Kim jestem? - teksty, legendy, hymn - Nowe Zamieńmy słowo 4

1.„Jestem...” - kto mówi w tekście i o czym on jest?

Bohater-narrator mówi o sobie w 1. osobie. Przypisuje sobie różne zawody i role, a każda z nich oznacza jakąś jego cechę lub postawę. Tekst napisali Jack Canfield, Mark Victor Hansen i Kimberly Kirberger.

2.Role bohatera tekstu „Jestem...” i ich znaczenie

Architekt - co roku nauki dobudowuje wiedzę. Naukowiec - obserwuje i sprawdza nowe pomysły. Astronauta - poszerza horyzonty. Policjant - dba o dobro innych. Nauczyciel - swoim przykładem uczy wytrwałej pracy. Matematyk - sprawdza, czy dobrze rozwiązuje problemy. Hokeista - omija tych, którzy chcą go zablokować. Maratończyk - ma energię na nowe wyzwania. Alpinista - powoli, ale pewnie zdobywa szczyt.

3.Przesłanie tekstu „Jestem...” - co to znaczy być sobą?

Każdy człowiek pełni w życiu wiele różnych ról (np. syn, kolega, uczeń, sportowiec). Najważniejsze jest jednak to, by w każdej z nich pozostać sobą.

4.Logo

Graficzny znak symbolizujący np. osobę, akcję lub instytucję. Logo osoby może pokazywać jej zainteresowania, np. nuty - muzykę, paleta z pędzlem - malowanie.

5.„Dzień Białej Wiewiórki” - autorka i narratorka

Opowiadanie napisała Barbara Kosmowska (ur. 1958), pisarka i poetka, autorka książek dla dzieci i młodzieży (np. „Buba”, „Panna Foch”). Narracja jest pierwszoosobowa - opowiada sama bohaterka, biała wiewiórka Baśka.

6.Czym Baśka różniła się od innych wiewiórek?

Urodziła się inna: miała białe futro (biały „zimowy kożuch”) i dwa dodatkowe palce, które pomagały jej we wspinaczce. Tata ostrzegał ją, że biała wiewiórka w ciemnym lesie łatwo staje się celem drapieżników.

7.Jak traktowano Baśkę w szkole?

Aśka, Kaśka i Daśka nie chciały siedzieć z nią w ławce, więc siedziała sama. Klasowe urwisy zamoczyły jej ogon w zielonej farbie. Baśka czuła się „przezroczysta” - niewidoczna i niechciana - i coraz częściej chowała się wśród liści.

8.Jak Baśka próbowała zmienić swój wygląd?

Nacierała futro korą dębu (inne wiewiórki się z niej śmiały) i prosiła Tęczę o pomarańczową farbę. Tęcza nie mogła dać jej żadnej barwy, bo sama jest białym światłem, a kolorowa staje się dopiero w kropli wody. Poradziła Baśce, by była sobą.

9.Co mówił Baśce magister Gryzoń?

Nauczyciel pocieszał Baśkę: jest wyjątkowa, mądra i uważna, a futro z czasem spłowieje, zalety zaś zostaną. Po przygodzie z jastrzębiem powiedział, że za odwagę nie ma stopnia, bo odwagi nie można nauczyć się w szkole.

10.Bohaterowie „Dnia Białej Wiewiórki”

Baśka - biała wiewiórka, narratorka. Magister Gryzoń - nauczyciel, który ją wspiera. Aśka, Kaśka i Daśka - koleżanki, które najpierw ją odrzucają. Felix - kolega, który potem ją przeprasza. Tęcza - radzi Baśce, by była sobą. Jastrząb - drapieżnik, przed którym Baśka ratuje klasę.

11.Przygoda Baśki z jastrzębiem

W deszczowy dzień nad wiewiórkami wracającymi ze szkoły pojawił się jastrząb. Rozpoznała go tylko Baśka: ostrzegła innych i pokazała swój biały ogon, by jastrząb wybrał ją. Najszybsza w klasie, uciekła mu po gałęziach, a on odleciał. Tym razem uciekała dla innych, a nie przed nimi.

12.Dzień Białej Wiewiórki i przesłanie opowiadania

Następnego dnia koleżanki przytuliły Baśkę, Felix przeprosił ją i dał jej farbki, a Aśka usiadła z nią w ławce. Przesłanie: nasza inność jest darem. Nie liczy się kolor futra, ale to, co możemy zrobić dla innych, pozostając sobą.

13.Notatka - definicja i cechy

Notatka jest tekstem, który zapisujemy po to, aby zapamiętać najważniejsze informacje na dany temat. Dobra notatka jest krótka, przejrzysta, zrozumiała i uporządkowana.

14.Notatka w formie krótkiego tekstu, schematu i tabeli

Krótki tekst - treści zapisane linijka pod linijką. Schemat - treści zapisane przy strzałkach, które odchodzą od najważniejszego hasła. Tabela - treści zapisane w rubrykach z odpowiednimi tytułami.

15.Notatka w punktach, notatka graficzna i notatka w formie wykresu

W punktach - wyliczenie najważniejszych informacji; do wypunktowania używa się cyfr, liter lub znaków graficznych. Graficzna - łączy słowa z rysunkami. W formie wykresu - materiał przedstawiony za pomocą słupków, na osi.

16.Notatka graficzna (rysnotka, sketchnotka)

Notatka, w której łączy się słowa z rysunkami. Można w niej użyć różnych ramek, strzałek i liter różnej wielkości, a ważne informacje warto podkreślić kolorem.

17.Jak przygotować notatkę o sobie?

Najpierw zbieramy najważniejsze informacje, a potem wybieramy formę notatki. W notatce o sobie można podać m.in. imię, wiek, rodzeństwo, hobby, marzenia i zalety.

18.Budowa opisu siebie (opisu postaci)

1. Przedstawienie się. 2. Wygląd: wzrost, sylwetka, twarz (włosy, oczy, nos, usta). 3. Strój. 4. Cechy oraz upodobania i zainteresowania. 5. Podsumowanie - krótka opinia o sobie. Każdą część zaczynamy od nowego akapitu.

19.Przedstawienie się w opisie siebie - co podajemy?

Imię, nazwisko (ewentualnie pseudonim), wiek, szkołę i klasę, do których chodzimy, oraz miejsce zamieszkania. Można też krótko napisać o rodzinie.

20.Wzrost, sylwetka i twarz - słownictwo do opisu

Wzrost: wysoki, niski, średni. Sylwetka: szczupła, wysportowana, muskularna, przygarbiona; drobna lub krępa budowa ciała. Twarz: okrągła, owalna, podłużna, pyzata, rumiana, piegowata; jasna lub ciemna karnacja.

21.Włosy, oczy, brwi, usta i nos - słownictwo do opisu

Włosy: blondyn, szatyn, brunet; kręcone, proste, rude, sięgające ramion; grzywka. Oczy: niebieskie, piwne, błyszczące, wesołe. Brwi: wyraźne, krzaczaste. Usta: wąskie, pełne. Nos: prosty, zadarty, spiczasty.

22.Strój, cechy i zainteresowania w opisie siebie

Strój: np. sportowy, elegancki, wygodny; dodatki, np. okulary, plecak, czapka. Cechy: mocne i słabe strony, zalety, wady, opinia bliskich i kolegów. Zainteresowania: sposoby spędzania wolnego czasu, plany na przyszłość, marzenia.

23.Akapit

Spójny pod względem treści fragment tekstu zaczynający się od wcięcia.

24.Zwroty przydatne w opisie siebie

Do przedstawiania cech: cechuje mnie, wyróżnia mnie, odznaczam się, moją zaletą jest. Związki wyrazowe: mol książkowy (ktoś, kto dużo czyta), złota rączka (ktoś, kto wszystko naprawi), bujać w obłokach (marzyć, nie skupiać się na tym, co wokół), pogoda ducha (pogodne usposobienie, optymizm).

25.Legenda

Opowieść o przeszłości, początkowo przekazywana ustnie z pokolenia na pokolenie. Mówi o historycznych bohaterach, miejscach lub zdarzeniach, ale przedstawia też wydarzenia i postacie fantastyczne. Często opowiada o założeniu miasta lub państwa. Inne nazwy: podanie, klechda.

26.Elementy realistyczne i fantastyczne

Realistyczne - osoby, zwierzęta, wydarzenia i przedmioty, które mogą istnieć naprawdę. Fantastyczne - takie, które są nieprawdopodobne, np. mówiące zwierzęta, ożywione przedmioty, ludzie zaklęci w kamień.

27.„Lech, Czech i Rus” - bohaterowie i powód wędrówki

Trzej bracia przewodzili słowiańskim plemionom i mieszkali razem w urodzajnej dolinie. Gdy rody się rozrosły, zaczęło brakować zwierzyny i ryb, więc postanowili znaleźć nowe ziemie. Słowianie to ludy środkowej i wschodniej Europy, ród - ludzie od jednego przodka, kmieć - zamożny gospodarz na wsi.

28.Przebieg wędrówki Lecha, Czecha i Rusa

Czech został w krainie żyznych dolin, gęstych lasów i czystych rzek. Rus zatrzymał się na rozległej równinie i ruszył na wschód. Lech poszedł na północ i na leśnej polanie zobaczył gniazdo z białym orłem. Uznał to za znak i postanowił zbudować tam gród.

29.Co wyjaśnia legenda o Lechu, Czechu i Rusie?

Pochodzenie trzech narodów słowiańskich (Polaków, Czechów i Rusinów), powstanie Gniezna i jego nazwy (od gniazda orła) oraz pochodzenie godła Polski - białego orła na czerwonym tle. Gniezno było pierwszą stolicą Polski.

30.„Piast” - autorka, miejsce i czas wydarzeń

Legendę spisała Cecylia Niewiadomska (1855-1925), pisarka i nauczycielka, autorka podręczników z okresu niewoli. Wydarzenia dzieją się w okolicach Kruszwicy w czasach rządów księcia Popiela.

31.Bohaterowie legendy „Piast”

Piast - kołodziej (rzemieślnik robiący drewniane wozy, sanie i koła), zamożny kmieć, mądry, gospodarny i uczynny. Rzepicha - jego dobra żona. Ich syn, który dostał imię Ziemowit. Dwaj wędrowcy - goście Piasta. Popiel - książę, którego nikt nie chciał słuchać.

32.Postrzyżyny

Dawny obrzęd: gdy syn kończył siedem lat, ojciec pierwszy raz obcinał mu długie włosy, nadawał imię i wzywał dla niego błogosławieństwa przodków. Od tej chwili chłopiec przechodził spod opieki matki pod opiekę ojca.

33.Przebieg wydarzeń w legendzie „Piast”

Piast obchodzi postrzyżyny syna i gościnnie przyjmuje dwóch wędrowców, których nie wpuszczono na dwór księcia. Wędrowcy błogosławią chłopca, nadają mu imię Ziemowit i znikają. Gdy kmiecie zbierają się, by wybrać nowego księcia, jedzenia u Piasta cudownie nie ubywa. Piast zostaje księciem w Kruszwicy.

34.Przesłanie legendy „Piast” i cechy dobrego władcy

Gościnność, mądrość i dobroć zostają nagrodzone. Piasta wybrano na księcia, bo był pomocny, mądry, gospodarny i gościnny - te cechy powinien mieć dobry władca. Legenda przypomina przysłowie: Gość w dom - Bóg w dom.

35.Władysław Bełza

Polski poeta i publicysta (1847-1913) z okresu zaborów (1772-1918). Nazywano go piewcą polskości - piewca to artysta, który coś sławi w swojej twórczości. Pisał dla dzieci i młodzieży; jego najbardziej znany wiersz to „Katechizm polskiego dziecka”.

36.Wers i strofa (zwrotka)

Wers - jedna linijka tekstu. Strofa (zwrotka) - wydzielona graficznie część wiersza, mająca określoną liczbę wersów i określony rytm. Nie każda strofa w wierszu ma tyle samo wersów.

37.„Ziemia rodzinna” - osoba mówiąca, temat i budowa

Osoba mówiąca to Polak, który wyznaje miłość do ziemi rodzinnej - ojczyzny. Wylicza łąki z kwiatami, łany zbóż, góry, lasy, gaje, rzeki i strumienie, ale bez nazw. W ostatniej strofie zwraca się do ojczyzny. Obraz krwi i łez przypomina trudną historię Polski. Nastrój jest uroczysty. Wiersz ma 3 strofy: 4, 4 i 6 wersów.

38.Hymn, hymn narodowy, refren

Hymn - uroczysty i podniosły utwór sławiący bóstwo, bohaterski czyn lub ważne wartości. Hymn narodowy to utwór o charakterze patriotycznym. Refren - fragment wiersza powtarzający się po każdej zwrotce.

39.Jak powstał „Mazurek Dąbrowskiego”?

Po trzecim rozbiorze (1795) Polska zniknęła z mapy. We Włoszech powstały Legiony Polskie gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. W 1797 r. Józef Wybicki napisał dla żołnierzy w Reggio „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech”. W 1927 r. utwór stał się hymnem Polski. Autor melodii jest nieznany.

40.„Mazurek Dąbrowskiego” - osoba mówiąca, postacie, nastrój i budowa

Osoba mówiąca wypowiada się w imieniu polskich żołnierzy i całego narodu. Pieśń przywołuje gen. Jana Henryka Dąbrowskiego (twórcę Legionów), Napoleona Bonapartego (cesarza Francuzów) i Stefana Czarnieckiego (dowódcę walczącego ze Szwedami). Nastrój jest poważny i pełen nadziei. Budowa: 4 zwrotki po 4 wersy i refren po każdej zwrotce.