Renesans w Europie i jego idee

1.Renesans

Epoka w dziejach kultury europejskiej trwająca od XIV do XVI wieku, zapoczątkowana we Włoszech. Oznacza „odrodzenie” zainteresowania kulturą antyczną, człowiekiem, rozumem i życiem doczesnym.

2.Humanizm

Prąd umysłowy renesansu stawiający człowieka w centrum zainteresowania. Podkreślał godność człowieka, znaczenie wykształcenia, rozumu, znajomości języków klasycznych i powrót do źródeł antycznych.

3.Antropocentryzm

Pogląd, według którego człowiek jest najważniejszym punktem odniesienia w refleksji o świecie. W renesansie przeciwstawiał się średniowiecznemu teocentryzmowi.

4.Teocentryzm

Średniowieczny sposób myślenia, w którym centrum świata i życia stanowił Bóg. Renesans nie odrzucił religii, ale większą uwagę skierował na człowieka i rzeczywistość doczesną.

5.Mecenat

Opieka możnych, władców lub bogatych rodów nad artystami i uczonymi. Dzięki mecenatowi rozwijały się sztuka, architektura i nauka, zwłaszcza w miastach włoskich.

6.Miasta włoskie

Florencja, Wenecja, Rzym i inne ośrodki, w których renesans rozwinął się najwcześniej. Sprzyjały temu handel, bogactwo mieszczaństwa, kontakty z Wschodem i tradycje antyczne.

7.Druk

Technika rozpowszechniona w Europie od połowy XV wieku dzięki Janowi Gutenbergowi. Ułatwiła szybkie kopiowanie książek i przyspieszyła obieg idei renesansowych oraz reformacyjnych.

8.Reformacja

Ruch religijny XVI wieku dążący do odnowy Kościoła, zapoczątkowany wystąpieniem Marcina Lutra. Doprowadził do rozłamu w chrześcijaństwie zachodnim i powstania nowych wyznań.

9.Kontrreformacja

Działania Kościoła katolickiego będące odpowiedzią na reformację. Obejmowały reformy wewnętrzne, sobór trydencki, działalność jezuitów i umacnianie dyscypliny kościelnej.

10.Leonardo da Vinci

Wszechstronny artysta i uczony włoskiego renesansu, malarz, konstruktor i badacz przyrody. Jest symbolem ideału „człowieka renesansu”, łączącego wiele talentów i zainteresowań.

11.Michał Anioł

Włoski rzeźbiarz, malarz i architekt renesansowy. Zasłynął m.in. freskami w Kaplicy Sykstyńskiej i rzeźbą „Dawid”, ukazującymi zainteresowanie pięknem ludzkiego ciała.

12.Erazm z Rotterdamu

Jeden z najwybitniejszych humanistów północnego renesansu. Krytykował nadużycia Kościoła, ale opowiadał się za reformą bez rozłamu i cenił wykształcenie oraz umiar.

13.Mikołaj Kopernik

Astronom, który sformułował teorię heliocentryczną. Uznał, że Ziemia i inne planety krążą wokół Słońca, co było przełomem w nauce nowożytnej.

14.Heliocentryzm

Teoria głosząca, że centrum układu planetarnego stanowi Słońce. Zastąpiła średniowieczny i starożytny geocentryzm, według którego centralne miejsce zajmowała Ziemia.

15.Człowiek renesansu

Ideał epoki: osoba wszechstronnie wykształcona, aktywna, ciekawa świata, rozwijająca wiele umiejętności jednocześnie. Wzorem był twórca łączący sztukę, naukę i praktykę życia.

16.Sekularyzacja kultury

Proces stopniowego uniezależniania niektórych dziedzin życia i kultury od dominacji religijnej. W renesansie wzrosło zainteresowanie sprawami świeckimi, polityką, naturą i człowiekiem.