Baśniowe krainy - cechy baśni - Słowa na start 4

1.Baśń

Opowieść, którą rozpoznasz po cechach: niezwykli bohaterowie, fantastyczne wydarzenia, nieokreślony czas i miejsce, magiczne przedmioty, zwycięstwo dobra nad złem, pouczenie i zazwyczaj szczęśliwe zakończenie.

2.Cechy baśni: kto, co, kiedy i gdzie?

Baśń opowiada o niezwykłych bohaterach (np. księżniczkach, wróżkach, smokach, rycerzach), przedstawia fantastyczne wydarzenia, rozgrywa się w nieokreślonym czasie i nieokreślonym miejscu, a występują w niej magiczne przedmioty.

3.Cechy baśni: czego uczy i jak się kończy?

Baśń ukazuje zwycięstwo dobra nad złem, zawiera pouczenie (pokazuje, jak warto postępować) i zazwyczaj ma szczęśliwe zakończenie.

4.Jak baśń pokazuje, że czas i miejsce są nieokreślone?

Zaczyna się od słów, które nie podają daty ani nazwy miejsca, np. Dawno, dawno temu…, Pewnego razu… (czas) albo Za siódmą górą, za siódmą rzeką… (miejsce).

5.Kopciuszek u Charles'a Perraulta - kim jest i skąd ma przezwisko?

To córka szlachcica, niezwykle dobra i słodka jak jej zmarła matka. Po pracy odpoczywa w popiele przy piecu, dlatego w domu wołają na nią Kocmołuch, a młodsza siostra nazywa ją Kopciuszkiem.

6.Dlaczego macocha nie lubi Kopciuszka i jak go traktuje?

Nie może znieść jego przymiotów, czyli cech uznawanych za zalety, bo przy nim jej córki wydają się jeszcze gorsze. Daje mu najgorsze prace (zmywanie, szorowanie schodów, sprzątanie) i każe spać na strychu na podłym sienniku.

7.Dlaczego Kopciuszek nie skarży się ojcu?

Boi się jego gniewu, bo macocha całkowicie zawładnęła ojcem. Dziewczyna znosi więc wszystko cierpliwie.

8.Bohaterowie „Kopciuszka” Perraulta i ich relacje

Kopciuszek mieszka z ojcem, macochą i dwiema przyrodnimi siostrami. Macocha rządzi ojcem i dręczy pasierbicę, siostry z niej drwią, matka chrzestna - wróżka - pomaga jej, a królewicz ją poślubia.

9.Cechy postaci w „Kopciuszku” Perraulta

Kopciuszek: dobroć, skromność, cierpliwość, umiejętność przebaczania. Macocha: wyniosłość, pycha, bezwzględność. Siostry: złośliwość, samolubność. Ojciec: uległość, bierność. Matka chrzestna (wróżka): życzliwość, opiekuńczość.

10.Jak Kopciuszek zachowuje się wobec sióstr?

Z dobrego serca pomaga im przed balem i pięknie je czesze, choć z niego drwią. Na balu jest dla nich uprzejmy i dzieli się z nimi pomarańczami i cytrynami. Na końcu przebacza im z całego serca, umieszcza je w pałacu i wydaje za dworzan.

11.Co wyczarowała wróżka dla Kopciuszka?

Różdżką zmieniła dynię w pozłacaną karocę, sześć myszy w konie, szczura z brodą w stangreta (woźnicę), sześć jaszczurek w lokajów (służących), a łachmany w suknię ze złota i srebra. Dała też szklane pantofelki.

12.Jaki warunek postawiła Kopciuszkowi wróżka?

Kopciuszek musi wrócić z balu przed północą, bo wtedy czar pryśnie.

13.Przebieg wydarzeń w „Kopciuszku” Perraulta

Kopciuszek ciężko pracuje u macochy. Wróżka wyczarowuje mu strój i karocę na bal. Na balu królewicz nie odstępuje pięknej nieznajomej. Drugiego wieczoru dziewczyna ucieka o północy i gubi szklany pantofelek. Pantofelek pasuje tylko na nią, więc poślubia królewicza.

14.Jak królewicz odnalazł Kopciuszka?

Ogłosił, że poślubi tę, na której stopie szklany pantofelek będzie leżał jak ulał. Pantofelek nie pasował na nikogo, nawet na siostry. Na wyśmiewanego Kopciuszka pasował idealnie, a dziewczyna wyjęła z kieszeni drugi.

15.Elementy realistyczne i fantastyczne w „Kopciuszku”

Realistyczne (mogłyby zdarzyć się naprawdę): praca w domu, bal w pałacu, rozmowy z królewiczem, zgubienie pantofelka. Fantastyczne (niemożliwe w rzeczywistości): wróżka z różdżką, przemiany, np. dyni w karocę, czar trwający do północy.

16.Jakie cechy baśni można wskazać w „Kopciuszku” Perraulta?

Można uznać, że są to: niezwykli bohaterowie (wróżka, królewicz), fantastyczne wydarzenia (przemiany), magiczny przedmiot (różdżka), zwycięstwo dobra nad złem (dobra dziewczyna zostaje żoną królewicza) i szczęśliwe zakończenie.

17.Wanda Chotomska, „Kopciuszek” - budowa utworu

To żartobliwy, rymowany wiersz w formie krótkiego utworu scenicznego, podzielony na trzy akty. Tekst zapisany kursywą opisuje, co dzieje się na scenie, i wskazuje, kto mówi. Wypowiadają się Kopciuszek, Wróżka i Książę.

18.Akt

Część utworu przeznaczonego do wystawienia na scenie. Akt przypomina rozdział w książce.

19.Przebieg wydarzeń w „Kopciuszku” Wandy Chotomskiej

Kopciuszek przebiera groch i żali się na swój los. Pojawia się Wróżka z suknią i pantofelkami. Kopciuszek tańczy z Księciem na balu. O północy spada mu pantofel. Książę widzi brudną piętę i wygłasza morał.

20.Dlaczego czar prysł w utworze Chotomskiej?

Kopciuszek nie umył nóg przed balem. Gdy o północy spadł mu pantofel, Książę zobaczył niemytą piętę i ze wstrętem wygłosił morał (pouczenie wynikające z tekstu): nawet dobra wróżka nie pomoże pannie, która ma brudne nogi.

21.Nastrój „Kopciuszka” Wandy Chotomskiej i porównanie z baśnią Perraulta

Nastrój jest humorystyczny, żartobliwy. Bohaterka Perraulta jest idealna, a Kopciuszek Chotomskiej ma wadę - nie dba o czystość. Dlatego można uznać, że jest bardziej prawdziwy, podobny do zwykłych ludzi.

22.Dialog

Rozmowa co najmniej dwóch osób na określony temat.

23.Monolog

Dłuższa wypowiedź jednej osoby, w której mówi ona do samej siebie lub do milczącego odbiorcy.

24.Dialog i monolog w „Kopciuszku” Chotomskiej

Monolog: w akcie I Kopciuszek przy grochu żali się sam do siebie, że siostry są na balu, a on musi pracować. Dialog: w akcie II Kopciuszek rozmawia z Wróżką o sukni, pantofelkach i pończochach.

25.Bracia Grimm, „O rybaku i jego żonie” - początek baśni

Ubogi rybak mieszka z żoną w lepiance nad morzem. Łowi złotą rybkę, która ludzkim głosem mówi, że jest zaczarowanym księciem, i prosi o wolność. Rybak od razu ją wypuszcza i niczego nie żąda.

26.Lepianka

Chata ulepiona z gliny.

27.Żądania żony rybaka

Żona każe rybakowi prosić rybkę kolejno o: porządną chatę, zamek, władzę króla, potem cesarza, potem papieża, a na końcu o władzę taką, jaką ma Pan Bóg (by rozkazywać słońcu i księżycowi). Rybak za każdym razem woła rybkę tymi samymi rymowanymi słowami.

28.Jak przyroda odpowiada na żądania żony rybaka?

Z każdym żądaniem morze jest groźniejsze: najpierw pociemniałe i zamącone, potem ciemniejsze i mętniejsze, następnie wzburzone i cuchnące, potem zupełnie czarne, później zrywa się wicher i nadciągają chmury, a na końcu szaleje straszna nawałnica z falami jak góry.

29.Dary złotej rybki i ich opisy

Dary są coraz wspanialsze: chata z kuchnią i spiżarnią, zamek z marmurową posadzką i służbą, zamek z wieżą i wojskiem, tron ze złota, a na końcu kościół otoczony pałacami. Można uznać, że opisy pokazują, jak rośnie bogactwo, a razem z nim chciwość żony.

30.Rybak i jego żona - cechy

Rybak jest skromny, pokorny, potulny, uległy i dobrotliwy: wie, że żądania są niesłuszne, ale ulega żonie. Żona jest chciwa, niecierpliwa, kapryśna, niewdzięczna, egoistyczna i arogancka.

31.Arogancki

Taki, kto zachowuje się wyniośle i lekceważąco wobec innych.

32.Zakończenie i przesłanie baśni „O rybaku i jego żonie”

Gdy żona chce mieć władzę jak Pan Bóg, rybka odbiera wszystkie dary i małżonkowie znów mieszkają w starej lepiance. Zakończenie jest nieszczęśliwe. Przesłanie: chciwość i brak umiaru prowadzą do utraty wszystkiego.

33.„O rybaku i jego żonie” a „Kopciuszek” Perraulta

Złota rybka spełnia życzenia jak wróżka w „Kopciuszku”. Rybak, tak jak Kopciuszek, ulega innym w domu. Zakończenia się różnią: Kopciuszek kończy szczęśliwie, a rybak z żoną tracą wszystko.

34.Cesarz z baśni Andersena „Nowe szaty cesarza”

Cesarz tak kocha nowe szaty, że wszystkie pieniądze wydaje na stroje i na każdą godzinę ma inne ubranie. Jest próżny, dumny i naiwny.

35.Na czym polega podstęp oszustów?

Dwaj oszuści udają tkaczy. Twierdzą, że ich tkanina jest niewidzialna dla każdego, kto nie nadaje się na swoje stanowisko albo jest bardzo głupi. Biorą od cesarza dużo pieniędzy, jedwab i złoto chowają, a tylko udają pracę przy pustych krosnach (krosno to urządzenie do wytwarzania tkanin).

36.Dlaczego minister, urzędnik i cesarz chwalą tkaninę, której nie widzą?

Każdy boi się, że inni uznają go za głupiego albo nieudolnego, czyli takiego, któremu rzeczy się nie udają. Dlatego udają zachwyt, chwalą wzór i kolory, a cała świta im wtóruje.

37.Przebieg wydarzeń w „Nowych szatach cesarza”

Oszuści udają tkaczy. Minister i urzędnik nic nie widzą, ale chwalą tkaninę. Cesarz też udaje zachwyt i daje się „ubrać”. Idzie w pochodzie, a ludzie podziwiają nieistniejące szaty. Małe dziecko głośno mówi, że cesarz nie ma ubrania, i lud to powtarza.

38.Kto mówi prawdę i jak reaguje cesarz?

Prawdę mówi małe dziecko - prawdomówne, spontaniczne i bezinteresowne, bo nie boi się oceny. Cesarz przyznaje w duchu, że ludzie mają rację, ale postanawia wytrzymać do końca pochodu i trzyma się jeszcze dumniej.

39.Cechy postaci w „Nowych szatach cesarza”

Cesarz: próżność, duma, naiwność. Oszuści: przebiegłość, wyrachowanie, nieuczciwość. Dworzanie i urzędnicy: służalczość, nieszczerość. Dziecko: prawdomówność, spontaniczność, bezinteresowność.

40.Czas, miejsce i przesłanie „Nowych szat cesarza”

Czas jest nieokreślony (Dawno temu), a akcja dzieje się w wielkim mieście. Przesłanie: strach przed opinią innych i dbanie o pozory prowadzą do kłamstwa, a prawdę najłatwiej powiedzieć temu, kto nie boi się oceny.