Typy zdań, pisownia ch i h, opowiadanie - Słowa na start 4

1.Zdanie

Uporządkowana grupa wyrazów, która zawiera zrozumiałą informację. Zawsze zaczynamy je wielką literą. Słowa w zdaniu muszą być do siebie dopasowane jak cegły w murze.

2.Co się stanie, gdy słowa w zdaniu nie będą do siebie dopasowane?

Wypowiedź stanie się niezrozumiała. Żeby zdanie było jasne, trzeba ułożyć wyrazy w dobrej kolejności i użyć ich w odpowiednich formach.

3.Typy zdań ze względu na cel wypowiedzi

Zdania dzielimy na trzy typy: oznajmujące (przekazują informację), pytające (służą do tego, by się czegoś dowiedzieć) i rozkazujące (wyrażają polecenie, rozkaz, prośbę lub życzenie).

4.Zdanie oznajmujące

Zdanie, którego używamy, gdy chcemy przekazać komuś informację. Na końcu najczęściej stawiamy kropkę, czasami wykrzyknik, np. Mój brat gra na gitarze.

5.Zdanie pytające

Zdanie, które stosujemy, gdy chcemy się czegoś dowiedzieć. Kończymy je znakiem zapytania, np. Gdzie mieszka twoja ciocia?

6.Zdanie rozkazujące

Zdanie, z którego korzystamy, gdy chcemy wyrazić polecenie, rozkaz, prośbę lub życzenie. Można je zakończyć wykrzyknikiem lub kropką, np. Zamknij drzwi! albo Podaj mi, proszę, sól.

7.Trzy „ekipy” zdań: opowiadacze, detektywi, dowódcy

Opowiadacze to zdania oznajmujące - opowiadają, co się dzieje. Detektywi to zdania pytające - są ciekawi świata i pytają. Dowódcy to zdania rozkazujące - wydają rozkazy, a czasem grzecznie proszą.

8.Jak sprawić, by prośba w zdaniu rozkazującym brzmiała grzeczniej?

Do zdania rozkazującego dodaj słowo „proszę”, np. Proszę, zamknij okno. Możesz też zacząć zdanie od słów: Czy mógłbyś…, Czy mogłabyś…, Czy mogłaby Pani… / Czy mógłby Pan…

9.Kiedy piszemy ch? - cztery zasady

Ch piszemy: 1) gdy wymienia się na sz, 2) na końcu wyrazów (wyjątek: druh), 3) po literze s, 4) w wielu wyrazach, gdy na nic się nie wymienia - ich pisownię trzeba zapamiętać.

10.Ch wymienne na sz

Ch piszemy, gdy w innej formie tego wyrazu albo w wyrazie pokrewnym wymienia się na sz, np. suchy - susza, słuchać - posłuszny, kożuch - kożuszek.

11.Ch na końcu wyrazu i wyjątek

Na końcu wyrazów piszemy ch, np. mech, ruch, gmach, łańcuch. Wyjątek: druh - ten wyraz kończy się na h.

12.Ch po literze s

Po literze s zawsze piszemy ch, np. schemat, schylić się, schnąć.

13.Ch niewymienne

W wielu wyrazach piszemy ch, choć na nic się nie wymienia, np. chusteczka, choinka, chrząszcz. Pisownię tych wyrazów trzeba zapamiętać, a w razie wątpliwości sprawdzić w słowniku ortograficznym.

14.Jak sprawdzić, czy w wyrazie napisać ch?

Najpierw szukaj wymiany na sz w innej formie lub wyrazie pokrewnym. Potem sprawdź, czy ch jest na końcu wyrazu albo po literze s. Jeśli żadna reguła nie pasuje, sprawdź wyraz w słowniku ortograficznym.

15.Kiedy piszemy h? - dwie zasady

H piszemy: 1) gdy wymienia się na g, ż, z (dotyczy to jednak niewielu wyrazów), 2) w wielu wyrazach, gdy na nic się nie wymienia - pisownię tych słów trzeba zapamiętać.

16.H wymienne na g, ż, z

H piszemy, gdy w wyrazie pokrewnym wymienia się na g, ż albo z. Takich wyrazów jest niewiele, np. zawahać się - waga (h - g), druhowie - drużyna (h - ż), błahostka - błazen (h - z).

17.H niewymienne

W wielu wyrazach piszemy h, choć na nic się nie wymienia, np. historia, horyzont, hamulec, hejnał, huśtawka. Pisownię tych słów trzeba zapamiętać, a w razie wątpliwości sprawdzić w słowniku ortograficznym.

18.Druh - dlaczego piszemy go przez h?

Druh to wyjątek od reguły o ch na końcu wyrazu. Piszemy go przez h, bo h wymienia się tu na ż, np. drużyna, drużba.

19.Jak zapamiętać pisownię wyrazów z ch i h, których nie uzasadnia żadna reguła?

Trzeba je zapamiętać, np. układając z nimi zdania i rymowanki, rozwiązując rebusy, krzyżówki i kalambury. W razie wątpliwości warto zajrzeć do słownika ortograficznego.

20.Kropka (.) - kiedy ją stawiamy?

Na końcu zdań oznajmujących, w których o czymś informujemy, oraz na końcu zdań rozkazujących, gdy spokojnie o coś prosimy lub wyrażamy życzenie.

21.Pytajnik (?) - kiedy go stawiamy?

Pytajnikiem, czyli znakiem zapytania, kończymy zdania pytające.

22.Wykrzyknik (!) - kiedy go stawiamy?

Na końcu zdania rozkazującego, gdy wydajemy polecenia lub rozkazy, oraz na końcu zdania oznajmującego, w którym chcemy pokazać silne uczucia, np. radość lub strach.

23.Znaki na końcu zdania - podsumowanie

Kropka: informacja albo spokojna prośba lub życzenie. Pytajnik: pytanie. Wykrzyknik: polecenie, rozkaz albo silne uczucia. Znak na końcu zmienia sens zdania.

24.Jak znak na końcu zmienia znaczenie zdania?

Te same słowa mogą być informacją, pytaniem albo okrzykiem, np. Pada śnieg. (informacja), Pada śnieg? (pytanie), Pada śnieg! (radość lub zdziwienie). Dlatego zawsze trzeba pamiętać o znaku na końcu zdania.

25.Zdanie rozkazujące z kropką czy z wykrzyknikiem?

Kropkę stawiamy, gdy spokojnie o coś prosimy lub wyrażamy życzenie, np. Usiądź obok mnie. Wykrzyknik stawiamy, gdy wydajemy polecenie lub rozkaz, np. Natychmiast wyjdź z wody!

26.Czy zdanie z wykrzyknikiem zawsze jest rozkazujące?

Nie. Wykrzyknik kończy zdanie rozkazujące, gdy wydajemy polecenie lub rozkaz, ale także zdanie oznajmujące, w którym pokazujemy silne uczucia, np. Ale się cieszę z tego prezentu!

27.Elementy opowiadania

Na opowiadanie składają się: wydarzenia ułożone zgodnie z porządkiem czasowym, bohater i inne postacie oraz czas i miejsce wydarzeń.

28.Budowa opowiadania

Opowiadanie ma trzy części: wstęp (jak przygoda się zaczęła, kiedy i gdzie), rozwinięcie (co się działo po kolei) i zakończenie (jaki był koniec historii i co z niej wynika).

29.Wstęp opowiadania - co w nim napisać?

We wstępie określ czas i miejsce zdarzeń oraz przedstaw bohaterów: kiedy i gdzie działy się wydarzenia, kto w nich uczestniczył i od czego wszystko się zaczęło.

30.Rozwinięcie opowiadania - co w nim napisać?

W rozwinięciu opowiedz, jak przebiegały wydarzenia - co się działo po kolei. Każde kolejne zdarzenie opisz w osobnym akapicie.

31.Zakończenie opowiadania - co w nim napisać?

W zakończeniu krótko podsumuj historię i oceń wydarzenia: jak zakończyła się ta historia, czego uczy ta przygoda i co z niej wynika.

32.Przydatne słowa na początek opowiadania

Np. Pewnego dnia…, Było słoneczne lipcowe popołudnie…, Działo się to…, Historia, którą opowiem, wydarzyła się…, To, o czym chcę wam opowiedzieć, zdarzyło się…

33.Wyrazy wskazujące na kolejność wydarzeń

Porządkują opowiadanie, np. najpierw, następnie, przedtem, potem, po chwili, wtedy, tymczasem, wkrótce, wreszcie, na końcu, następnego dnia.

34.Wyrazy wskazujące na szybki bieg wydarzeń

Sprawiają, że opowiadanie jest ciekawe i dynamiczne, np. nagle, nieoczekiwanie, błyskawicznie, wtem, natychmiast, znienacka, w ułamku sekundy, szybko.

35.Czasowniki przydatne w opowiadaniu

Np. zdarzyło się, przytrafiło się, działo się, nastąpiło, stało się, okazało się, zaszło, miało miejsce. Używaj wielu czasowników - dzięki temu opowiadanie będzie dynamiczne.

36.Przydatne słowa w zakończeniu opowiadania

Do podsumowania: Wszystko skończyło się…, Okazało się, że…, Wszystko się wyjaśniło… Do oceny: Od tamtej pory…, Teraz wiem, że…, Kto by pomyślał, że…, Dzięki tej historii…, Ta przygoda nauczyła mnie, że…

37.Kto opowiada historię w opowiadaniu?

Trzeba zdecydować, czy opowiada uczestnik, czy obserwator wydarzeń. Uczestnik pisze w 1. osobie (np. Pobiegłam do domu), a obserwator w 3. osobie (np. Dziewczynka pobiegła do domu).

38.Jakiego czasu używać w opowiadaniu?

Tylko czasu przeszłego albo tylko czasu teraźniejszego - nie mieszaj ich w jednym opowiadaniu.

39.Przepis na dobre opowiadanie - rady

Ustal czas i miejsce wydarzeń. Wymyśl ciekawych bohaterów (wygląd, cechy, zachowanie). Pisz o wydarzeniach po kolei, tak by jedno wynikało z drugiego. Używaj wyrazów porządkujących, wielu czasowników i słów wskazujących na szybki przebieg zdarzeń.

40.Akapit w opowiadaniu

Akapit to część tekstu zaczynająca się od nowej linii. W opowiadaniu wstęp i zakończenie to zwykle osobne akapity, a w rozwinięciu każde kolejne zdarzenie opisujemy w osobnym akapicie.