Alfabet, głoska, sylaba, pisownia ó i u - Słowa na start 4

1.Alfabet (abecadło)

Alfabet, zwany też abecadłem, to wszystkie litery ułożone w ustalonej kolejności. Polski alfabet ma 32 litery: a, ą, b, c, ć, d, e, ę, f, g, h, i, j, k, l, ł, m, n, ń, o, ó, p, r, s, ś, t, u, w, y, z, ź, ż.

2.Do czego przydaje się znajomość alfabetu?

W kolejności alfabetycznej układa się m.in. listy uczniów w klasie, hasła w słowniku, książki w bibliotece i spisy produktów w sklepach internetowych.

3.Jak ułożyć alfabetycznie wyrazy, które zaczynają się na tę samą literę?

O kolejności decyduje następna litera: druga, a gdy i ona jest taka sama - trzecia, czwarta itd. Np. sad, smok - decyduje druga litera; pająk, pasek - trzecia; książka, księgarnia - czwarta.

4.Głoska

Głoska to najmniejszy dźwięk mowy. Głoskę słyszymy i mówimy, ale nie da się jej zobaczyć.

5.Litera

Litera to graficzny znak głoski, czyli znak pisma. Literę widzimy i zapisujemy, ale nie można jej usłyszeć.

6.Czym różnią się litery od głosek w wyrazie czapka?

Litery piszemy i widzimy: c-z-a-p-k-a, czyli 6 liter. Głoski wymawiamy i słyszymy: cz-a-p-k-a, czyli 5 głosek, bo cz to jedna głoska zapisana dwiema literami.

7.Jak można zapisać jedną głoskę?

Za pomocą jednej litery (np. a, k, z) albo kilku połączonych liter (np. sz, ch, dzi). Dlatego w niektórych wyrazach jest więcej liter niż głosek.

8.Które głoski zapisujemy na dwa sposoby?

Głoskę ż zapisujemy jako ż albo rz, głoskę u - jako u albo ó, a głoskę h - jako h albo ch. Pisownię takich wyrazów trzeba sprawdzać.

9.Na jakie dwie grupy dzielą się głoski?

Na samogłoski i spółgłoski. Samogłosek jest osiem: a, ą, e, ę, i, o, u (ó), y. Spółgłoski to wszystkie pozostałe głoski, np. b, p, k, h, r, l, ż, m, n, t, d.

10.Samogłoski

W języku polskim jest 8 samogłosek: a, ą, e, ę, i, o, u (ó), y. Litera ó oznacza tę samą głoskę co u.

11.Spółgłoski

Spółgłoski to wszystkie głoski oprócz samogłosek, np. b, c, ć, d, f, g, h, k, l, m, n, p, r, t, ż.

12.Sylaba

Sylaba to część wyrazu, którą wymawiamy jako jedną całość. Każda sylaba zawiera jedną samogłoskę, np. czap-ka ma 2 sylaby, a lo-ko-mo-ty-wa - 5.

13.Jak policzyć sylaby w wyrazie?

Trzeba wolno wypowiedzieć wyraz - sam podzieli się na sylaby. Każda sylaba ma jedną samogłoskę, więc ile samogłosek słyszymy, tyle jest sylab, np. pa-ro-wa ma 3 sylaby.

14.Co może tworzyć sylabę?

Sylabę może tworzyć tylko samogłoska (ó-smy), samogłoska i jedna spółgłoska (szy-ny) albo samogłoska i kilka spółgłosek (kon-duk-tor).

15.Przenoszenie wyrazów do następnej linii

Gdy przenosimy wyraz do następnej linii, dzielimy go na sylaby. Trzeba przy tym pamiętać o kilku zasadach: nie dzielimy wyrazów jednosylabowych, nie rozdzielamy liter jednej głoski, rozdzielamy dwie takie same litery, oddzielamy cząstki (np. naj-), a grupy spółgłosek możemy dzielić na kilka sposobów.

16.Których wyrazów nie dzielimy przy przenoszeniu?

Nie dzielimy wyrazów jednosylabowych, np. młot, krzak. Taki wyraz przenosimy w całości.

17.Czego nie wolno rozdzielać przy przenoszeniu wyrazu?

Nie rozdzielamy liter, które oznaczają jedną głoskę, np. ka-czka, ko-szyk (cz i sz zostają razem).

18.Jak przenosimy wyraz z dwiema takimi samymi literami obok siebie?

Rozdzielamy dwie takie same litery, np. lek-ko, wan-na.

19.Jak przenosimy wyrazy z cząstkami naj-, przed-, nad-, bez-?

Oddzielamy te cząstki od reszty wyrazu, np. naj-lepszy, przed-ostatni, nad-morski, bez-płatny.

20.Jak przenosimy wyrazy z grupą spółgłosek?

Grupy spółgłosek możemy dzielić na kilka sposobów, np. mo-stek albo mos-tek. Oba podziały są poprawne.

21.Kiedy piszemy ó?

Ó piszemy: gdy wymienia się na o, e, a; w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna; w wyrazach, których pisownię trzeba zapamiętać (ó niewymienne).

22.Ó wymienne na o, e, a

Ó piszemy, gdy w innej formie wyrazu albo w wyrazie pokrewnym w tym miejscu jest o, e albo a, np. stół - stoły, chłód - chłodno (ó - o); siódemka - siedem, zgniótł - zgniecie (ó - e); wrócić - wracać, skrót - skracać (ó - a).

23.Jak sprawdzić, czy ó jest wymienne?

Trzeba zmienić formę wyrazu albo znaleźć wyraz z nim spokrewniony. Jeśli w tym miejscu pojawi się o, e albo a, piszemy ó, np. nóżka, bo noga.

24.Ó w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna

Ó piszemy w zakończeniach -ów (rodziców, Rzeszów), -ówka (żarówka, złotówka) i -ówna (aptekarzówna, Zającówna).

25.Wyjątki od reguły pisowni zakończenia -ówka

Przez u piszemy: wsuwka, skuwka, zasuwka.

26.Ó niewymienne

To ó, które nie wymienia się na o, e ani a. Pisownię takich wyrazów trzeba zapamiętać, np. córka, ogórek, król, góra, wiewiórka, sójka, włóczka, który, wróbel. W razie wątpliwości sprawdzamy w słowniku ortograficznym.

27.Kiedy piszemy u?

U piszemy: w czasownikach zakończonych na -uję, -ujesz, -uje, -ujemy, -ujecie, -ują, -uj; na początku większości wyrazów; na końcu wyrazów; w rzeczownikach zakończonych na -unek, -us, -usz, -uch, -ura, -ulec; w wyrazach, których pisownię trzeba zapamiętać.

28.U w czasownikach

U piszemy w czasownikach zakończonych na -uję, -ujesz, -uje, -ujemy, -ujecie, -ują, -uj, np. rysuję, gotujesz, próbujemy, kupują, notuj.

29.U na początku wyrazu

U piszemy na początku większości wyrazów, np. uczeń, ulica, ucho, ul, usłyszeć, umieć, uparty.

30.Wyjątki od reguły u na początku wyrazu

Przez ó na początku piszemy: ósmy, ósemka, ówczesny, ów, ówdzie.

31.U na końcu wyrazu

U piszemy na końcu wyrazów, np. chłopcu, kotu, słońcu, samochodu, balkonu, stołu.

32.U w zakończeniach rzeczowników

U piszemy w rzeczownikach zakończonych na -unek, -us, -usz, -uch, -ura, -ulec, np. rysunek, chytrus, geniusz, leniuch, natura, hamulec.

33.U w wyrazach bez reguły

Pisownię niektórych wyrazów z u trzeba zapamiętać, np. cukier, but, trudny, arbuz, kula. W razie wątpliwości sprawdzamy w słowniku ortograficznym. U otwarte piszemy częściej niż ó.

34.Pozdrowienia

Pozdrowienia piszemy jako wyraz pamięci, sympatii lub serdeczności, np. pozdrowienia z wakacji albo z wycieczki szkolnej. Wysyłamy je na kartce pocztowej lub w SMS-ie.

35.Jak krok po kroku napisać pozdrowienia na kartce pocztowej?

1. Miejsce i data. 2. Powitanie. 3. Treść pozdrowień. 4. Pożegnanie i podpis. 5. Adres odbiorcy.

36.Miejsce i data w pozdrowieniach

Nazwę miejsca i datę zapisujemy w prawym górnym rogu kartki pocztowej, np. nazwa miejscowości, dzień, miesiąc i rok.

37.Jak napisać powitanie w pozdrowieniach?

Witamy osobę, do której piszemy. Wyrazy zwrotu powitalnego zaczynamy wielką literą i stawiamy wykrzyknik, np. Kochana Mamo!, Drogi Dziadku!, Cześć, Tomku!, Najdroższa Haniu!

38.Co napisać w treści pozdrowień?

Napisz, w jakiej sytuacji i z jakiego miejsca pozdrawiasz, co robisz, co udało Ci się już zrobić i co planujesz. Przydatne zwroty: Przesyłam serdeczne pozdrowienia z…, Pozdrawiam ciepło z….

39.Pożegnanie i podpis w pozdrowieniach

Serdecznie żegnamy osobę, do której piszemy, np. Całuję mocno, Ucałowania, Uściski, Do zobaczenia wkrótce. Podpisujemy się pełnym imieniem.

40.Jak zaadresować kartkę pocztową?

Adres piszemy po prawej stronie kartki, pod znaczkiem. Podajemy: imię i nazwisko odbiorcy, nazwę ulicy, numer domu i mieszkania, kod pocztowy i nazwę miejscowości. Przed imieniem i nazwiskiem stawiamy skrót Sz.P. (Szanowna Pani / Szanowny Pan) lub Kol. (Koleżanka / Kolega).