Ronja, córka zbójnika - lektura - Słowa na start 4

1.Astrid Lindgren - kim była?

Szwedzka pisarka (urodzona w 1907 roku), autorka wielu książek dla dzieci, m.in. „Ronji, córki zbójnika”, „Dzieci z Bullerbyn” i opowieści o Pippi (Fizi) Pończoszance.

2.Jak pracować z lekturą podczas czytania?

Zaznaczaj kolorowymi karteczkami ważne fragmenty i rób krótkie notatki na bieżąco, np. o rodzinie Ronji, jej nauce pokonywania strachu, spotkaniach z Birkiem, konflikcie Mattisa i Borki, ucieczce dzieci do lasu i pojednaniu rodzin. Notuj też, jak ważne przedmioty i miejsca wpłynęły na losy bohaterów.

3.Ważne przedmioty w książce i ich rola

Rzemień - Ronja ratuje nim Birka znad przepaści, a potem prowadzi go przez mgłę. Narta - Birk znajduje zgubioną nartę i ratuje Ronję z jamy Pupiszonków. Chleb - Ronja karmi głodnego Birka, a Lovis przysyła chleb do groty. Nóż - jego zgubienie wywołuje kłótnię dzieci. Kostki do gry - Ronja gra w kości z Łysym Perem, by nie odkrył jej tajemnicy.

4.Kto opowiada historię Ronji? (narrator)

Narrator trzecioosobowy. Nie uczestniczy w wydarzeniach, opowiada o bohaterach z boku (ona, on) i zna ich myśli oraz uczucia.

5.Miejsce akcji

Zamek Mattisa na Górze Mattisa i otaczający go Las Mattisa (z jeziorkiem, rzeką, Wilczą Pułapką i Niedźwiedzią Grotą). Obok leży Las Borki, a między obu lasami biegnie Zbójnicki Szlak.

6.Czas akcji

Dawne czasy (zbójcy z kuszami, żołnierze namiestnika), bez dokładnej daty. Najpierw krótko o narodzinach i dzieciństwie Ronji; akcja główna trwa ok. półtora roku - od jesieni, gdy Ronja poznaje Birka, przez zimę, wiosnę, lato w Niedźwiedziej Grocie i jesień, do następnej wiosny.

7.Ronja - główna bohaterka

Córka herszta zbójców Mattisa i Lovis, urodzona w burzową noc; czarnowłosa i ciemnooka. Można uznać, że jest odważna, samodzielna, uparta i porywcza, kocha las i jest wierną przyjaciółką. Nie chce zostać hersztem, bo nie chce krzywdzić ludzi.

8.Mattis

Ojciec Ronji, najpotężniejszy herszt zbójców w całej okolicy; czarnobrody i kędzierzawy. Głośny i porywczy - łatwo wpada w szał albo rozpacz, ale szybko mu przechodzi. Bezgranicznie kocha córkę i chce, by kiedyś została hersztem.

9.Lovis

Matka Ronji, żona Mattisa. Spokojna, rozsądna i zaradna: leczy ziołami, prowadzi gospodarstwo, każe zbójcom się myć i co wieczór śpiewa Pieśń Wilków. Daje córce poczucie bezpieczeństwa.

10.Birk

Syn herszta Borki i Undis, urodzony tej samej burzowej nocy co Ronja; rudy, jego włosy leżą jak miedziany hełm. Odważny, wesoły i wierny. Na początku nazywa Ronję zbójnicką córką, potem zostaje jej bratem z wyboru i mówi do niej „siostrzyczko”.

11.Borka, Undis i Łysy Per

Borka - herszt drugiej bandy, odwieczny wróg Mattisa; niski, barczysty i rudy. Undis - jego żona, matka Birka. Łysy Per - bardzo stary, bezzębny zbójca Mattisa, który zna go od dziecka; mądry doradca, w końcu umiera ze starości.

12.Kto jest kim? Relacje bohaterów

Mattis i Lovis to rodzice Ronji, a Borka i Undis - rodzice Birka. Mattis i Borka są wrogami, bo ich rody walczą ze sobą od pokoleń. Ronja i Birk zostają przyjaciółmi, rodzeństwem z wyboru. Łysy Per to stary przyjaciel Mattisa.

13.Zbójcy Mattisa i ich zajęcia w różnych porach roku

Mattis ma dwunastu zbójców (m.in. Łysy Per, Fjosok, Sturkas, Mały Klippen). Od wiosny do jesieni napadają na kupców i podróżnych na Zbójnickim Szlaku; jesienią polują też na łosie. Zimą odśnieżają, strugają narty, przeglądają broń, czyszczą konie, grają w kości, śpiewają i tańczą.

14.Jak Ronja uczy się pokonywać strach?

Mattis ostrzega ją przed Wietrzydłami, Szaruchami, zbójcami Borki, zabłądzeniem, rzeką i Diabelską Czeluścią. Po nocnej napaści Szaruchów słyszy od rodziców, że najlepiej nie bać się w lesie. Ćwiczy więc odwagę: skacze po gładkich kamieniach przy wodospadzie i wspina się po stromym zboczu, aż przestaje się bać.

15.Plan wydarzeń - część 1

1. Narodziny Ronji w burzową noc i rozpad zamku na dwie części. 2. Pierwsza samodzielna wyprawa Ronji do lasu. 3. Poznanie Birka nad Diabelską Czeluścią. 4. Rozwój przyjaźni dzieci, ukrywanej przed rodzicami.

16.Plan wydarzeń - część 2

5. Walki band i porwanie Birka przez Mattisa. 6. Ucieczka dzieci do Niedźwiedziej Groty. 7. Mattis prosi córkę o powrót i zaprasza Birka - próba pogodzenia rodzin. 8. Walka hersztów i połączenie obu band - pojednanie rodzin.

17.O czym jest „Ronja, córka zbójnika”?

O przyjaźni, która pokonuje trudności, o dorastaniu w zgodzie z naturą, o odwadze i odpowiedzialności, a także o konflikcie dwóch rodów, który kończy się pojednaniem.

18.„Buduj mosty, nie mury” - co to znaczy?

Lepiej łączyć ludzi niż ich dzielić. Mosty to wszystko, co zbliża: przyjaźń, zaufanie, współpraca, pomoc, wsparcie. Mury to to, co oddziela: wrogość, nieufność, rywalizacja, konflikt, nienawiść.

19.Co łączy Mattisa i Borkę?

Obaj są hersztami zbójców i ojcami dzieci urodzonych tej samej nocy. W dzieciństwie bawili się razem - łapali myszy w zamkowym chlewie - dopóki ojciec Mattisa nie uderzył Borki. Od tamtej pory uważali się za śmiertelnych wrogów.

20.Konflikt Mattisa i Borki - przyczyny i zaostrzenie

Przyczyny: odwieczna wrogość ich rodów, rywalizacja o łupy na Zbójnickim Szlaku i zajęcie przez Borkę północnej części zamku (Twierdzy Borki), gdy żołnierze wygnali go z jego lasu. Zaostrzenie: spór o łupy, w którym ludzie Borki ranią Sturkasa, i porwanie Birka przez Mattisa.

21.Pierwsze spotkanie Ronji i Birka

Na szczycie zamku nad Diabelską Czeluścią. Dzieci kłócą się i zaczynają skakać nad przepaścią. Birk ześlizguje się na wąski występ, a Ronja spuszcza mu swój rzemień i wyciąga go na górę. Mimo to wciąż jest na niego zła i każe mu iść precz.

22.Jak rodzi się przyjaźń Ronji i Birka?

Dzieci wiele razy ratują sobie życie. Ronja wyciąga Birka znad przepaści i prowadzi go przez mgłę. Birk trzyma Ronję, gdy wabią ją Mgłowce, a zimą uwalnia jej nogę z jamy Pupiszonków. Ronja prosi go wtedy, by był jej bratem, i przez całą zimę karmi głodującego Birka.

23.Kłótnia o nóż

W Niedźwiedziej Grocie dzieci gubią nóż - najcenniejszą rzecz, jaką mają - i obwiniają się nawzajem, aż Ronja odchodzi. Nóż leżał pod suszącym się torfowcem. Godzą się, ratując razem zranioną klacz. Ronja dochodzi do wniosku, że łatwo zniszczyć wszystko bez żadnego powodu.

24.Bunt Ronji przeciwko ojcu

Mattis porywa Birka, by zmusić Borkę do opuszczenia zamku. Ronja mówi ojcu, że wolno mu zabierać rzeczy, ale nie ludzi. Potem przeskakuje Diabelską Czeluść i oddaje się w ręce Borki, żeby Mattis musiał oddać Birka. Mattis mówi wtedy, że nie ma dziecka.

25.Jak konflikt rodzin wpływa na dzieci?

Ronja i Birk muszą spotykać się w tajemnicy i ukrywać przyjaźń przed rodzicami. Codziennie boją się o bliskich, gdy bandy walczą. Cierpią, gdy Mattis porywa Birka i wyrzeka się córki, a w końcu odchodzą z domu do lasu.

26.Ulubione miejsca Ronji w lesie

Jeziorko - tu Ronja spędza pierwszy dzień w lesie i spotyka się z Birkiem. Wilcza Pułapka - wąskie, strzeżone przejście, jedyna droga konna do zamku. Niedźwiedzia Grota - wysoko w skale nad rzeką, gdzie Mattis spędzał lata jako chłopiec; latem dom dzieci. Zbójnicki Szlak - przesmyk między Lasem Mattisa a Lasem Borki.

27.Niezwykli mieszkańcy lasu - podział

Groźne dla ludzi są Wietrzydła, Szaruchy i Mgłowce. Pupiszonki są zwykle przyjazne, a Mroczniaki tańczą i mruczą - Ronja lubi oba te ludki. Wszystkie te stwory to mroczny ludek, którego unikają nawet niedźwiedzie i wilki.

28.Wietrzydła

Piękne, szalone i okrutne stwory latające nad lasem jak wielkie drapieżne ptaki; mają ostre pazury i kamienne spojrzenie. Nienawidzą ludzi - chcą ich rozszarpać albo porwać do swoich górskich grot. Są największym niebezpieczeństwem w Lesie Mattisa.

29.Szaruchy

Małe, szare stwory, które nocą otaczają człowieka, walą maczugami w kamienie i nawołują się, żeby gryźć i bić. Za pierwszym razem przerażają Ronję, później przegania je krzykiem. W Niedźwiedziej Grocie zjadają dzieciom chleb.

30.Mgłowce, Pupiszonki i Mroczniaki

Mgłowce wychodzą spod ziemi tylko we mgle i smutnym, pięknym śpiewem wabią ludzi pod ziemię; ich śpiew zapowiada jesień. Pupiszonki mają szerokie pupki, pomarszczone twarzyczki i zmierzwione włosy, mówią sepleniąc i są zwykle przyjazne. Kudłate Mroczniaki tańczą na głazach w księżycowe noce.

31.Czy las można mieć na własność? (zdanie Birka)

Według Birka las należy do wszystkich, którzy w nim żyją: lisów, wilków, niedźwiedzi, łosi, dzikich koni, ptaków i leśnych stworów - a także do niego i do Ronji. Kto chce mieć las tylko dla siebie, postępuje niemądrze. Ronja z czasem to rozumie, np. postanawia nie zabierać konia z lasu do zamku.

32.Las w życiu bohaterów przez cały rok

Wiosną Ronja wydaje wiosenny okrzyk, a dzieci łapią dzikie konie. Latem mieszkają w Niedźwiedziej Grocie, kąpią się i jeżdżą konno. Jesienią przychodzą mgły, śpiew Mgłowców i deszcze. Zimą jest śnieg, mróz i jazda na nartach, a zaspy zamykają drogę do lasu.

33.Czy las może być bohaterem utworu?

Można uznać, że tak: las zmienia się jak żywa postać, wpływa na losy bohaterów, daje im dom, jedzenie i radość, ale też im zagraża. Można też uznać, że nie, bo las nie mówi i nie podejmuje decyzji jak ludzie - jest raczej ważnym miejscem akcji.

34.Co daje przyroda Ronji i Birkowi?

Jedzenie (łososie i inne ryby, zioła, maliny, jagody, mleko klaczy Lii), schronienie w grocie, lekarstwo (torfowiec tamuje krew) oraz radość i wolność. Uczy też odwagi i szacunku dla zwierząt.

35.Elementy realistyczne i fantastyczne w powieści

Realistyczne: zbójcy i ich napady, zamek, żołnierze namiestnika, prawdziwe zwierzęta (lisy, łosie, dzikie konie, niedźwiedź), praca w gospodarstwie. Fantastyczne: leśne stwory - Wietrzydła, Szaruchy, Mgłowce, Pupiszonki i Mroczniaki.

36.Wartości - co to jest?

Wartości to to, co uważamy za dobre i ważne w życiu. Pomagają odróżnić dobro od zła i podpowiadają, jak traktować innych, żeby ich nie skrzywdzić. Gdy kierujemy się nimi, łatwiej postępować słusznie.

37.Jakimi wartościami kierują się Ronja, Mattis i Lovis?

Można uznać, że Ronja kieruje się przyjaźnią i wolnością (zostaje z Birkiem, żyje w lesie). Mattis - honorem i odpowiedzialnością za swoją bandę (chce być najpotężniejszym hersztem, ratuje swoich ludzi z lochu). Lovis - troską o innych i rodziną (leczy, karmi, opiekuje się córką i mężem).

38.Dlaczego Ronja i Birk uciekli do lasu?

Birk nie mógł znieść ciągłych wymówek i kłótni w Twierdzy Borki. Ronja nie chciała zostać w domu, gdy Mattis wyrzekł się jej i milczał. Chcieli być razem i wolni. Skutki: zamieszkali w Niedźwiedziej Grocie, rodzice bardzo tęsknili, a w końcu Mattis sam przyszedł prosić Ronję o powrót.

39.Pojednanie rodzin - jak do niego doszło?

Mattis przyszedł do lasu, poprosił Ronję o powrót i zaprosił też Birka. Gdy żołnierze namiestnika coraz bardziej zagrażali zbójcom, Mattis i Borka postanowili połączyć bandy, jak radził Łysy Per. Walkę o przywództwo wygrał Mattis, a Borka zachował tytuł herszta. Birk przysiągł, że nigdy nie zostanie hersztem zbójców.

40.Najważniejsza nauka z książki

Można uznać, że przyjaźń i miłość są silniejsze niż wrogość, a zgoda buduje, niezgoda niszczy. Warto być odważnym i odpowiedzialnym, szanować przyrodę i nie krzywdzić innych - dlatego Ronja i Birk nie chcą żyć z rabunku. Pasuje tu przysłowie: Zgoda buduje, niezgoda rujnuje.