np. Jest późno, ale nie chce mi się spać. Zostałem w domu, bo byłem chory.

20.Przecinek w zwrotach typu „wiem, że”

Stawiamy przecinek w zwrotach: wiem, że...; uważam, że...; myślę, że...; nie wiem, czy...; zastanawiam się, czy..., np. Myślę, że jutro będzie słonecznie. Nie wiem, czy zdążę na autobus.

21.Kiedy zazwyczaj nie stawiamy przecinka?

Przed wyrazami: i, oraz, lub, albo, bądź, ani, np. Kupię chleb i masło. Pojedziemy rowerem albo autobusem. Nie mam rodzeństwa ani kuzynów.

22.Media

Inaczej środki masowego przekazu, mass media: środki przekazywania informacji bardzo wielu odbiorcom, takie jak telewizja, radio, gazety czy internet.

23.Media tradycyjne i media cyfrowe

Media tradycyjne to prasa, radio i telewizja. Media cyfrowe to portale społecznościowe i informacyjne, gry online, aplikacje, komunikatory itp.

24.Interaktywny charakter mediów cyfrowych

Użytkownik mediów cyfrowych nie tylko odbiera informacje, lecz także je aktywnie tworzy, np. publikuje posty i filmiki, pisze komentarze.

25.Media a urządzenia

Media to sposoby przekazywania informacji (telewizja, radio, prasa, internet). Urządzenia dają nam do nich dostęp, np. telewizor, odbiornik radiowy, komputer, laptop, smartfon.

26.Aplikacja

Rodzaj programu komputerowego ściąganego na komputer lub smartfon. Służy np. do nauki, komunikacji, oglądania filmików, robienia zakupów czy przelewów bankowych.

27.Komunikator

Program komputerowy służący do porozumiewania się w czasie rzeczywistym, czyli na żywo. Można za jego pomocą prowadzić rozmowy i przesyłać informacje.

28.Media społecznościowe

Systemy internetowe, które służą ludziom do kontaktowania się między sobą oraz do tworzenia i wymiany poglądów i opinii.

29.Jak rozwijały się media?

Radio wynaleziono pod koniec XIX wieku, a początki telewizji to lata 20. XX wieku. Zamiana tekstów, zdjęć i nagrań na postać cyfrową zaczęła się w 2. połowie XX wieku. Szybki rozwój cyfryzacji nastąpił na początku XXI wieku, wraz z powszechnym dostępem do internetu i popularnością smartfonów.

30.Zalety dostępu do mediów

M.in. łatwe komunikowanie się z innymi, prawie nieograniczony dostęp do informacji, zdalna praca i nauka, audiobooki i materiały edukacyjne, załatwianie wielu spraw bez wychodzenia z domu.

31.Wady dostępu do mediów

M.in. powielanie i udostępnianie nieprawdziwych lub niesprawdzonych informacji, duża liczba reklam i trudność z kontrolowaniem czasu spędzanego z mediami.

32.Zasady bezpiecznego korzystania z mediów

Nie klikaj w linki od nieznajomych i nie podawaj danych osobowych. Nie wysyłaj zdjęć obcym osobom. Nie oddzwaniaj na nieznane numery. Sprawdzaj informacje i rozmawiaj z rodzicami o tym, co oglądasz.

33.Jak komunikaty w internecie wpływają na odbiorcę?

Niektóre straszą (np. przesadnymi nagłówkami), inne ponaglają do zakupu („tylko dziś”) albo namawiają, by coś polubić i udostępnić. Takie komunikaty trzeba czytać uważnie i nie działać pod presją.